Ο Λεβ Νταβίντοβιτς Λαντάου (Lev Davidovich Landau) ήταν Σοβιετικός φυσικός που συνέβαλε στην επίλυση ζητημάτων της Θεωρητικής Φυσικής.
Βιογραφία
Ο Λαντάου γεννήθηκε στις 22 Ιανουαρίου 1908. Ήταν γιος μιας οικογένειας Ρωσοεβραίων, από το Μπακού του Αζερμπαϊτζάν. Από πολύ πρώιμη ηλικία, θεωρήθηκε ως παιδί θαύμα στις θετικές επιστήμες.
Σε ηλικία 13 ετών αποφοίτησε από το γυμνάσιο, όμως ήταν πολύ μικρός για να εγγραφεί σε πανεπιστήμιο. Παρακολούθησε έτσι την Οικονομική Τεχνική Σχολή του Μπακού. Σε ηλικία 14 ετών εγγράφηκε ταυτόχρονα σε δύο τμήματα του κρατικού πανεπιστημίου του Μπακού, στο Φυσικομαθηματικό και το Χημικό. Το 1924 μεταφέρθηκε στο τμήμα φυσικής του Πανεπιστημίου του Λένινγκραντ, αποφοιτώντας το 1927. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στο Ινστιτούτο Loffe και πήρε διδακτορικό, μόλις στα 21 του χρόνια.
Εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν πολλοί δάσκαλοι στην θεωρητική φυσική, και έτσι ήταν απαραίτητο να φύγει στο εξωτερικό. Το 1929 έλαβε υποτροφία από τη Σοβιετική Ένωση και το Αμερικανικό Ίδρυμα Ροκφέλερ και ταξίδεψε στο Γκέτινγκεν και στη Λειψία. Στην πορεία εργάστηκε στην Κοπεγχάγη στο Ινστιτούτο Νιλς Μπορ πάνω στη Θεωρητική Φυσική. Όλη του τη ζωή είχε ως πρότυπο τον Bohr, επηρεάζοντας πολύ το έργο του. Εργάστηκε ένα διάστημα στο Cambridge και στην Ζυρίχη. Από το 1932 έως το 1937 διετέλεσε επικεφαλής του Τμήματος Θεωρητικής Φυσικής στο Ινστιτούτο Μηχανικής και Μηχανολογίαις του Χάρκοβο.
Το 1937 ο Λαντάου παντρεύτηκε την Κόρα Ντρομπάνζεβα, με την οποία απέκτησαν έναν γιο. Ο γιος του ακολούθησε τα χνάρια του Λαντάου και έγινε πειραματικός φυσικός.
Σχολή Λαντάου
Ο Λαντάου ίδρυσε μαζί με τον μαθητή του, Εβγκένι Λίφσιτζ, το Ινστιτούτο Προβλημάτων Φυσικής στη Μόσχα, ή αλλιώς Σχολή Λαντάου. Διετέλεσε επικεφαλής από το 1937 έως το 1962. Σημαντικά ονόματα που ξεχώρισαν στη σχολή ήταν οι Λεβ Πιταέφσκι, Αλεξέι Α. Αμπρικόσοφ, Λεβ Γκορκόφ, Ισαάκ Χαλάτνικοφ και Μπαρίς Ιόφε.
Ο Λαντάου απαιτούσε από τους μαθητές του να γνωρίζουν όλες σχετικές μαμθηματικές μεθόδους και να έχουν βασική θεωρητική υποδομή. Για να εισαχθεί κάποιος στο Σχολείο του Λαντάου έπρεπε να δώσει εξετάσεις σε ύλη που κάλυπτε πτυχές της Θεωρητικής Φυσικής. Μόνο 43 υποψήφιοι κατάφεραν να περάσουν το μάθημα και να εισαχθούν στη σχολή.
Βαθμολογικός κατάλογος Λαντάου
Ο Λαντάου κρατούσε βαθμολογικό κατάλογο φυσικών, με βαθμολογική κλίμακα από το 0 έως το 5. Στο υψηλότερο βαθμό (0) κατέταξε φυσικούς όπως ο Νεύτωνας. Ο Αϊνστάιν είχε πάρει 0.5. Οι Νιλς Μπορ, Βέρνερ Χάιζενμπεργκ, Πω Ντιράκ,Έρβιν Στρέντινγκερ, Σατυέντρα Μπόουζ και Γιουτζίν Γουίγκνερ είχαν λάβει 1 βαθμό. Στον εαυτό του είχε δώσει 2.5 βαθμούς, με την πορεία της καριέρας του να φτάνει στο νούμερο 2. Παρά την βαθμολογία του, από πολλούς θεωρήθηκε ισάξιος των Βόλγρανγκ Πάουλι, Ενρίκο Φέρμι και Ρίτσαρντ Φάινμαν.
Ο Λαντάου ήταν αυστηρός προς την επιστημονική κοινότητα και αρκετές φορές δίχασε τους συναδέλφους του στην πορεία της καριέρας του.
Θεωρητική Φυσική
Ο Λαντάου είχε συγγράψει μαζί με τον μαθητή του Εβγκένι Μ. Λίφσιτζ τα “Μαθήματα Θεωρητικής Φυσικής”. Πρόκειται για 10 τόμους που καλύπτουν:
- Τόμος 1: Μηχανική
- Τόμος 2: Κλασική Θεωρία Πεδίων
- Τόμος 3: Κβαντομηχανική: Μη σχετικιστική θεωρία
- Τόμος 4: Κβαντική Ηλεκτροδυναμική
- Τόμος 5: Στατιστική Φυσική Μέρος 1
- Τόμος 6: Μηχανική των ρευστών
- Τόμος 7: Θεωρία ελαστικότητας
- Τόμος 8: Ηλεκτροδυναμική των συνεχών μέσων
- Τόμος 9: Στατιστική Φυσική Μέρος 2
- Τόμος 10: Φυσική Κινητική
Επιτεύγματα
Τα επιτεύγματα του περιλαμβάνουν την κβαντική θεωρία του διαμαγνητισμού, τη θεωρητική ερμηνεία της υπερρευστότητας, τη θεωρία των μεταβολών φάσεως δεύτερης τάξεως, τη θεωρία Γκίνσμπουργκ – Λαντάου για την υπεραγωγιμότητα, τη ερμηνεία του φαινομένου αποσβέσεως του Λαντάου στη φυσική Πλάσματος, τον πόλο Λαντάου στην Κβαντική Ηλεκτροδυναμική, την θεωρία των νετρίνων και τη συμβολή της επινόησης του πίνακα πυκνότητας.
Διώξεις
Ο Λαντάου ανακρίθηκε για την Υπόθεση UPTI στο Χάρκοβο κατά τις σταλινικές εκκαθαρίσεις. Κατάφερε να διαφύγει στη Μόσχα. Το 1938 συνελήφθη και κρατήθηκε στη φυλακή της NKVD μέχρι το 1938. Ο συνάδελφος του Λαντάου, Πιότρ Καπίτσα έγραψε γράμμα στον Στάλιν και εγγυήθηκε για τον φίλο του, έτσι ώστε να αφεθεί ελεύθερος.
Προς τιμήν του
Το όνομά του έχει δοθεί σε φαινόμενα της φυσικής όπως η θεωρία Λαντάου-Χοπφ για μη γραμμική κίνηση ρευστών, θεωρία Γκίνσμπουργκ Λαντάου για υπεραγωγιμότητα, Απόσβεση Λαντάου για τη Φυσική Πλάσματος, Κρατήρας Λαντάου στην Σελήνη και ο αστεροειδής 2142 Λαντάου.
Στην πορεία της καριέρας του, ο Λαντάου ανέπτυξε ενδιαφέρον για την πειραματική φυσική, κάτι που τον οδήγησε στην διατύπωση της θεωρίας του υγρού ηλίου. Το ήλιο (He) αποτελεί ένα από τα δυσκολότερα υγροποιημένα στοιχεία. Η θεωρία του Λαντάου του πρόσφερε το Νόμπελ Φυσικής το 1962, για την ανάπτυξη μιας μαθηματικής θεωρίας στην υπερρευστότητα, εξηγώντας τις παράδοξες ιδιότητες του Ηλίου (He II) σε θερμοκρασίες κάτω των 2,17 Κ ( -270, 98 C).
Πέρα από το βραβείο Νόμπελ είχε κι άλλες τιμητικές διακρίσεις. Εκλέχθηκε στη Σοβιετική Ένωση μέλος της Ακαδημίας Επιστημών, με τον τίτλο του “Ήρωα της Σοσιαλιστικής Εργασίας” και του απονεμήθηκε το βραβείο Λένιν. Εκλέχθηκε μέλος της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου και των ακαδημιών της Ολλανδίας, της Δανίας και των ΗΠΑ. Έλαβε το μετάλλιο Μαξ Πλανκ και το βραβείο Φριτς Λόντον.
Ο μαθητής του, Αλεξέι Αμπρικόσοφ (1828-2017), τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 2003, για τη συμβολή του στη θεωρία των ημιαγωγών και των υπερρευστών.
Η Google έφτιαξε doodle προς τιμή των 111 χρόνων από τη γέννησή του.
Τελευταίο αντίο
Στις 7 Ιανουαρίου του 1962, ο Λαντάου είχε τροχαίο ατύχημα στη Μόσχα. Το αυτοκίνητό του προσέκρουσε πάνω σε βυτιοφόρο, λόγω ολισθηρότητας του δρόμου. Ο Λαντάου είχε σοβαρούς τραυματισμούς στο κεφάλι, με αποτέλεσμα για τρεις μήνες να βρίσκεται σε κώμα. Δεν μπόρεσε ποτέ να συνέλθει εντελώς, ενώ μειώθηκε η δημιουργικότητά του. Έξι χρόνια αργότερα, έχασε τη ζωή του λόγω των τραυμάτων του.
Βιβλιογραφία
“Λεβ Λαντάου” Ανάκτηση από: el.wikipedia.org. τελευταία πρόσβαση 16/04/2026
“Λεβ Λαντάου, ένας από τους μεγαλύτερους φυσικούς του 20ου αιώνα” Ανάκτηση από: physicsgg.me. τελευταία πρόσβαση 16/04/2026
“Λεβ Λαντάου: Οι διώξεις, το ατύχημα και ο θάνατος του φυσικού που τιμάει με doodle η Google” Ανάκτηση από: www.cnn.gr. τελευταία πρόσβαση 16/04/2026
“Λεβ Λαντάου” Ανάκτηση από: www.sansimera.gr. τελευταία πρόσβαση 16/04/2026
