Η δημογραφική συρρίκνωση της Ελλάδας και η έλλειψη στρατηγικής αφήνουν το αποτύπωμά τους και στα σχολεία. Μέρα με τη μέρα, τα θρανία αδειάζουν στις απομακρυσμένες περιοχές, οι σχολικές μονάδες κλείνουν ή συγχωνεύονται, οι μαθητές λιγοστεύουν και οι εκπαιδευτικοί καλούνται να μετακινηθούν σε περιοχές μακριά από τον τόπο τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η δυσκολία να βρεθούν εκπαιδευτικοί, αλλά το ότι όλο και λιγότερα παιδιά απομένουν για να γεμίσουν τις αίθουσες.
Συνολικά, 75 σχολεία έκλεισαν το 2026 στην Ελλάδα, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του Υπουργείου Παιδείας. Η πτώση του μαθητικού πληθυσμού, όπως σημειώνεται σε δημοσίευμα της Associated Press (AP), οδήγησε στην αναστολή ή στην παράταση αναστολής λειτουργίας των μαθημάτων σε 400 ακόμη σχολεία. Στις περισσότερες περιπτώσεις οι εκπαιδευτικοί δυσκολεύονται ή δε βρίσκουν κίνητρα για να μεταναστεύσουν σε νησιά και απομονωμένες περιοχές. Ωστόσο, υπάρχουν και περιπτώσεις που διαφέρουν αρκετά από τις άλλες, καθώς η αστικοποίηση, η δημογραφική συρρίκνωση και η έλλειψη ανάπτυξης μπορεί να συντελέσουν στην κατάργηση σχολικών μονάδων.
Η περίπτωση του Καλάμου
Ο Κάλαμος είναι ένα μικρό νησί στο Ιόνιο Πέλαγος με 80 κατοίκους και βρίσκεται ακριβώς απέναντι από το χωριό Μύτικας της Αιτωλοακαρνανίας. Πριν από περίπου μια δεκαετία, ο Κάλαμος είχε 40 παιδιά στις σχολικές αίθουσες και στις δομές προσχολικής φροντίδας. Σήμερα, σύμφωνα με την Associated Press, το τελευταίο σχολείο του νησιού έχει μείνει με δύο μαθητές της ΣΤ΄ Δημοτικού.
Στον Κάλαμο, εκτός από τους μαθητές δημοτικού, κατοικούν και εφτά έφηβοι που αναγκάζονται καθημερινά να διασχίζουν τη θάλασσα για να μπορέσουν να πάνε σχολείο στο απέναντι χωριό. Η μετακίνηση, λοιπόν, για το σχολείο τους γίνεται με ένα καΐκι, καθώς είναι ο μόνος τρόπος για να συνδεθεί το νησί με την ηπειρωτική Ελλάδα. Έτσι, όπως είναι φυσικό, σε περιπτώσεις με έντονες καιρικές συνθήκες, οι μαθητές αναγκάζονται να χάσουν μάθημα και η κατάσταση γίνεται ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς η πρωινή ρουτίνα τους μετατρέπεται σε
«άθλο».
Το συγκεκριμένο φαινόμενο, βεβαίως, δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Κάθε Σεπτέμβρη ο κατάλογος με τους εγγεγραμμένους μαθητές συρρικνώνεται στο μικρό νησί του Ιονίου. Έτσι, το μοναδικό σχολείο των δύο μαθητών και της μιας δασκάλας, αναμένεται να ερημώσει πλήρως του χρόνου, που τα παιδιά της ΣΤ’ θα πάνε στο γυμνάσιο.
Συνήθως, οι εκπαιδευτικοί δυσκολεύονται να μετακομίσουν σε απομακρυσμένες περιοχές και ακριτικά νησιά, καθώς δεν υπάρχει ουσιαστικό κίνητρο, οι συνθήκες είναι δύσκολες, οι απολαβές δεν είναι ικανοποιητικές και η εύρεση κατοικίας αποτελεί «εφιάλτη». Ωστόσο, όπως αναφέρει στην ΑΡ, η δασκάλα του νησιού, Χρύσα Νταλάκα, στον Κάλαμο επικρατεί κάτι διαφορετικό. «Συνήθως οι εκπαιδευτικοί τοποθετούνται σε αυτά τα νησιά χωρίς να το θέλουν. Στον Κάλαμο, όμως, υπάρχουν δάσκαλοι και νηπιαγωγοί που, απ’ όσο γνωρίζω, θέλουν να έρθουν – αλλά δεν υπάρχουν παιδιά», τονίζει η ίδια.
Έτσι, οι συνθήκες που επικρατούν είναι πραγματικά αποκαρδιωτικές. Στο σχολείο, τα δύο παιδιά αναγκάζονται να κάθονται μαζί στο πρώτο θρανίο ενώ πίσω τους βρίσκονται άδειες σειρές θρανίων. Από την άλλη, το νηπιαγωγείο, που ήδη έχει κλείσει, έχει ακόμα μέσα εικόνες, ζωγραφιές και παιχνίδια από προηγούμενα έτη.
Δεν είναι μόνο ο Κάλαμος
Ο Κάλαμος δεν αποτελεί τη μόνη περίπτωση όπου απειλείται ένα σχολείο λόγω έλλειψης ανάπτυξης στην περιοχή. Στη Θύμαινα, ένα ακόμη μικρό νησί του ανατολικού Αιγαίου, το Δημοτικό Σχολείο λειτουργεί το 2026 με μόλις δύο μαθητές, ενώ έξι μεγαλύτερα παιδιά μετακινούνται καθημερινά στους Φούρνους για να παρακολουθήσουν το Γυμνάσιο και το Λύκειο.
Στη Γαύδο, η εικόνα είναι ακόμη πιο χαρακτηριστική: το Δημοτικό και το Νηπιαγωγείο δεν άνοιξαν καν, για φέτος, καθώς δεν υπάρχουν παιδιά στην αντίστοιχη ηλικία, σύμφωνα με την ΕΡΤ. Το φαινόμενο, μάλιστα, δεν περιορίζεται στα ακριτικά νησιά. Σύμφωνα με στοιχεία που αναφέρει άρθρο του ΦΕΚ, ήδη από το 2025 σχολικές μονάδες στις Κυκλάδες τέθηκαν σε αναστολή λόγω μηδενικών εγγραφών, ενώ αντίστοιχες αποφάσεις έχουν ληφθεί τα τελευταία χρόνια και σε περιοχές της ηπειρωτικής Ελλάδας.
Μέρα με τη μέρα όλο και περισσότερα σχολεία κλείνουν οριστικά
Η περίπτωση του Καλάμου, της Θύμαινας και της Γαύδου δεν αποτελούν μεμονωμένα περιστατικά. Πρόκειται για ένα μοτίβο ερήμωσης των νησιών από κατοίκους, που έχει ως συνέπεια και την εγκατάλειψη των σχολικών μονάδων. Η υποβάθμιση της εκπαίδευσης, όμως, σε συνδυασμό και με την δημογραφική παρακμή, είναι τα μεγαλύτερα και τα πραγματικά ζητήματα, που οδηγούν μαθηματικά, μεταξύ άλλων, στη συγχώνευση και στο οριστικό κλείσιμο των σχολείων.
Συνολικά, 75 σχολικές μονάδες καταργούνται από τον σχολικό χάρτη για το 2026-27, η συντριπτική πλειονότητα των οποίων ήταν ήδη σε αναστολή λειτουργίας, σύμφωνα με ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας. Συγκεκριμένα, τα σχολεία που κλείνουν ανήκαν στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, καθώς πρόκειται για 43 Νηπιαγωγεία και 32 Δημοτικά. Παράλληλα, 82 σχολικές μονάδες συγχωνεύονται (70 Νηπιαγωγεία και 12 Δημοτικά), οι οποίες μετά τις συγχωνεύσεις θα λειτουργούν ως 39 μονάδες (33 Νηπιαγωγεία και 6 Δημοτικά). Πέρα από το μεγάλο αριθμό σχολείων που καταργούνται ή συγχωνεύονται, επιπλέον 146 μονάδες υποβιβάζονται, δηλαδή μειώνεται ο αριθμός των οργανικών θέσεων/τάξεων τους.
Τέλος, για την Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση, μόλις ένα νέο σχολείο ιδρύεται και αναμένεται να λειτουργήσει από το νέο ακαδημαϊκό έτος. Ειδικότερα, πρόκειται για το 6/θέσιο Δημοτικό Σχολείο Βόθωνα Θήρας, που ανήκει στις Κυκλάδες.
Σχεδόν διπλάσιοι οι θάνατοι από τις γεννήσεις για το 2025
Το πρόβλημα των συγχωνεύσεων και των καταργήσεων σχολικών μονάδων αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα. Για να κατανοήσει κανείς, πλήρως, τους λόγους που οδηγούν στην υποβάθμιση της Παιδείας χρειάζεται να ληφθούν υπόψιν ποικίλοι παράγοντες.
Έτσι, λοιπόν, ένα άλλο μεγάλο ζήτημα, που συντελεί στο φαινόμενο, είναι η δημογραφική συρρίκνωση που υφίσταται η Ελλάδα κάθε χρόνο. Ειδικότερα, με βάση τα πιο πρόσφατα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, φαίνεται πως από το 2022 μέχρι το 2025 οι γεννήσεις μειώθηκαν κατά 13,8%.
Επιπλέον, μέσα στο 2025, σημειώθηκαν 121.841 θάνατοι, πράγμα που σημαίνει πως οι άνθρωποι που πέθαναν το 2025 ήταν σχεδόν διπλάσιοι από αυτούς που γεννήθηκαν. Παρόλα αυτά, και για το 2024 οι θάνατοι που σημειώθηκαν ξεπερνούσαν τους 126.000.
Ωστόσο, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι γεννιούνται λιγότερα παιδιά, ο πληθυσμός στην Ελλάδα είναι ήδη γερασμένος. Όπως αναφέρεται σε άλλη έκθεση της ΕΛΣΤΑΤ, ο δείκτης γήρανσης είναι 185,4 για το 2025, πράγμα που σημαίνει πως αντιστοιχούν περίπου 185 άτομα ηλικίας 65+, για κάθε 100 παιδιά 0-14 ετών. Τα παραπάνω στοιχεία είναι ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς δείχνουν ότι δεν πρόκειται απλώς για μια προσωρινή πτώση των γεννήσεων. Η ηλικιακή σύνθεση του πληθυσμού έχει ήδη μετατοπιστεί έντονα προς τις μεγαλύτερες ηλικίες.
«Οι ελλείψεις σε εκπαιδευτικούς μπορεί να κοστίσουν μέχρι και τις ζωές των μαθητών»
Φυσικά, το μεγαλύτερο πρόβλημα στην Παιδεία είναι οι ελλείψεις σε εκπαιδευτικούς και υποδομές. Το γεγονός αυτό, συνδυαστικά και με το δημογραφικό, έρχεται να προστεθεί στο μεγάλο ζήτημα της υποβάθμισης της Παιδείας.
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με στοιχεία του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), το 2025, το 46% των μαθητών φοιτούσαν σε σχολεία που αναφέρονταν από τους διευθυντές ελλείψεις σε εκπαιδευτικό προσωπικό. Παράλληλα, το 78% των μαθητών φοιτούσαν σε σχολεία όπου υπήρχε έλλειψη σε βοηθητικό προσωπικό, ενώ το 47% βρίσκονταν σε σχολεία όπου οι ελλείψεις στις υποδομές (μεταξύ άλλων κτίρια, θέρμανση/ψύξη, φωτισμός) θεωρούνταν ότι παρεμπόδιζαν τη διδασκαλία. Έτσι, με βάση τους ίδιους τους εκπαιδευτικούς, τίθενται ζητήματα ασφάλειας ακόμα και για τη ζωή των μαθητών.
Όπως αναφέρει η Ολυμπία Γιαζιτζίδου, νεοδιόριστη εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής, η οποία υπήρξε για 9 χρόνια αναπληρώτρια σε σχολεία της Αττικής και του Νομού Φθιώτιδας, «σε όλα τα σχολεία υπάρχουν ελλείψεις. Αυτό είναι απαράδεκτο, καθώς δυσκολεύει το έργο των εκπαιδευτικών και στέκεται εμπόδιο στη μόρφωση των μαθητών. Συγκεκριμένα, το χειρότερο είναι ότι υπάρχουν ελλείψεις σε εκπαιδευτικούς και προσωπικό και στην Ειδική Αγωγή, όπου κανονικά θα έπρεπε να υπάρχει ένας εκπαιδευτικός προς έναν μαθητή. Για το λόγο αυτό πριν δύο χρόνια πέθανε ένα κοριτσάκι από πνιγμό, λόγω έλλειψης προσωπικού. Φυσικά, είναι επικίνδυνο και για εμάς τους ίδιους, καθώς τα παιδιά Ειδικής Αγωγής χρειάζονται παραπάνω παρακολούθηση και ιδιαίτερη διαχείριση».
Οι ελλείψεις σε εκπαιδευτικούς, επίσης, δημιουργούν μια ανασφαλή και ανοργάνωτη κατάσταση για τους μαθητές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι μαθητές, αναγκάζονται να κάνουν άλλες δραστηριότητες στις ώρες που έχουν μάθημα για το οποίο δεν υπάρχει εκπαιδευτικός. Το ίδιο υποστηρίζει και η Παρασκευή Αδάμου, αναπληρώτρια σε ένα κεντρικό σχολείο των Χανίων. «Το σχολείο που υπηρετώ, θεωρητικά, εξοπλίστηκε πλήρως από τις 11 Σεπτεμβρίου. Εγώ έφτασα στο σχολείο μέσα Οκτώβρη, καθώς διορίστηκα στη δεύτερη φάση. Ωστόσο, ακόμη στο σχολείο μου έχουμε έλλειψη σε γυμναστή και τα παιδιά αναγκάζονται να κάνουν άλλα πράγματα στην ώρα της γυμναστικής. Επίσης, στο 6θέσιο σχολείο που υπηρετώ, υπάρχει έλλειψη και στον κλάδο των ΖΕΠ, δηλαδή σε προσωπικό που είναι υπεύθυνο για τα τμήματα ένταξης και τους μαθητές που γνωρίζουν λίγα ή καθόλου ελληνικά».
Το πρόβλημα δεν έγκειται, όμως, μόνο στον απόλυτο αριθμό των εκπαιδευτικών, καθώς σε μια άλλη δημοσίευση του ΟΟΣΑ, αναφέρεται πως, στις υπόλοιπες χώρες, το ποσοστό των εκπαιδευτικών που είναι πάνω από 55 χρονών βρίσκεται στο 25%. Αντίθετα, στην Ελλάδα,
το ποσοστό αυτό βρίσκεται στο 40%. Δηλαδή, σχεδόν οι μισοί εκπαιδευτικοί στα σχολικά τμήματα είναι πάνω από 55 χρονών.
Τα στοιχεία για την κατάσταση στην Παιδεία και τους εκπαιδευτικούς δε δείχνουν ενθαρρυντικά, καθώς οι περικοπές συνεχίζονται στον κλάδο. Όπως τονίζει η κυρία Γιαζιτζίδου, «χρειάζονται ριζικές αλλαγές στην Παιδεία. Πρέπει να δοθούν παραπάνω χρήματα και να μη γίνονται περικοπές στην εκπαίδευση, την ίδια ώρα που δίνονται υπέρογκα ποσά για πολεμικό εξοπλισμό».
Παρόλα αυτά, το Υπουργείο Παιδείας, στις 11 Αυγούστου του 2026, ανακοίνωσε 4.789 μόνιμους διορισμούς εκπαιδευτικών. Οι συγκεκριμένες προσλήψεις αφορούσαν τόσο στη Γενική Εκπαίδευση, όσο και στην Ειδική Αγωγή και στα Μουσικά Σχολεία.
Επιπλέον, η ίδια η υπουργός Παιδείας, Σοφία Ζαχαράκη, δήλωσε τον Σεπτέμβριο ότι από το 2019, που ανέλαβε η Νέα Δημοκρατία, έχουν πραγματοποιηθεί περισσότεροι από 53.000 μόνιμοι διορισμοί και ότι στόχος είναι να μειωθεί η εξάρτηση από τους αναπληρωτές μέσω μόνιμων διορισμών.
Χαμηλοί μισθοί, υψηλό κόστος ζωής και δυσκολία στην εύρεση κατοικίας για τους εκπαιδευτικούς
Η δημογραφική συρρίκνωση δεν δημιουργεί μόνο άδειες σχολικές αίθουσες, αλλά μεταβάλλει και τις συνθήκες εργασίας των εκπαιδευτικών. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, οι πραγματικές αποδοχές των εκπαιδευτικών στην Ελλάδα έχουν μειωθεί κατά 35% από το 2010.
Επιπλέον, το 2024 οι αμοιβές τους αντιστοιχούσαν στο 69%-72% των αποδοχών εργαζομένων που βρίσκονται σε αντίστοιχο επίπεδο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Η Ολυμπία Γιαζιτζίδου τονίζει: «Οι απολαβές είναι μικρές, ειδικά για τους αναπληρωτές, οι οποίοι καλούνται μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα να αλλάξουν τόπο κατοικίας, ενώ περίπου το 60% του μισθού πηγαίνει κατευθείαν στο ενοίκιο. Φυσικά, αν υπολογιστούν τα εισιτήρια, τα τρία ενοίκια ,«μπροστά», που χρειάζονται για να βρεις σπίτι και τα υπόλοιπα έξοδα, προκύπτει ότι οι αναπληρωτές χρειάζονται περίπου 2 χιλιάδες ευρώ να πληρώσουν, πριν καν ακόμα αρχίσουν να δουλεύουν. Εγώ ήμουν τυχερή γιατί μπόρεσα να δανειστώ από τους γονείς μου και όταν μετακόμισα στην Αθήνα είχα φίλες που με φιλοξένησαν. Ωστόσο, κάποιοι συνάδελφοι για τον πρώτο καιρό αναγκάζονται να μένουν στα αυτοκίνητά τους ή σε σκηνές, όταν τους παίρνουν αναπληρωτές».
Την ίδια στιγμή, η γεωγραφική κατανομή του εκπαιδευτικού προσωπικού δημιουργεί προβλήματα. Στην ίδια δημοσίευση επισημαίνεται ότι οι απομακρυσμένες και νησιωτικές περιοχές αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες στην προσέλκυση και διατήρηση εκπαιδευτικών.
Για τους αναπληρωτές, η μετακίνηση σε μια περιοχή εκτός του τόπου κατοικίας τους συνεπάγεται ένα επιπλέον, ιδιαίτερα σημαντικό, κόστος. Η Σοφία Ζαχαράκη αναγνωρίζει ρητά ότι οι εκπαιδευτικοί που υπηρετούν μακριά από τον τόπο κατοικίας τους, ιδιαίτερα σε τουριστικές περιοχές, αντιμετωπίζουν πρόβλημα κόστους και διαθεσιμότητας στέγης.
Παράλληλα, αναφέρει ότι το Υπουργείο συνεργάζεται με Δήμους και άλλα υπουργεία, για την αξιοποίηση δημόσιων κτιρίων και την εξεύρεση οικονομικά προσιτών κατοικιών για τους εκπαιδευτικούς.
Στα νησιά, ωστόσο, υπάρχει και ένα διαφορετικό ζήτημα, που αποτελεί έξτρα δυσκολία για τους εκπαιδευτικούς, όσον αφορά τη στέγαση. Όπως αναφέρει η κυρία Αδάμου, «στα Χανιά που είμαι εγώ, συγκεκριμένα, είναι πολύ δύσκολο για έναν αναπληρωτή να βρει σπίτι. Η κατάσταση γίνεται ακόμα δυσκολότερη καθώς οι ενοικιαστές σε διώχνουν μέχρι τέλη Ιουνίου, διότι θέλουν να μετατρέψουν τα σπίτια τους σε Airbnb».
Το μέγεθος του στεγαστικού προβλήματος στην Ελλάδα αποτυπώνεται και σε στοιχεία της Eurostat. Ειδικότερα, το 2024 τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεταν κατά μέσο όρο το 36% του εισοδήματός τους για τη στέγαση. Το συγκεκριμένο, αποτελεί αρνητική πρωτιά για την
Ελλάδα, καθώς πρόκειται για το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, το 2026 εφαρμόστηκε διπλή επιστροφή ενοικίου σε εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές που υπηρετούν στην Περιφέρεια. Ο πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, από το βήμα της ΔΕΘ, τόνισε πως πρόκειται να θεσπιστούν επιπλέον μέτρα για να αντιμετωπιστεί μέρος των δυσκολιών στην Παιδεία.
Πηγές:
Associated Press (AP), ρεπορτάζ για τη δημογραφική συρρίκνωση και τα σχολεία στα ελληνικά νησιά. apnews.com
ΕΡΤ, «Χωρίς μαθητές φέτος το δημοτικό σχολείο Γαύδου – Δεν θα χτυπήσει το σχολικό κουδούνι». www.ertnews.gr
Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, ανακοίνωση για τις σχολικές μονάδες και τις μεταβολές του σχολικού χάρτη για το 2026-2027. www.minedu.gov.gr
ΦΕΚ Β΄ 3597/2025, απόφαση αναστολής λειτουργίας σχολικών μονάδων στις Κυκλάδες. www.alfavita.gr
Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), στοιχεία φυσικής κίνησης του πληθυσμού για το 2025. www.statistics.gr
Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ), στοιχεία εκτιμώμενου πληθυσμού και δείκτη γήρανσης για το 2025. www.statistics.gr
Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), PISA 2025 Results – Country Note: Greece. Στοιχεία για ελλείψεις εκπαιδευτικού και βοηθητικού προσωπικού και σχολικές υποδομές. www.oecd.org
Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), Education at a Glance 2026 – Greece. Στοιχεία για την ηλικιακή σύνθεση των εκπαιδευτικών. www.oecd.org
Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), Improving Learning Outcomes in Greece, ενότητα για το εκπαιδευτικό επάγγελμα και τις αποδοχές των εκπαιδευτικών. www.oecd.org
Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, δηλώσεις της υπουργού Σοφίας Ζαχαράκη για τους διορισμούς και τις δυσκολίες στέγασης των εκπαιδευτικών. www.minedu.gov.gr
Eurostat, Housing in Europe – 2025 edition. Στοιχεία για το κόστος στέγασης στην Ελλάδα. ec.europa.eu
Ολυμπία Γιαζιτζίδου, νεοδιόριστη εκπαιδευτικός Ειδικής Αγωγής, με προηγούμενη εννεαετή εμπειρία ως αναπληρώτρια. Προσωπική συνέντευξη.
Παρασκευή Αδάμου, αναπληρώτρια εκπαιδευτικός σε σχολείο των Χανίων. Προσωπική συνέντευξη.
