Το παρόν άρθρο, με τίτλο Μικροσκοπικά χαρακτηριστικά της ομιλίας και κίνδυνος άνοιας, θα παρουσιάσει πρόσφατα ερευνητικά ευρήματα για τη σύνδεση μεταξύ χαρακτηριστικών της ομιλίας και του κινδύνου εκδήλωσης άνοιας.
Οι μικρές παύσεις, τα «εεε» και οι στιγμές που δυσκολεύεσαι να βρεις τη σωστή λέξη μπορεί να αποκαλύψουν πολύ περισσότερα για τον εγκέφαλό σου από ό,τι φαντάζεσαι.
Σε τι χρησιμεύουν οι λέξεις “εεε” και “ααα”;
Οι λέξεις “εεε” και “ααα” που χρησιμοποιούμε για να κερδίσουμε χρόνο στη σκέψη ή για να κάνουμε τον προφορικό λόγο πιο φυσικό δεν προσθέτουν κανένα νόημα στην πρόταση. Γιατί, λοιπόν, χρησιμοποιούνται; Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:
- Να μας δώσουν μερικά δευτερόλεπτα για να σκεφτούμε τι θα πούμε στη συνέχεια
- Να μας δώσουν τον χρόνο να σκεφτούμε πώς θέλουμε να πούμε κάτι, ειδικά όταν βρισκόμαστε υπό πίεση ή μιλάμε για ευαίσθητα θέματα
- Να κρύψουμε το άγχος μας όταν μιλάμε δημόσια ή όταν δεν αισθανόμαστε άνετα με τη γλώσσα ή
- Για να δείξουν τον δισταγμό, την αυτοπεποίθηση ή την αποφασιστικότητα του ομιλητή.
Η έρευνα
Ο τρόπος με τον οποίο οι άνθρωποι μιλούν κατά τη διάρκεια των καθημερινών συνομιλιών τους θα μπορούσε να προσφέρει πολύτιμες πληροφορίες για την υγεία του εγκεφάλου.
Επιστήμονες στο Ίδρυμα Baycrest, ένα κέντρο γεροντολογικής έρευνας και φροντίδας, σε συνεργασία με ερευνητές στο Πανεπιστήμιο της Υόρκης και στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο συμμετείχαν 76 συμμετέχοντες ηλικίας 65 έως 75 ετών οι οποίοι περιγράφηκαν ως νευρολογικά υγιείς και με φυσιολογική όραση.
Στους συμμετέχοντες παρουσιάστηκαν λεπτομερείς εικόνες και τους ζητήθηκε να τις περιγράψουν με δικά τους λόγια. Επίσης, συμπλήρωσαν τεστ που έχουν σχεδιαστεί για τη μέτρηση της εκτελεστικής λειτουργίας.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την τεχνητή νοημοσύνη για να εξετάσουν σε βάθος τις ηχογραφημένες ομιλίες. Το σύστημα της Τεχνητής Νοημοσύνης ανίχνευσε εκατοντάδες ανεπαίσθητα χαρακτηριστικά ομιλίας, συμπεριλαμβανομένης της διάρκειας και της συχνότητας των παύσεων, της χρήσης λέξεων συμπλήρωσης και μοτίβων που σχετίζονται με τον συγχρονισμό στην ομιλία. Αυτοί οι δείκτες προέβλεπαν με συνέπεια πόσο καλά απέδωσαν οι συμμετέχοντες σε γνωστικά τεστ, ακόμη και αφού οι ερευνητές προσάρμοσαν παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο και η εκπαίδευση.
Η ερευνητική ομάδα εφάρμοσε μια καινοτόμο τεχνητή νοημοσύνη για να αναλύσει εκατοντάδες «μικροσκοπικά χαρακτηριστικά της ομιλίας».
Τέσσερα χαρακτηριστικά βοήθησαν το εργαλείο της τεχνητής νοημοσύνης να αξιολογήσει την υγεία του εγκεφάλου μέσω μετρήσεων των εκτελεστικών λειτουργιών. Το Ίδρυμα Baycrest τα απαριθμεί τα ακόλουθα:
- Οι παύσεις και οι δισταγμοί
- Οι λέξεις «χμ» και «εεε»
- Η δυσκολία εύρεσης λέξεων
- Ο ρυθμός της ομιλίας.
Τι σημαίνουν τα ευρήματα;
Τα ευρήματα παρέχουν κάποιες από τις ισχυρότερες ενδείξεις μέχρι στιγμής που συνδέουν την αυθόρμητη ομιλία με βασικές γνωστικές ικανότητες. Η έρευνα επεκτείνει επίσης προηγούμενες έρευνες που δείχνουν ότι οι ηλικιωμένοι που μιλούν πιο γρήγορα τείνουν να διατηρούν ισχυρότερες δεξιότητες σκέψης με την πάροδο του χρόνου (Wei κ.ά., 2024).
Συμπεράσματα
Η εκτελεστική λειτουργία εξασθενεί φυσικά με την ηλικία και συχνά επηρεάζεται κατά τα πρώτα στάδια της άνοιας. Ωστόσο, οι τυπικές γνωστικές εξετάσεις μπορεί να είναι δύσκολο να επαναληφθούν συχνά, επειδή απαιτούν χρόνο και οι άνθρωποι συχνά βελτιώνονται απλώς και μόνο επειδή εξοικειώνονται με τις εξετάσεις.
Η αυθόρμητη ομιλία μπορεί να προσφέρει μια απλούστερη εναλλακτική λύση. Επειδή η ομιλία είναι μέρος της καθημερινής ζωής, μπορεί να μετρηθεί επανειλημμένα. Οι ερευνητές σημείωσαν επίσης ότι η ομιλία παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για την ταχύτητα επεξεργασίας και τη συνολική γνωστική λειτουργία σε πραγματικές καταστάσεις, χωρίς να απαιτούνται αυστηρά χρονικά όρια που είναι συνηθισμένα σε πολλές παραδοσιακές γνωστικές αξιολογήσεις.
Η ομάδα πιστεύει ότι η ανάλυση της ομιλίας θα μπορούσε να αποτελέσει έναν πρακτικό τρόπο για τον εντοπισμό των ατόμων των οποίων η γνωστική έκπτωση προχωρά ταχύτερα από το αναμενόμενο και τα οποία ενδέχεται να βρίσκονται σε υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης άνοιας.
Βιβλιογραφία
Wei, H. T., Kulzhabayeva, D., Erceg, L., Rose, M. K., Spencer, K. A., Robin, J., Bialystok, E., & Meltzer, J. A. (2025). Natural Speech Analysis Can Reveal Individual Differences in Executive Function Across the Adult Lifespan. Journal of speech, language, and hearing research : JSLHR, 68(12), 5708–5726. https://doi.org/10.1044/2025_JSLHR-24-00268
