Προσωπικότητα και ψυχοκοινωνικές κρίσεις
Η προσωπικότητα και όλες οι συνιστώσες της υφίστανται εξ αρχής. Η καθεμιά όμως φθάνει στη διάρκεια της ανάπτυξης σε μια κρίσιμη φάση, έως ότου να βρει στο τέλος της φάσης μια μόνιμη λύση. Τότε ενσωματώνεται στην προσωπικότητα και εξελίσσεται μαζί με τις άλλες. Η διαμόρφωση της ταυτότητας και η προσωπικότητα περνά, επομένως, μέσα από «ψυχοκοινωνικές» κρίσεις. Αυτές αντιστοιχούν στις ψυχοσεξουαλικές φάσεις που όρισε ο S. Freud. Οι κρίσεις επηρεάζονται από την οικογένεια και το κοινωνικό σύστημα. Κάθε φάση της ανάπτυξης περιλαμβάνει μια πρωτογενή σύγκρουση, της οποίας η λύση είναι καθοριστική για τη μετέπειτα εξέλιξη του ατόμου. Η θετική λύση ή η υπερνίκηση της κρίσης, αποτελεί προϋπόθεση για τη θετική αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων. Παράλληλα εξασφαλίζει ένα αίσθημα εσωτερικής συνέχειας και ενότητας, το συναίσθημα της ταυτότητας του Εγώ.
Σχηματική παράσταση της έννοιας της ταυτότητας του Έρικσον με βάση τον M. Herbert
|
Ομαλή διαμόρφωση της ταυτότητας |
Σύγχυση ταυτότητας: σύγχυση ρόλων |
|
|
Ασφάλεια |
Ανασφάλεια |
|
| Συνεχής αναδιαμόρφωση της προσωπικής ταυτότητας
Ξεκάθαρη αίσθηση της ταυτότητας (αυτοεκτίμηση, αυτογνωσία, ποιος είναι) υψηλό αυτό-συναίσθημα |
Δοτή ή πρόωρα σχηματισμένη ταυτότητα Ανώριμη προσωπικότητα Ασαφής προσδιορισμός της προσωπικής ταυτότητας Αίσθηση κενού Υποτίμηση εαυτού |
Έλλειψη σαφούς προσδιορισμού της ταυτότητας Κατάθλιψη Απόγνωση |
Η αλληλεξάρτηση του ατόμου και της κοινωνίας
Η αλληλεξάρτηση του ατόμου και της κοινωνίας καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τη διαμόρφωση της ταυτότητας. Ο άνθρωπος αποκτά αυτεπίγνωση με τη συνειδητοποίηση ότι και τα άλλα άτομα της κοινότητας αναγνωρίζουν τη σταθερότητα και τη συνέχεια της ατομικής του ύπαρξης. Η ταυτότητα λοιπόν διαμορφώνεται ως συνισταμένη των αντιλήψεων και των διαθέσεων του ατόμου αλλά και των προσδοκιών συμπεριφοράς και των ρόλων που ασκεί το άτομο. Ο Erikson θεωρεί τη σχέση αυτή «αλληλοσυμπληρωματική». Αυτό σημαίνει ότι οι γονείς για παράδειγμα δεν ασκούν μονόπλευρη κυριαρχική επιρροή στο παιδί, αλλά ότι και το παιδί επηρεάζει τη συμπεριφορά της οικογένειας. Η «αλληλοσυμπληρωματική» σχέση εκφράζει την αλληλεξάρτηση του ατόμου και της κοινωνίας. Κατά τέτοιον τρόπο διατηρείται μια αρμονία και ισορροπία. Η σχέση αυτή επιτυγχάνεται, όταν οι κοινωνικές επιταγές διασταυρώνονται με τις επιθυμίες του Εγώ και προσανατολίζονται αμοιβαία.
