Πηγή: Υποστηρικτική τεχνολογία για άτομα με κινητικές αναπηρίες

Υποστηρικτική τεχνολογία για άτομα με κινητικές αναπηρίες

Οι κινητικές αναπηρίες χαρακτηρίζονται από δυσκολίες στην κίνηση με αρνητικές συνέπειες στις δραστηριότητες της καθημερινής ζωής του ατόμου και στη γενικότερη ποιότητα της ζωής του. Ενδέχεται να προέρχονται από γενετικούς παράγοντες, ατυχήματα ή εξελικτικές νευρομυϊκές παθήσεις. Οι αναπηρίες αυτές συχνά συνδέονται με παθήσεις στον νωτιαίο μυελό (παραπληγία ή τετραπληγία), εγκεφαλική παράλυση, δυσχιδής ράχη, ακρωτηριασμούς, μυϊκή δυστροφία, καρδιακές παθήσεις, ινοκυστική νόσος, εγκεφαλικό επεισόδιο, μεταξύ άλλων. Υπάρχει σημαντική ανομοιομορφία μεταξύ των ατόμων που χαρακτηρίζονται ως κινητικά ανάπηρα τόσο ως προς τα αίτια της αναπηρία όσο και ως προς τις ειδικές εκπαιδευτικές τους ανάγκες.

Η ίδια διαταραχή μπορεί να οδηγήσει σε διαφορετικού τύπου εκπαιδευτικές ανάγκες.

Τι είναι η υποστηρικτική τεχνολογία

Η υποστηρικτική τεχνολογία είναι ένα ευρύ πεδίο συσκευών, υπηρεσιών, στρατηγικών και μεθόδων που εφαρμόζονται συνδυασμένα με σκοπό από τη μία πλευρά να μειώσουν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρίες και από την άλλη να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής τους (Dooley, 1997). Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους μπορεί κανείς να κατηγοριοποιήσει την υποστηρικτική τεχνολογία. Ένας από αυτούς τη διακρίνει σε:

• Ηλεκτρονικό υπολογιστή, δηλαδή στην χρήση του υπολογιστή από άτομα με αναπηρίες, τα οποία εκπαιδεύονται ώστε μέσω αυτού να εκτελέσουν καθημερινούς λειτουργικούς ρόλους.
• Προσαρμοσμένη-Εναλλακτική επικοινωνία: αφορά στις μεθόδους αντικατάστασης του συμβατικού προφορικού λόγου με άλλες εναλλακτικές μορφές επικοινωνίας όταν το άτομο παρουσιάζει ελλείμματα λόγω κάποιας μορφής αναπηρίας.
• Περιβαλλοντικό έλεγχο: αφορά στις μεθόδους χειρισμού των συσκευών του περιβάλλοντος μέσω μίας συγκεκριμένης συσκευής (Holme κ.ά., 1997).
• Ηλεκτρονικό αναπηρικό αμαξίδιο: καθιστά ικανά τα άτομα με αναπηρίες να μετακινούνται ανεξάρτητα στο χώρο και να επιτελούν καθημερινές δραστηριότητες που είναι αναγκαίες για την επιβίωσή τους.

Η διεπιστημονική ομάδα της υποστηρικτικής τεχνολογίας

Η σωστή αξιολόγηση των παραμέτρων για την εφαρμογή της υποστηρικτικής τεχνολογίας είναι πολύ σημαντική και ακριβώς αυτό δικαιολογεί την ύπαρξη εξειδικευμένης διεπιστημονικής ομάδας, η οποία ανάλογα με τον τομέα παρέμβασής της, μπορεί να αποτελείται από κάποιο συνδυασμό των παρακάτω ειδικοτήτων:

• Εργοθεραπευτής
• Λογοθεραπευτής
• Φυσικοθεραπευτής
• Ψυχολόγος
• Ειδικός παιδαγωγός
• Νοσηλευτής
• Διάφορες ειδικότητες ιατρών
• Κοινωνικός λειτουργός
• Μηχανικός ηλεκτρονικών υπολογιστών
• Τεχνικός
• Σύμβουλος επαγγελματικής αποκατάστασης.

Η χρήση της υποστηρικτικής τεχνολογίας για άτομα με κινητικές αναπηρίες στη σύγχρονη Ελλάδα

Τα τελευταία χρόνια, παρά τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας και συγκεκριμένα της υποστηρικτικής τεχνολογίας, τα άτομα με κινητικές αναπηρίες στην Ελλάδα δε χρησιμοποιούν σε όλες τις περιπτώσεις τα μέσα και τις συσκευές που έχουν αναπτυχθεί ως μέσα διευκόλυνσης και ανάπτυξης των κοινωνικών, επικοινωνιακών και γνωστικών δεξιοτήτων. Τα άτομα αυτά κατά κύριο λόγο χρησιμοποιούν και δίνουν προτεραιότητα σε συσκευές και βοηθήματα που εξυπηρετούν την αυτόνομη διαβίωση και την επικοινωνία τους και ως δευτερεύουσα επιλογή αξιοποιούν την υποστηρικτική τεχνολογία στον τομέα της εκπαίδευσής τους.

Πολλές φορές, δυσκολεύονται να αγοράσουν ή να χρησιμοποιήσουν συσκευές υποστηρικτικής τεχνολογίας, είτε λόγω οικονομικών παραγόντων, είτε λόγω έλλειψης γνώσης και πληροφόρησης για τα μέσα αυτά.

Στις δομές εκπαίδευσης της Ελλάδας, τα τελευταία χρόνια η υποστηρικτική τεχνολογία εισβάλλει δυναμικά στους χώρους των σχολείων, χωρίς όμως να πληροί τις ανάγκες των μαθητών. Ήδη, οι υπολογιστές και τα βασικά μέσα τεχνολογίας αποτελούν βασικά δομικά στοιχεία του σχολείου. Δεν συμβαίνει το ίδιο, όμως, με τα δομικά στοιχεία για κάθε εκπαιδευτικό πλαίσιο, έτσι ώστε να υπάρχει πρόσβαση σε όλους τους μαθητές ανεξαρτήτως αναπηριών και δυσκολιών.

Το μέλλον της υποστηρικτικής τεχνολογίας

Οι τεχνολογίες που αναπτύσσονται καθημερινά υπόσχονται να υπερπηδήσουν τους περιορισμούς που μπορεί να προκαλεί η κινητική αναπηρία μέσα από τη χρήση του διαδικτύου και άλλων τεχνολογιών. Μερικά παραδείγματα που πρόκειται να δούμε στις επόμενες δεκαετίες είναι:

• Διαδίκτυο των πραγμάτων: Aναφέρεται στον αναρίθμητο αριθμό φυσικών συσκευών που είναι συνδεδεμένες στο διαδίκτυο και μπορούν τελικά να συνδεθούν μεταξύ τους, να μοιράζονται δεδομένα και να είναι προσβάσιμες μέσω του κινητού τηλεφώνου. Στα άτομα με αναπηρία αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα χρήσιμο  καθώς θα μπορούν να χειρίζονται όλες τις συσκευές τους στο σπίτι ή στη δουλειά μόνο μέσα από το smartphone τους.
• Προσαρμοσμένα αμαξίδια: Μία από τις μεγαλύτερες δυσκολίες των χρηστών αναπηρικών αμαξιδίων που μετακινούνται στην κοινότητα είναι οι δύσβατοι δρόμοι (π.χ., λακούβες, έλλειψη ειδικών ραμπών, σκαλοπάτια), εμπόδια τα οποία απαιτούν την ύπαρξη ενός συνοδού για να περαστούν. Ένα ιδιαίτερο αμαξίδιο που θα έχει τη δυνατότητα να αντιμετωπίσει αυτά τα εμπόδια, χωρίς να χρειάζεται το άτομο να σηκωθεί από αυτό ή να υπάρχει κάποιος βοηθός, είναι πολύ κοντά και θα αλλάξει την καθημερινότητα πολλών ανθρώπων.

Συμπερασματικά

Η υποστηρικτική τεχνολογία έχει τη δύναμη να μεταμορφώσει τη ζωή των ατόμων με κινητικές αναπηρίες. Με τη συνεχή πρόοδο στον τομέα των τεχνολογιών προσβασιμότητας, οι ευκαιρίες για βελτίωση της καθημερινής ζωής αυξάνονται συνεχώς. Με την κατάλληλη υποστήριξη και πρόσβαση, η υποστηρικτική τεχνολογία μπορεί να προσφέρει μεγάλες δυνατότητες για ανεξαρτησία και συμμετοχή στην κοινωνία. Γι’ αυτό τον λόγο προτείνεται περισσότερη έρευνα και ενημέρωση τόσο στα ίδια τα άτομα με κινητικές αναπηρίες, όσο και σε όλους τους πολίτες ανεξαιρέτως, καθ’ ότι ανά πάσα στιγμή μπορεί κάποιος να αντιμετωπίσει ζητήματα κινητικών περιορισμών.

Βιβλιογραφία

Dooley, K. (1997). A Complex Adaptive Systems Molel of Organization Change. Nonlinear Dynamics, Psychology and Life Sciences, 1, 69-97.

Holme, S., Kanny, E., Guthrie, M., Johnson, K. (1997). The use of environmental control units by occupational therapists in spinal cord injury and disease services. American Journal of Occupational Therapy, 13-42.

Καραμπάτσου, Γ., Μπαλογιάννη, Θ., Σαϊπά, Π., Σκορδιαλός, Ε. (2018). Η χρήση της Υποστηρικτικής Τεχνολογίας Σε Άτομα Με Κινητικές Αναπηρίες. Πανελλήνιο Συνέδριο Επιστημών Εκπαίδευσης, 927-928 & 934-935.

Μωραΐτη, Β. (2022). Το μέλλον της υποστηρικτικής τεχνολογίας στα άτομα με αναπηρίες. Θάλπος, 4-5.

Sanchez, E. (2022). Οι έξι τύποι αναπηρίας και τα χαρακτηριστικά τους. Με υγεία, 1-2.