Σε μία προσπάθεια κατανόησης της πολιτισμικής διάβασης από το ύστερο Trecento στην Πρώιμη Αναγέννηση, είναι σημαντική η αναφορά των κεντρικών αξόνων των τομών της τέχνης που χαρακτήριζαν την καλλιτεχνική παραγωγή. Αν και δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη διαφοροποίηση της Μεσαιωνικής και Αναγεννησιακής τέχνης, το τριμερές κρηπίδωμα (αρχιτεκτονική, ζωγραφική, γλυπτική) πάνω στο οποίο θα σταθεί το κτίσμα της Αναγέννησης τέθηκε σταδιακά και ολοκληρώθηκε τον 14ο αιώνα, με σαφείς ομοιότητες που αφορούν όρους όπως Madonna, Duomo(<Domus Dei), τέμπερα.
Ο σκοπός των παραγγελιοδοτών και τα μέσα της οικοδόμησης, σμίλευσης και αποτύπωσης παραμένουν λίγο-πολύ ίδια. Όπως και στην Αναγέννηση, υπάρχει ανταγωνισμός μεταξύ των συντεχνιών, των κληρικών και των ισχυρών οικογενειών, ο οποίος, ωστόσο, οδηγεί σε παραδείγματα μνημειώδους τέχνης που τείνουν να ξεπεράσει το ένα το άλλο. Ο πατέρας της ιστορίας τέχνης, Giorgio Vasari, είχε λάβει σαφή θέση κατά του Γοτθικού ρυθμού (maniera gotica), χαρακτηρίζοντας τον «maledione di fabbriche» (καταραμένο αρχιτεκτονικό ρυθμό), θεωρώντας κριτικής σημασίας το διαχωρισμό του από την Αναγεννησιακή τέχνη. Συνολικά τον προσδιόριζε ως lavoro Tedescο (βαρβαρικό έργο), δηλαδή ως προσπάθεια εδραίωσης της γοτθικής τεχνοτροπίας -η οποία ομοίαζε περισσότερο με χάρτινη παρά λίθινη ή μαρμάρινη- μετά την καταστροφή των μνημείων του κλασικού κόσμου.
Οι κοινωνικοοικονομικές και πολιτικές συνθήκες (αστικοποίηση, αύξηση παραγωγής και εμπόριο) αποτέλεσαν άμεσους παράγοντες ακμής της Βόρειας Ιταλίας, οι οποίοι, ωστόσο, δεν κατόρθωσαν να περιορίσουν την κρίση που απέφερε ο λοιμός (1347-1352 μ.Χ.) και η πόλωση της παπικής-αυτοκρατορικής εξουσίας.
Δύο αρχιτεκτονικά έργα του ύστερου 14ου αιώνα, ο Καθεδρικός Ναός του Μιλάνου (Duomo di Milano) και ο San Petronio της Bologna έχουν προβληματίσει επανειλημμένα του ερευνητές, εφόσον, ο κατασκευαστικός προσανατολισμός τους ξεφεύγει των αλλοτινών, παγιωμένων, μεσαιωνικών τεχνικών και υιοθετούν μία πιο εκσυγχρονισμένη, αισθητική πνοή.
Στην περίπτωση του μιλανέζικου Καθεδρικού ναού, ένα από τα πρωτεύοντα αιτήματα αφορούσαν την προπαγάνδα της συνεχώς αυξανόμενης δύναμης του Gian Galeazzo Visconti, προκειμένου να αποτελεί ένα εφάμιλλο δείγμα με τα πιο μεγαλοπρεπή κτίσματα της εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής. Το κυριότερο κατασκευαστικό πρόβλημα αφορούσε τις υψομετρικές διαστάσεις του κεντρικού κλίτους σε σχέση με τέσσερα πλαϊνά, προκειμένου να επιτευχθεί η επιθυμητή αρμονία. Σε αυτό το πλαίσιο, ο Γάλλος ζωγράφος Mignot, εξέφρασε ένα απολογισμό 54 ελαττωμάτων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην κατάρρευση του ναού τη στιγμή κατασκευής του θόλου (1400 μ.Χ.).
Μία σχετικά παρωχημένη, ηθελημένη προσπάθεια σχολαστικής μίμησης των μεσαιωνικών προτύπων, της οποίας κύριος εκφραστής αποτέλεσε ο Mignot και η μιλανέζικη απαίτηση για μία πιο περίπλοκη, εκσυγχρονισμένη αισθητική, οδήγησε στον εκτοπισμό τον Mignot από την κατασκευαστική ομάδα. Οι Ιταλοί κατασκευαστές έθεσαν ως πρότυπο την Notre-Dame του Παρισιού, θεωρώντας ως αναγκαιότητα την ποσοτική αύξηση του φωτός στο εσωτερικό του ναού και τη χρήση των κλασικών διαστάσεων (χρήση ισοσκελών, Πυθαγόρειων τριγώνων). Αν και η κατασκευή ολοκληρώθηκε το 1572 μ.Χ., αρκετά σημεία της εξωτερικής όψης του ναού έμειναν ακόσμητα τουλάχιστον μέχρι τον 18ο και 19ο αιώνα.
