Ο Όμηρος υπήρξε καθ’ όλη την διάρκεια της αρχαιότητας ο εθνικός ποιητής των αρχαίων Ελλήνων. Τα έργα του, η Ιλιάδα και η Οδύσσεια, απέκτησαν τεράστια αξία ώστε αντιγράφονταν επί σειρά αιώνων από τους ανθρώπους. Επομένως, το αποτέλεσμα αυτής της αντιγραφής είναι να βρίσκονται κατά καιρούς σε χειρόγραφα, αποσπάσματά τους. Ένα από αυτά είναι κι ένα θραύσμα της Οδύσσειας. Αυτό το θραύσμα της Οδύσσειας παρόλο που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, κρύβει μια ιστορία από τις περιπέτειες του Οδυσσέα η οποία ήταν καθοριστική για την επιστροφή στην πατρίδα του καθώς κι ένα διαχρονικό μήνυμα για τον άνθρωπο.
Θραύσμα Οδύσσειας: Ιστορικό πλαίσιο
Το θραύσμα της Οδύσσειας ανακαλύφθηκε από τον καθηγητή αρχαίων ελληνικών και παπυρολογίας Μαρκ Ντε Κράι στο πανεπιστήμιο Ράντμπουντ της Ουτρέχτης, στην σημερινή Ολλανδία. Ουσιαστικά η ανακάλυψη γι’ αυτό το εύρημα είχε πραγματοποιηθεί πριν από δύο χρόνια, σύμφωνα με τα τοπικά μέσα ενημέρωσης, ωστόσο οι επιστήμονες θεώρησαν την τρέχουσα χρονιά ως την κατάλληλη για την δημοσίευσή του παγκοσμίως. Αρχικά οι ειδικοί πίστεψαν πως ανήκε σε κάποιο μεταγενέστερο χριστιανικό κείμενο του 7ου αι. μ.Χ., όμως όταν το θραύσμα μελετήθηκε καλύτερα και σε βάθος, διαπιστώθηκε ότι ανήκει στην ραψωδία μ, τη 12η ραψωδία της Οδύσσειας, μία από τις ραψωδίες στις οποίες ο κεντρικός ήρωας του έπους, ο Οδυσσέας, αφηγείται στον βασιλιά Αλκίνοο και στους Φαίακες τον νόστο του. Ο νόστος, ή αλλιώς οι απόλογοι, είναι ουσιαστικά οι δοκιμασίες στις οποίες υποβλήθηκε ο Οδυσσέας από την αναχώρησή του από την Τροία, μετά την άλωσή της, μέχρι την επιστροφή στην πατρίδα του, την Ιθάκη.
Το στοιχείο το οποίο ισχυροποίησε αυτήν την διαπίστωση ήταν χαρακτηριστικές ομηρικές λέξεις οι οποίες υπάρχουν στο κείμενο και τις οποίες αναγνώρισε σχετικά εύκολα ο Ντε Κράι. Το συγκεκριμένο κομμάτι, με βάση τις αναλύσεις οι οποίες πραγματοποιήθηκαν, πιστεύεται ότι ανήκε σε κάποιον θαυμαστή του Ομήρου και η αρχική του θέση βρισκόταν στην όαση του Φαγιούμ, μια τοποθεσία με έντονη την παρουσία παπύρων. Μάλιστα, το στοιχείο ότι το θραύσμα της Οδύσσειας είναι γραμμένο και στις δύο του πλευρές αποδεικνύει το γεγονός ότι αποτελούσε ένα φορητό βιβλίο για προσωπική ανάγνωση από τον κάτοχό του. Η χρονολόγησή του ανάγεται περίπου στο 300 μ.Χ., δηλαδή κατά τα πρώτα χριστιανικά χρόνια. Πώς, όμως, κατέληξε από το Φαγιούμ στην Ολλανδία; Σύμφωνα με τις πληροφορίες τις οποίες δημοσίευσε το πανεπιστήμιο Ράντμπουντ, η βιβλιοθήκη του αγόρασε κάποια στιγμή την νεότερη εποχή κάποια παλιά χειρόγραφα από έναν ιδιώτη και έκτοτε ξεκίνησε η συστηματική τους μελέτη. Η γλώσσα στην οποία είναι γραμμένο το κείμενο είναι τα κοπτικά, μία σύνθεση ελληνικών και αιγυπτιακών, αλλά υπάρχουν και θραύσματα τα οποία γράφτηκαν αμιγώς στα αρχαία ελληνικά.
Η διήγηση
Εκτός από την χρονολόγηση, τον ιδιοκτήτη του και τον μελετητή του, ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το περιεχόμενο το οποίο αναγράφεται στο θραύσμα της Οδύσσειας. Σύμφωνα με τον μελετητή του αποσπάσματος, η ραψωδία μ είναι η πιο κρίσιμη για την επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη. Κατά την διάρκεια της περιπλάνησής του στην θάλασσα μαζί με τους συντρόφους του, κάποια στιγμή το πλοίο τους έφτασε σ’ ένα νησί στο οποίο συνειδητοποίησαν ότι ζούσαν κοπάδια βοοειδών. Αυτό το νησί ανήκε στον θεό Ήλιο ή κατ’ άλλους στον Απόλλωνα, τον θεό του φωτός. Αυτά τα ζώα επομένως δεν αποτελούσαν ιδιοκτησία κάποιου τυχαίου αλλά ενός αθάνατου προσώπου, επομένως ήταν ιερά. Ο Οδυσσέας τα γνώριζε όλα αυτά μέσω των χρησμών τους οποίους είχε λάβει από τον μάντη Τειρεσία και την μάγισσα Κίρκη, συνεπώς πρόσταξε τους συντρόφους του να μην τα πειράξουν και να αρκεστούν στις προμήθειες τις οποίες απέκτησαν από τα ταξίδια τους. Για κακή τους τύχη, εντούτοις, ο άνεμος σταμάτησε να φυσά για έναν ολόκληρο μήνα και οι προμήθειες τελείωσαν. Ο Τειρεσίας ήταν ξεκάθαρος: αν οι σύντροφοι δεν πείραζαν τα βόδια τότε θα έβλεπαν σύντομα τις ακτές της Ιθάκης, αν όμως συνέβαινε το αντίθετο τότε θα ερχόταν η καταστροφή τους. Δυστυχώς για τον βασιλέα της Ιθάκης και κουρσευτή της Τροίας, οι σύντροφοί του λιποψύχησαν, με αποτέλεσμα να τα σφάξουν και να τα φάνε, ικανοποιώντας την πείνα τους. Ο Οδυσσέας δεν μπορούσε να συγκρατήσει την οργή του αλλά ήταν πλέον αργά. Μόλις φύσηξε ο άνεμος και μετακινήθηκε το πλοίο, τότε ο Δίας κεραυνοβόλησε τους ναύτες και πνίγηκαν όλοι εκτός από τον Οδυσσέα. Έτσι μετά την επταετή παραμονή του στην Ωγυγία, την πατρίδα της Καλυψώς, κατέληξε μόνος και ναυαγός στο νησί των Φαιάκων. Έτσι, στο θραύσμα της Οδύσσειας περιγράφεται η πιο επώδυνη εκπλήρωση χρησμού που θα μπορούσε να συμβεί στον Οδυσσέα.
Θραύσμα Οδύσσειας: Η αξία του μέσα στο έπος
Το μήνυμα το οποίο κρύβει το θραύσμα της Οδύσσειας έχει αναμφίβολα τεράστια αξία για τον σημερινό αναγνώστη. Αφενός τονίζει την ισορροπία ανάμεσα στο θάρρος και στο θράσος και αφετέρου αναδεικνύει την εγκράτεια την οποία οφείλει να κατέχει ο άνθρωπος κατά την διάρκεια του βίου του. Στο θραύσμα της Οδύσσειας, ο Οδυσσέας παραμένει πιστός στην υπόσχεσή του να επιστρέψει στην πατρίδα του και δεν πειράζει τα ιερά βόδια. Ωστόσο οι σύντροφοι, παρασυρμένοι από την ανάγκη τους για επιβίωση, παραβιάζουν τους κανόνες μεταξύ θεών-θνητών και τρώνε χωρίς ντροπή ιερά ζώα, ξεχνώντας έστω και για λίγο τον νόστο τους. Τελικά, τα ομηρικά έπη σώθηκαν μέχρι τις ημέρες μας όχι μόνο για την πλοκή τους αλλά κυρίως για τις αξίες τις οποίες πραγματεύονται.
Πηγές
Παρλίαρος, Μ. (2026). Κομμάτι περγαμηνής 1.700 ετών από την «Οδύσσεια» βρέθηκε κρυμμένο στη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Ουτρέχτης. Ανακτήθηκε από: https://www.protothema.gr/world/article/1880259/kommati-pergaminis-1700-eton-apo-tin-odusseia-vrethike-krummeno-sti-vivliothiki-tou-panepistimiou-tis-outrehtis/ (τελευταία πρόσβαση: 27/9/2026).
Ολλανδία: Απόσπασμα της «Οδύσσειας» ηλικίας 1.700 ετών ανακαλύφθηκε ανάμεσα στις σελίδες βιβλίου(2026). Ανακτήθηκε από: https://www.lifo.gr/now/entertainment/ollandia-apospasma-tis-odysseias-ilikias-1700-eton-anakalyfthike-anamesa-stis (τελευταία πρόσβαση: 27/9/2026).
Οδύσσεια: θραύσμα 1.700 ετών στην Ουτρέχτη αποκαλύπτει ένα αρχαίο «βιβλίο τσέπης» του Ομήρου(2026). Ανακτήθηκε από: https://www.tovima.gr/2026/09/18/culture/odysseia-thraysma-1-700-eton-stin-outrexti-apokalyptei-ena-arxaio-vivlio-tsepis-tou-omirou/ (τελευταία πρόσβαση: 27/9/2026).
Χειρόγραφο της «Οδύσσειας» 1.700 ετών ανακαλύφθηκε ανάμεσα σε σελίδες βιβλίου (2026). Ανακτήθηκε από: https://www.naftemporiki.gr/culture/museums/2163340/cheirografo-tis-odysseias-1-700-eton-anakalyfthike-anamesa-se-selides-vivlioy/ (τελευταία πρόσβαση: 27/9/2026).
