Η ανασφάλεια δεν είναι κάτι που συμβαίνει στη στιγμή. Δεν είναι ένα τυχαίο συναίσθημα ούτε κάτι που δεν μας επηρεάζει. Είναι μια βαθιά ψυχολογική κατάσταση που επιδρά στη σκέψη, τη συναισθηματική μας κατάσταση και τον τρόπο που δρούμε. Τι γεννά, όμως, μια ανασφάλεια; Και τι είναι αυτό που πυροδοτεί τον φόβο της κριτικής;
Τα αίτια μπορεί να οφείλονται τόσο στο οικογενειακό πλαίσιο που μεγάλωσε ένα άτομο όσο και στην αντίληψη για την αυτο-εικόνα και την αυτοπεποίθηση του. Αυτά, λοιπόν, αφορούν κατά κύριο λόγο το κομμάτι εκείνο του εαυτού που έχει τη βάση του στο παρελθόν. Ωστόσο, υπάρχει και εκείνο το κομμάτι που αφορά τον εγκέφαλο και, συνεπώς, το παρόν. Ευτυχώς, η νευροεπιστήμη έρχεται να μας δώσει όλες τις απαντήσεις που αναζητούμε.
Το παρελθόν της ανασφάλειας
Η ανασφάλεια μπορεί να αφορά πληθώρα πραγμάτων. Μία ομιλία με μεγάλο κοινό, ένα ρούχο διαφορετικό από τα συνηθισμένα, μία νέα γνωριμία. Άλλοτε μεγάλα, άλλοτε μικρά γεγονότα γεννούν φόβο. Τον φόβο ότι δεν είμαστε αρκετοί, ότι θα «δουν» οι άλλοι αυτό που «κρύβουμε». Συνήθως, αυτό το συναίσθημα έχει τις ρίζες του σε παλαιότερες εμπειρίες. Είτε αυτές αφορούν την παιδική ηλικία είτε την ενήλικη ζωή, σχηματίζουν μία συγκεκριμένη εικόνα για διάφορες καταστάσεις. Αρχικά, κυρίαρχο ρόλο εδώ έχει η οικογένεια. Άτομα που έχουν μεγαλώσει ακούγοντας επικριτικά σχόλια από τους γονείς τους ή πολύ αυστηρούς κανόνες είναι πιο πιθανό να αναπτύξουν ανασφάλειες. Η ενθάρρυνση από τον οικογενειακό περίγυρο είναι πολύ σημαντική για την μείωση του συναισθήματος του φόβου και της ανασφάλειας.
Συνδυαστικά με τα παραπάνω, τα παιδιά όταν νιώθουν πως επιθυμούν κάτι και δεν το λαμβάνουν, τότε υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχουν το συναίσθημα της παραμέλησης. Εδώ κάνουμε λόγο σε φυσικές ανάγκες που δεν έχει ένα παιδί, όπως η τροφή και η στέγη. Έτσι, μεγαλώνοντας μπορεί να νιώθει πιο έντονη ανασφάλεια με τον εαυτό του και την επιβίωση του. Παλαιότερες τραυματικές εμπειρίες οδηγούν επίσης σε φόβο, στρες και λιγότερη ασφάλεια. Για παράδειγμα, κακοποιητικές σχέσεις, σοβαρά ατυχήματα, χρόνια προβλήματα υγείας δημιουργούν ανασφάλειες.
Όταν ο εγκέφαλος απαντά στον φόβο
Η ανασφάλεια «ζει» σε ένα τμήμα του εγκεφάλου, την αμυγδαλή. Αυτή αποτελεί το σύστημα που εντοπίζει τον φόβο. Αναζητά διαρκώς τους κινδύνους, ειδικά όταν αφορούν και τους άλλους ανθρώπους (κοινωνική φοβία). Επομένως, όταν ένα άτομο ζει μια εμπειρία γεμάτη κριτική, ντροπή και απόρριψη, η αμυγδαλή έχει άμεση ενεργοποίηση. Τότε παράγει κορτιζόλη και αδρεναλίνη, γνωστές ως ορμόνες του στρες. Ακριβώς τις ίδιες ορμόνες παράγει το σώμα όταν είναι σε πραγματικό κίνδυνο. Καταλαβαίνετε, λοιπόν, πως εκείνη τη στιγμή ο εγκέφαλος λειτουργεί σαν να σου κάνει επίθεση κάποιο άγριο ζώο και πρέπει να επιβιώσεις, ενώ στη πραγματικότητα κάποιος γέλασε με αυτό που είπες.
Σε σχήμα αμυγδαλής, είναι το σημείο εκείνο που ρυθμίζει όχι μόνο τον φόβο, αλλά και συναισθήματα όπως ο θυμός και η ευχαρίστηση. Ταυτόχρονα με αυτή τη λειτουργία, ο προμετωπιαίος λοβός εξηγεί με βάση τη λογική ενώ ο ιππόκαμπος παρέχει πληροφορίες από εμπειρίες στο παρελθόν. Όλες αυτές οι λειτουργίες «δουλεύουν» ταυτόχρονα για να κρίνουν αν μια κατάσταση είναι πραγματικά επικίνδυνη.
Τις περισσότερες φορές η ανασφάλεια δεν πηγάζει από εσένα. Πηγάζει από την αντίδραση κάποιου άλλου σε εσένα. Είναι δημιουργήματα εκείνου που φτιάχνουν τις ρίζες τους στην δική σου εικόνα για τον εαυτό σου. Η πιο σκληρή αλήθεια είναι ότι ενώ αρχίζει από κάποιον άλλον, δεν μπορεί να τελειώσει από αυτόν. Ξεκινά από τον άλλον, τελειώνει με εσένα. Όταν εσύ πεις ότι θα ξεπεράσεις όλα τα σχόλια που σε κάνουν να νιώθεις μισός/-η και θα ξεκινάς ξανά και ξανά χωρίς φόβο για κριτική. Γιατί την ανασφάλεια κάποιος τη χτίζει σταδιακά μέσα μας, αλλά εμείς έχουμε τα χέρια που μπορούν να τη γκρεμίσουν!
Πηγές
Βάθης, Α. (2025). Ποιες είναι οι κύριες αιτίες ανασφάλειας;, Αναρτήθηκε από: https://www.therapia.gr/poies-einai-oi-kyries-aities-anasfaleias/, (τελευταία πρόσβαση 05/04/2026)
Soliman, R. (2026). Understanding the Brain Fear Response and What Neuroscience Anxiety Research Reveals About Amygdala Function, Αναρτήθηκε από: https://www.sciencetimes.com/articles/61561/20260328/understanding-brain-fear-response-what-neuroscience-anxiety-research-reveals-about-amygdala.htm?utm_source=chatgpt.com, (τελευταία πρόσβαση 05/04/2026)
