Ένα άκρως σημαντικό στοιχείο της πολιτισμικής ταυτότητας των αρχαίων Ελλήνων ήταν και οι αντιλήψεις τους σχετικά με τα πνεύματα τα οποία υπήρχαν στον κόσμο. Κάποια από αυτά ήταν καλά και τους βοηθούσαν στις καθημερινές τους δραστηριότητες ενώ κάποια άλλα λειτουργούσαν με κακό σκοπό και τους φόβιζαν. Ένα από αυτά ήταν και ο Ταράξιππος. Ο Ταράξιππος είχε αποτροπαϊκό χαρακτήρα και συναντιόταν κυρίως στους ιπποδρόμους και γενικά όπου υπήρχαν ιππικά αγωνίσματα. Ωστόσο, σύμφωνα με τις αρχαίες πηγές, δεν ήταν μόνο ένα πνεύμα, αλλά πολλά τα οποία προέρχονταν από διαφορετικούς ανθρώπους. Παρακάτω, θα γίνει προσπάθεια να αναδειχθούν οι ιστορίες των ανθρώπων από τις οποίες προήλθε αυτό το πνεύμα καθώς και το τι συμβολίζουν για τους μεταγενέστερους ανθρώπους.
Ταράξιππος: Οι περιπτώσεις της Ολυμπίας
Σύμφωνα με τους αρχαίους συγγραφείς, κυρίως τον Παυσανία διότι μάς παραθέτει περισσότερες πληροφορίες, ο Ταράξιππος ήταν μια βασανισμένη ψυχή η οποία περιφερόταν από ‘δω και από ‘κει στους ιπποδρόμους και τρόμαζε τα άλογα των αρματοδρόμων με σκοπό να χάσουν τον έλεγχο και τον αγώνα ή ακόμα και την ίδια τους την ζωή. Αυτό μαρτυρεί άλλωστε το ίδιο το όνομα του πνεύματος. Ο ποιητής Λυκόφρωνας από την Χαλκίδα μάς αναφέρει την περίπτωση ενός γίγαντα ο οποίος είχε θαφτεί σε κάποιο ιππόδρομο ή τον υιό αυτού του γίγαντα ο οποίος είχε θυσιαστεί για να εξευμενίσει τους θεούς προκειμένου να τελειώσει μια παρατεταμένη και συγχρόνως ανυπόφορη ξηρασία στην περιοχή.
Άλλα πρόσωπα τα οποία ταυτίστηκαν με το όνομα Ταράξιππος ήταν ο ικανότατος αρματοδρόμος Ωλένιος ο οποίος σκοτώθηκε κατά την διάρκεια της αρματοδρομίας καθώς και ο πιστός φίλος του Ηρακλή ονόματι Δαμέωνας. Για τον τελευταίο, οι αρχαίοι συγγραφείς αναφέρουν το γεγονός ότι βοήθησε τον ήρωα να εκπληρώσει τον άθλο του στο βασίλειο του Αυγεία, αλλά βρήκε τραγικό θάνατο ο ίδιος και το άλογό του κατά την διάρκεια της μάχης από κάποιον Κτεάτη. Έτσι θάφτηκαν δίπλα-δίπλα στο χώρο ο οποίος μετατράπηκε αργότερα στον ιππόδρομο της Ολυμπίας. Ο περιηγητής και ιστορικός Παυσανίας, μάλιστα, περιγράφει ως Ταράξιππο τον Ιππόλυτο, τον υιό του ήρωα Θησέα, τον οποίο σκότωσε ο Ποσειδώνας μέσω ενός ταύρου τον οποίο έστειλε να φοβίσει τα άλογά του. Το αποτέλεσμα αυτής της θεϊκής παρέμβασης ήταν να αναποδογυρίσει το άρμα του Ιππόλυτου και να σκοτωθεί.
Ο αγώνας Οινόμαου-Πέλοπα
Οι μέχρι τώρα ιστορίες για την υποστήριξη του ονόματος Ταράξιππος αν και ενδιαφέρουσες δεν θυμίζουν σε τίποτα αυτήν την οποία πρόκειται να ακολουθήσει, ως προς την δραματικότητά της. Με βάση τον μύθο, υπήρχε στην Ηλεία μια πόλη η οποία ονομαζόταν Πίσα. Βασιλιάς της ήταν ο Οινόμαος ο οποίος είχε θεϊκή καταγωγή. Συγκεκριμένα, πατέρας του ήταν ο θεός Άρης ενώ για την μητέρα του οι απόψεις διίστανται. Άλλοι έλεγαν ότι ήταν μια από τις κόρες του ποταμού Ασωπού, ενώ άλλοι ισχυρίζονταν πως ήταν η Αρπίννη ή η Πλειάδα Στερόπη. Ο Οινόμαος είχε ως σύζυγό του την Ευαρέτη, την Στερόπη ή την Ευρυθόη, την κόρη του Δαναού. Μαζί απέκτησαν μία κόρη, την Ιπποδάμεια, η οποία ξεχώριζε για την ομορφιά της από τις άλλες θνητές γυναίκες της αρχαιότητας. Εντούτοις, ο πατέρας της δεν ήθελε να την παντρέψει είτε γιατί αποτελούσε ερωμένη του είτε γιατί υπήρχε χρησμός ο οποίος έλεγε πως αν παντρευτεί κάποτε, τότε ο πατέρας της θα έβρισκε τραγικό θάνατο.
Κάποια στιγμή, έφτασε στην Πίσα ένας νεαρός ονόματι Πέλοπας. Ο Πέλοπας ήταν υιός του Τάνταλου, ενός από τους υιούς του Δία, γνωστός για την αποτρόπαια πράξη του να δολοφονήσει το ίδιο του το παιδί και να το σερβίρει ως τροφή στους θεούς. Μετά την συνάντηση Πέλοπα-Ιπποδάμειας, ο νεαρός πρίγκιπας θαμπώθηκε από την ομορφιά της και αποφάσισε να την ζητήσει σε γάμο. Γνώριζε, ωστόσο, την άρνηση του πατέρα της. Έτσι δέχθηκε την πρόκληση να παραβγεί μαζί με τον Οινόμαο σε αγώνα αρματοδρομίας. Ο μελλοντικός Ταράξιππος, όμως, ήταν βέβαιος για την νίκη του για ακόμα μία φορά διότι είχε στο άρμα του θεϊκά άλογα δοσμένα από τον ίδιο τον πατέρα του. Κανένας μέχρι τότε επίδοξος μνηστήρας δεν μπορούσε να τον νικήσει και όλοι τους έπεφταν νεκροί ο ένας μετά τον άλλο. Παρόλα αυτά, ο Πέλοπας είχε έναν άσσο στο μανίκι του. Προκειμένου να ανακηρυχθεί νικητής αυτής της μονομαχίας, δωροδόκησε τον ηνίοχο του Οινόμαου, τον Μυρτίλο, με την ακόλουθη υπόσχεση: θα του έδινε το μισό βασίλειο ή κατ’ άλλη εκδοχή του μύθου την ίδια την Ιπποδάμεια για μία ολόκληρη νύχτα. Ο Μυρτίλος συμφώνησε και την τελευταία νύχτα πριν από τον αγώνα αντικατέστησε τα χάλκινα καρφιά του άρματος του Οινόμαου με κέρινα. Συνεπώς, ανήμερα του αγώνα το άρμα του τελευταίου αναποδογύρισε και ο οδηγός του σκοτώθηκε. Βέβαια, σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή, ο Πέλοπας κέρδισε διότι τού προσέφερε τα άλογά του ο Ποσειδώνας, προστάτης των ίππων. Όμως όταν ο Μυρτίλος ζήτησε την αμοιβή του, ο Πέλοπας αθέτησε την υπόσχεσή του και τον σκότωσε! Λίγο πριν ξεψυχήσει, ο Μυρτίλος καταράστηκε τον Πέλοπα και τους απογόνους του. Από τότε λένε, επομένως, πως ο Ταράξιππος μπορεί να ήταν είτε ο υιός του Τάνταλου είτε ο πανούργος ηνίοχος.
Ταράξιππος: Ο Γλαύκος της Κορίνθου
Η τελευταία γνωστή ιστορία θνητού ο οποίος μετά τον θάνατό του έλαβε την ονομασία Ταράξιππος προέρχεται από την Κόρινθο. Με βάση τον μύθο, ο Γλαύκος, ο υιός του βασιλιά της Κορίνθου Σίσυφου αποφάσισε να συμμετάσχει σε ιππικούς αγώνες τους οποίους διοργάνωσε ο Άκαστος, ο υιός του Πελία, προς τιμήν του νεκρού του πατέρα. Όμως, κατά την διάρκεια των αγώνων ο Γλαύκος κατασπαράχθηκε από τα ίδια του τα άλογα και έτσι έχασε την ζωή του με αυτόν τον τραγικό τρόπο.
Εν κατακλείδι, μέσα από αυτές τις ιστορίες γίνεται αντιληπτό το στοιχείο ότι ο Ταράξιππος δεν αποτελούσε μία απλή τοπική παράδοση αλλά προερχόταν από διαφορετικά μέρη του ελλαδικού χώρου. Επιπλέον, ο σημαντικότερος συμβολισμός αυτού του πνεύματος βασιζόταν στην αντίληψη ότι κατά την διάρκεια των ιπποδρομιών, στην στροφή προς την επόμενη κατεύθυνση υπήρχε ο κίνδυνος να ανατραπεί το άρμα του ηνιόχου από την υπερβολική ταχύτητα κι έτσι να σκοτωθεί ο οδηγός του. Έτσι, οι αρματοδρόμοι ήταν υποχρεωμένοι να στήνουν βωμούς σ’ εκείνο το σημείο του ιπποδρόμου και να προσφέρουν τις απαραίτητες θυσίες για να εξευμενίσουν αυτό το βασανισμένο πνεύμα το οποίο γαλήνευε μόνο με αυτόν τον τρόπο.
Πηγές
Καραγιάννη, Σ. (2026). Ταράξιππος: τί ήταν και γιατί τον έτρεμαν οι αρχαίοι Έλληνες; Ανακτήθηκε από: https://www.dedomeno.gr/viral/744223/taraxippos-ti-itan-kai-giati-ton-etreman-oi-archaioi-ellines/ (τελευταία πρόσβαση: 29/7/2026).
Grimal, P. (1991). Λεξικό της ελληνικής και ρωμαϊκής μυθολογίας. Θεσσαλονίκη: University Studio Press.
Τί ήταν ο Ταράξιππος που τόσο πολύ έτρεμαν οι αρχαίοι Έλληνες; (2026). Ανακτήθηκε από: https://www.pronews.gr/istoria/ti-itan-o-taraksippos-pou-etreman-toso-poly-oi-arxaioi-ellines/ (τελευταία πρόσβαση: 29/7/2026).
Τί ήταν ο Ταράξιππος που τόσο έτρεμαν οι αρχαίοι Έλληνες; (2018). Ανακτήθηκε από: https://www.newsbeast.gr/weekend/arthro/4099636/ti-itan-o-taraxippos-poy-toso-etreman-oi-archaioi-ellines (τελευταία πρόσβαση: 29/7/2026).
Ταράξιππος: ο δαίμονας που προκαλούσε τον τρόμο των αλόγων (χ.η.). ανακτήθηκε από: https://www.ancientgreecereloaded.com/files/ancient_greece_reloaded_website/legendary_monsters/taraxippoi_gr.php (τελευταία πρόσβαση: 29/7/2026).
