Το παρόν άρθρο, με τίτλο Επίμονη ευερεθιστότητα: Αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων, θα παρουσιάσει τη μετα-ανάλυση της Breaux και των συνεργατών της (2023) η οποίοι εξέτασαν την αποτελεσματικότητα των διαθέσιμων φαρμακολογικών και μη φαρμακολογικών παρεμβάσεων για την ευερεθιστότητα σε νέους με ΔΑΦ, ΔΕΠΥ, διαταραχές της συμπεριφοράς, διαταραχή διασπαστικής απορρύθμισης της διάθεσης, μεταξύ άλλων.

Εισαγωγή

H διαταραχή της διασπαστικής απορρύθμισης της διάθεσης είναι μια ψυχική διαταραχή η οποία προκαλεί χρόνια, έντονη ευερεθιστότητα και συχνές εκρήξεις θυμού στα παιδιά.

Ενώ είναι τυπικό/αναμενόμενο για τα παιδιά να περνούν περιόδους κακής διάθεσης, η διαταραχή είναι πιο σοβαρή και διαρκεί περισσότερο. Οι εκρήξεις θυμού είναι σε μεγάλο βαθμό δυσανάλογες σε ένταση ή/και διάρκεια με την κατάσταση. Η διαταραχή διαταράσσει την καθημερινή ζωή του παιδιού. Τα συμπτώματα της διαταραχής θα πρέπει να ξεκινήσουν πριν από την ηλικία των 10 ετών για να πληρούνται τα διαγνωστικά κριτήρια.

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ της Διαταραχής Διασπαστικής Απορρύθμισης της Διάθεσης, της Εναντιωματικής Προκλητικής Διαταραχής και της διπολικής διαταραχής; Η Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή είναι μια συμπεριφορική διαταραχή στην οποία το παιδί εμφανίζει ένα συνεχές μοτίβο μη συνεργατικής, προκλητικής και μερικές φορές εχθρικής συμπεριφοράς απέναντι σε άτομα εξουσίας.

Τα παιδιά τα οποία πληρούν τα κριτήρια τόσο για την Εναντιωματική Προκλητική Διαταραχή όσο και για τη Διαταραχή Διασπαστικής Απορρύθμισης της Διάθεσης διαγιγνώσκονται μόνο με τη Διαταραχή Διασπαστικής Απορρύθμισης της Διάθεσης.

Η διπολική διαταραχή είναι μια δια βίου διαταραχή της διάθεσης η οποία προκαλεί έντονες μεταβολές στη διάθεση, τα επίπεδα ενέργειας, τα μοτίβα σκέψης και τη συμπεριφορά. Αυτές οι μεταβολές μπορούν να διαρκέσουν για ημέρες, εβδομάδες ή μήνες και να διακόψουν την ικανότητα του ατόμου να εκτελεί καθημερινές δραστηριότητες.

Ένα παιδί με Διαταραχής Διασπαστικής Απορρύθμισης της Διάθεσης βιώνει:

• Ευερέθιστη ή θυμωμένη διάθεση το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας, σχεδόν κάθε μέρα.
• Σοβαρά ξεσπάσματα θυμού (λεκτικά ή συμπεριφορικά) τα οποία είναι δυσανάλογα με την κατάσταση.
• Αυτά συμβαίνουν συνήθως τρεις ή περισσότερες φορές την εβδομάδα.
• Προβλήματα με την καθημερινή λειτουργία λόγω ευερεθιστότητας σε περισσότερα από ένα περιβάλλοντα, όπως στο σπίτι, στο σχολείο ή με τους συνομηλίκους του.

Η μετα-ανάλυση της Breaux και των συνεργατών της (2023)

Πίσω στη μετα-αναλυτική έρευνα της Breaux και των συνεργατών της (2023), οι ερευνητές συμπεριέλαβαν συνολικά 101 μελέτες εκ των οποίων οι 80 μελέτες αφορούσαν φαρμακολογικές παρεμβάσεις, οι 13 μη φαρμακολογικές παρεμβάσεις και 8 αφορούσαν συνδυασμένες παρεμβάσεις.

Ευρήματα

Φαρμακολογικές θεραπείες σοβαρής ευερεθιστότητας

• Οι ερευνητές βρήκαν ότι τα αντιψυχωσικά (η ρισπεριδόνη και η αριπιπραζόλη) είναι η πιο αποτελεσματική θεραπεία της σοβαρής ευερεθιστότητας, ιδιαίτερα για τους νέους με ΔΑΦ, δείχνοντας μεγάλο μέγεθος επίδρασης, σε σύγκριση με τις μη φαρμακολογικές θεραπείες και τις συνδυασμένες θεραπείες.
• Για τη διαταραχή διασπαστικής απορρύθμισης της διάθεσης ή για τη ΔΕΠΥ, τα διεγερτικά του κεντρικού νευρικού συστήματος, η ατομοξετίνη και τα αντικαταθλιπτικά (όταν συνδυάζονται με άλλα φάρμακα) έχουν επίσης δείξει σημαντικά οφέλη (μεγάλο μέγεθος επίδρασης).

Μη φαρμακολογικές θεραπείες σοβαρής ευερεθιστότητας

• Παρεμβάσεις όπως η Εκπαίδευση των Γονέων για τη Διαχείριση των Παιδιών, η Γνωστική Συμπεριφορική Θεραπεία και η Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία Παιδιών είναι αποτελεσματικές μη φαρμακολογικές θεραπείες για τη σοβαρή ευερεθιστότητα (μεγάλο μέγεθος επίδρασης των θεραπειών).

Συνδυασμός φαρμακολογικής και μη φαρμακολογικής θεραπείας

• Ο συνδυασμός φαρμάκων (όπως τα διεγερτικά) με τη συμπεριφορική θεραπεία συχνά αποφέρει αποτελέσματα για τη διαχείριση της επίμονης συναισθηματικής δυσλειτουργίας, δείχνοντας μέτριο μέγεθος επίδρασης της θεραπείας σε σύγκριση με τις μονοθεραπείες.
• Ενώ οι φαρμακολογικές μονοθεραπείες είναι εξαιρετικά αποτελεσματικές σε οξείες καταστάσεις, ενδέχεται να ενέχουν υψηλότερους κινδύνους ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως σημαντική αύξηση βάρους ή καταστολή, καθιστώντας τις συνδυασμένες και συμπεριφορικές θεραπείες μια προτιμώμενη μακροπρόθεσμη στρατηγική για πολλούς.

Συμπέρασμα

Βρέθηκαν ισχυρές ενδείξεις μετρίων και μεγάλες επιδράσεων για τη μη επεισοδιακή επίμονη ευερεθιστότητα, με τις μεγαλύτερες επιδράσεις για τις φαρμακολογικές παρεμβάσεις (αντιψυχωσικά φάρμακα), τις συνδυασμένες φαρμακολογικές παρεμβάσεις και τις παρεμβάσεις για νέους με ΔΑΦ.

Βιβλιογραφία

Breaux, R., Baweja, R., Eadeh, H. M., Shroff, D. M., Cash, A. R., Swanson, C. S., Knehans, A., & Waxmonsky, J. G. (2023). Systematic Review and Meta-analysis: Pharmacological and Nonpharmacological Interventions for Persistent Nonepisodic Irritability. Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 62(3), 318–334. https://doi.org/10.1016/j.jaac.2022.05.012