Η φάτνη δεν μπορεί να λείπει από κανένα δέντρο καθώς ο συμβολισμός και η ιστορία της είναι πολύ σημαντικά.Ένα δέντρο χωρίς λαμπάκια, στολίδια χωρίς μια φάτνη από κάτω είναι μισή δουλειά. Επίσης παντού βλέπουμε στις πλατείες τώρα στην περίοδο των εορτών δέντρα και φάτνες και τα χαιρόμαστε και αν νομίζουμε πως η είναι μια νεότερη ανακάλυψη γελιόμαστε. Η σημασία και ο συμβολισμός του στάβλου γιορτάζεται με όλη την κατάνυξη που αναπαριστά η γέννηση του Θεανθρώπου. Η εικόνα έχει αποτελέσει αντικείμενο έμπνευσης και στο κομμάτι του πολιτισμού και των τεχνών. Υπήρξε το έναυσμα για πολλούς καλλιτέχνες. Κι όμως η ταΐστρα των ζώων (φάτνη) είναι μια έμπνευση που έρχεται από το μακρινό 1223.
Η ιστορία της πρώτης φάτνης
Η πραγματοποίηση της γέννησης του Θεανθρώπου αποδίδεται στον άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης το 1223 στο ιταλικό χωριό Grecio. Μέσα σε μια σπηλιά ο άγιος Φραγκίσκος έβαλε πάχνη, μερικά ζώα και ανθρώπους να αναπαριστάνουν τους ποιμένες και τους βασιλιάδες-μάγους την παραμονή των Χριστουγέννων. Εκεί μέσα σε μια κατανυκτική ατμόσφαιρα διακήρυξε τον λόγο του Θεού. Πηγή έμπνευσης για τον άγιο Φραγκίσκο ήταν ένα ταξίδι του στη Βηθλέεμ. Η αναπαράσταση αυτή πραγματοποιήθηκε από την ανάγκη του κόσμου να μάθει την ιστορία του Ιησού Χριστού αλλά οι περισσότεροι άνθρωποι τότε δεν ήξεραν να διαβάζουν έτσι ως καλύτερη επιλογή θεωρήθηκε η αναπαράστασή της προκειμένου ο κόσμος να καταλάβει.
Με την πάροδο του χρόνου η αναπάρασταση αυτή αρχίζει να διαδίδεται και ευρύτερα μέχρι και σε σπίτια αριστοκρατικών οικογενειών και αργότερα σε όλη την Ιταλία. Με τα χρόνια και ανάλογα με τους λαούς αποκτά διαφορετική μορφή και να αποτελεί πηγή έμπνευσης και στον χώρο των τεχνών.
Ο συμβολισμός της ταΐστρας των ζώων (φάτνη)
Ο συμβολισμός της φάτνης μάς κάνει να γυρίσουμε στο προστατευτικό κουκούλι μας που δεν είναι άλλο από την οικογένεια. Οι εορτές των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς είναι μια περίοδος περισυλλογής και αυτοσυγκέντρωσης, μία περίοδος που όλοι σμίγουν με τις οικογένειες και τους δικούς τους ανθρώπους. Ο καθένας έχει ανάγκη να νιώθει πως ανήκει κάπου και περιτριγυρίζεται από αγάπη, ζεστασιά και ασφάλεια. Το αστέρι της Βηθλέεμ είναι το πνευματικό ταξίδι κάθε ανθρώπου. Μέσα από τη γέννηση του Θεανθρώπου είναι η δική μας ευκαιρία να αναγεννηθούμε και μετά τα Θεοφάνεια να «ξαναβαπτισθούμε». Όσον αφορά στον ρόλο που παίζουν οι μετέχοντες στην απεικόνιση της γέννησης του Ιησού Χριστού υπάρχει και σε αυτό ερμηνεία. Κεντρικό πρόσωπο είναι ο Ιησούς Χριστός οποίος είναι δεμένος με τις ίδιες κορδέλες όπως και όταν τον κηδέψαν. Η γέννησή του πραγματοποιείται στη φάτνη (ή αλλιώς ταΐστρα των ζώων) γιατί συμβολίζει την πνευματική τροφή για τους ανθρώπους. Ο Ιωσήφ εμφανίζεται αποστασιοποιημένος καθώς δεν είναι ο πατέρας του Εμβρύου και η Παναγία εμφανίζεται ήρεμη καθώς δεν υπέφερε να τον φέρει στον κόσμο όπως οι περισσότερες γυναίκες που γεννούν με τον κλασικό τρόπο. Οι άγγελοι που βλέπουμε στις περισσότερες εικονίσεις συμβολίζουν τη θεϊκή προέλευση Του και το αστέρι την Αγία Τριάδα.
Πηγές:
1. «Η ιστορία της φάτνης από το 1223 μ.Χ», Ανακτήθηκε από: https://www.patrisnews.com/i-istoria-tis-fatnis-apo-to-1223-m-ch/ (Τελευταία πρόσβαση: 08/12/23)
2. «Η ιστορία της πρώτης φάτνης που στήθηκε το 1223», Ανακτήθηκε από: https://www.iellada.gr/istoria/i-istoria-tis-protis-fatnis-poy-stithike-1223 (Τελευταία πρόσβαση: 08/12/23)
3. Χατζηγιάννης Μ., «Οι συμβολισμοί στην εικόνα της γέννησης του Χριστού», Ανακτήθηκε από: https://www.ekklisiaonline.gr/arxontariki/oi-symvolismoi-tin-eikona-tis-gennisis-tou-xristoy/ (Τελευταία πρόσβαση: 08/12/23)
4. Δρ. Γιαννούσης Γ. Ψυχοθεραπευτής, Οικογενειακός θεραπευτής, Ανακτήθηκε από: «Οι συμβολισμοί της φάτνης», https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/prosopikotita/giortes-diakopes/9927-oi-symvolismoi-tis-fatnis.html (Τελευταία πρόσβαση: 08/12/23)
