Final twist to tale of Henrietta Lacks, the woman whose cells helped the fight against cancer | Ethics | The Guardian
ΑνακαλύψειςΕπιστήμη & Έρευνα

Τα αθάνατα κύτταρα.

Τα αθάνατα κύτταρα.

Δημοσιεύτηκε Χρόνος ανάγνωσης 3 λεπτά

Δεν είναι μυστικό πως όλα τα έμβια όντα στο πλανήτη αποτελούνται από κύτταρα. Από το πιο απλό βακτήριο μέχρι και το πολύπλοκο ανθρώπινο σώμα κάθε μας κίνηση αποτελείται από την συνεργασία εκατομμυρίων-δισεκατομμυρίων κυττάρων. Ωστόσο, κάποια στιμγή το ανθρώπινο είδος είδε μπροστά του κάτι μοναδικά ασυνήθιστο: κύτταρα που αρνούνται να πεθάνουν.

Henrietta Lacks

Το 1951 στο νοσοκομείο John Hopkins των ΗΠΑ, η 31χρονη και μητέρα 5 παιδιών Henrietta Lacks εισέρχεται με αφορμή έντονους πόνους στη κοιλία της. Η διάγνωση της ήταν μια επιθετική μορφή καρκίνου στο τράχηλο της μήτρας. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας της και χωρίς η ίδια να το γνωρίζει  αφαιρέθηκε ένα μικρό δείγμα ιστού από τον καρκινικό όγκο της για επιστημονική έρευνα. Λίγους μήνες μετά τη διάγνωση της η ίδια δε τα κατάφερε κι έφυγε από τη ζωή το ίδιο έτος.

Η Βιολογική και Ιατρική Επανάσταση

Μέχρι τότε οι επιστήμονες που έκαναν καλλιέργειες κυττάρων γνώριζαν πως αναπαράγονται, διαιρούνται κι πεθαίνουν σε καθορισμένο χρόνο κι με καθορισμένη προβλεπόμενη σειρά. Σε ένα φυσιολογικό κύτταρο η διαίρεση του είναι περιορισμένη (όριο Hayflick). Στα κύτταρα μας μέσα εμπεριέχεται όλος ο γενετικός μας κώδικας- το DNA υπό τη μορφή των χρωμοσωμάτων.Κάθε φορά που το κύτταρο διαιρείται, τα άκρα των χρωμοσωμάτων του  μικραίνουν, μέχρι που το κύτταρο γερνάει και πεθαίνει. Με εξαίρεση τα καρκινικά κύτταρα τα οποία παραβιάζουν πλήρως τους κανόνες αναπαραγωγής των κυττάρων, κι διαιρούνται όσο πιο γρήγορα και πολύ μπορούν.

1.6 Cell Division
Απεικόνιση της κυτταρικής διαίρεσης. Πηγή: MyScienceSquad

Παρατηρώντας τα κύτταρα του όγκου οι επιστήμονες παρατήρησαν κάτι απρόσμενο: τα κύτταρα της Henrietta διαιρούνταν με εξαιρετική ταχύτητα και δεν πέθαιναν ποτέ. Πήραν τη χαρακτηριστική ονομασία Hela cells (Hela από τα πρώτα 2 γράμματα του ονόματος και του επωνύμου της), κι σχεδόν αμέσως ξεκίνησε μια μαζική αποστολή δειγμάτων τους σε όλο το κόσμο. Η ανακάλυψη τους άλλαξε για πάντα τη σύγχρονη ιατρική επιτρέποντας σε γιατρούς και ερευνητές να πραγματοποιήσουν πειράματα που ήταν αδύνατον να γίνουν απευθείας σε ανθρώπους. Το 1953  ο Jonas Salk χρησιμοποίησε τα κύτταρα Hela για να δοκιμάσει την αποτελεσματικότητα του πρώτου εμβολίου για την πολιομυελίτιδα, σώζοντας εκατομμύρια ζωές. Η γενετική χαρτογράφηση του ανθρώπινου γονιδιώματος καθώς και η ίδια η διαπίστωση ότι ο άνθρωπος αποτελείται από 46 χρωμοσώματα. Επιπλέον χρησιμοποιούνται καθημερινά για δοκιμές φαρμάκων και καλλυντικών καθώς κι για τον τρόπο με τον οποίο ο ιός HIV προσβάλει τον ανθρώπινο οργανισμό.

What are HeLa cells? A cancer biologist explains - Women's Healthcare
Φωτογραφία μικροσκοπίου των κυττάρων Hela. Πηγή : Women’s Healthcare

Γιατί όμως τα κύτταρα Hela δε πέθαιναν ποτέ; Η απάντηση κρύβεται σε μια γενετική μετάλλαξη ενός ενζύμου, της τελομεράσης. Η βασική λειτουργία τη τελομεράσης είναι η επιδιόρθωση των ακρών των χρωμοσωμάτων διατηρώντας το μήκος τους και καθυστερώντας σε φυσιολογικά πλαίσια τη κυτταρική γήρανση. Στα κύτταρα Hela η τελομεράση αποκαθιστά διαρκώς το μήκος των ακρών χρωμοσωμάτων, εμποδίζοντας τη γήρανση και επιτρέποντας στα κύτταρα να διαιρούνται επ’ άπειρον, εφόσον τρέφονται με τα κατάλληλα θρεπτικά συστατικά.

 

Ηθική και πολιτισμική κληρονομία

Ενώ η επιστημονική συνεισφορά των κυττάρων αυτών είναι ανυπολόγιστη, η ίδια η Henrietta έφυγε από τη ζωή χωρίς να γνωρίζει τίποτα η ίδια πόσο μάλλον κι η οικογένεια της. Για δεκαετίες, εμπορικές εταιρείες και εργαστήρια σε όλο τον κόσμο παρήγαγαν και πουλούσαν κύτταρα HeLa, ενώ η οικογένειά της ζούσε στη φτώχεια, μέχρι που το έμαθαν στα μέσα της δεκαετίας του 1970.

Ιστορίες σαν κι αυτή μας υπενθυμίζουν συνεχώς για την ηθική στάση που οφείλουν να κρατούν οι επιστήμονες απέναντι στη κοινωνία αλλά κι στην ανθρώπινη ενσυναίσθηση.

 

Βιβλιογραφία

1. https://www.hopkinsmedicine.org/henrietta-lacks/importance-of-hela-cells