Οι άνθρωποι μέσω των μετακινήσεων τους, άθελα ή μη μετέφεραν είδη από τον φυσικό τους βιότοπο σε μια νέα περιοχή. Αυτά τα είδη που εγκαταστάθηκαν στην νέα περιοχή όπου δεν υπήρχαν φυσικά πριν, ονομάζονται ξενικά. Συνήθως η μεταφορά τους σε έναν νέο βιότοπο γίνεται εσκεμμένα, κύριος για λόγους καλλιέργειας ή για κατοικίδια, υπάρχουν όμως και ορισμένες περιπτώσεις η μεταφορά αυτή είναι τυχαία. Τα ξενικά είδη δεν είναι σε κάθε περίπτωση επιβλαβή. Η ορθή χρήση τους μπορεί να είναι ωφέλιμη για τον άνθρωπο και την οικονομία. Ας μην ξεχνάμε πως μεταξύ άλλων και η πατάτα είναι ένα ξενικό είδος στην Ελλάδα. Μάλιστα, φυσικός βιότοπος της πατάτας αποτελούν οι Άνδεις της Νότιας Αμερικής, και εισήχθη στην Ευρώπη από τους Ισπανού τον 16ο αιώνα. Σήμερα, στην χώρα μας υπολογίζονται πάνω από 1.000.
Όμως, υπάρχουν περιπτώσεις όπου τα ξενικά είδη προκαλούν σοβαρές οικολογικές, οικονομικές ή/και υγειονομικές βλάβες στο νέο τους οικοσύστημα. Τα είδη αυτά ονομάζονται χωροκατακτητικά και αποτελούν ένα υποσύνολο των ξενικών. Τα χωροκατακτητικά είδη αναπαράγονται με πολύ γρήγορους ρυθμούς και έχουν υψηλό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα έναντι των γηγενών ειδών. Έτσι, προκαλούν σοβαρές ζημίες στους τοπικούς οικοτόπους απειλώντας την βιοποικιλότητα αλλά και στην οικονομία.
Παρακάτω θα αναφερθούμε σε πέντε ξενικά/χωροκατακτητικά είδη που έχουν εισέλθει στον Ελλαδικό χώρο.
1. Αλόη Βέρα (Aloe vera)
Η Αλόη η γνήσια, Aloe vera (L.) Burm.f., αλλιώς γνωστή και ως φαρμακευτική αλόη, αποτελεί ένα παχύφυτο φυτό, το οποίο διαθέτει ωφέλιμες θεραπευτικές και καλλυντικές ιδιότητες. Αν και η καταγωγή του φυτού δεν είναι βέβαιη, πιθανός προέρχεται από την Βόρεια Αφρική, τις Κανάριους Νήσους και το Πράσινο Ακρωτήρι. Η επίδραση του φυτού στα ελληνικά οικοσυστήματα είναι πολύ περιορισμένη και άρα δεν κατατάσσεται στα χωροκατακτητικά. Σε αρκετά σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να εξαπλωθεί τοπικά και να ανταγωνιστεί τα γηγενή φυτά.
2. Λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus)
Το πιο πολυσυζητημένο είδος του φετινού καλοκαιριού δεν είναι άλλο από τον γνωστό πλέον λαγοκέφαλο. Το συγκεκριμένο ψάρι, φυσικά ζει στον Ινδικό Ωκεανό, καθώς προτιμάει θερμότερα νερά. Λόγο όμως της αύξησης της θερμοκρασίας της θάλασσας, ο λαγοκέφαλος μετακινήθηκε από την Ερυθρά Θάλασσα μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, στην Μεσόγειο. Εξαιτίας της οδού μετακίνησής τους, ο λαγοκέφαλος χαρακτηρίζεται ως «λεσσεψιανός μετανάστης». Η πρώτη καταγραφή του ψαριού στη Μεσόγειο σημειώθηκε 2003 και έκτοτε έχει εξαπλωθεί μέχρι την Μαύρη Θάλασσα. Η έλλειψη φυσικών θηρευτών, οι τεράστιες ποσότητες ντόπιων ψαριών που απαιτεί για να τραφεί καθώς και η γρήγορη προσαρμογή του και η αναπαραγωγή του το κατατάσσουν ως χωροκατακτητικό είδος. Η κυβερνήσεις παρέχουν χρηματοδοτήσεις και εργαλεία όπως η Χρηματοδότηση «Επικήρυξης» στην προσπάθεια περιορισμού του είδους.
3. Μυοκάστορας (Myocastor coypus)
Ο μυοκάστορας αποτελεί το μεγαλύτερο τρωκτικό θηλαστικό που καταγράφετε στην Ελλάδα. Το φυσικό ενδιαίτημα του μυοκάστορα απαντάτε στην Νότια Αμερική, από εκεί μεταφέρθηκε από τους ανθρώπους με σκοπό την εκμετάλλευση της γούνας του, στην Βόρεια Αμερική και έπειτα στην Ευρώπη. Στην Ελλάδα έφτασε στα τέλη του 19ου αιώνα για τους ίδιους σκοπούς και έκτοτε έχει προσαρμοστεί πλήρως.
Καθώς η ζήτηση γούνας μειωνόταν και τα εκτροφεία έκλεισαν, τα ζώα απελευθερώθηκαν στο νέο τους φυσικό περιβάλλον. Εφόσον το είδος δεν είχε κάποιο φυσικό εχθρό να αντιμετωπίσει, και σε συνδυασμό με την μεγάλη προσαρμοστηκότητά του και την ταχεία αναπαραγωγή του, το ζώο επεκτάθηκε γρήγορα στην Ελληνική χώρα. Ζει κοντά σε υγροβιότοπους, όπως δέλτα-όχθες ποταμών, λίμνες και κανάλια. Εξαιτίας του ότι τρέφεται με ρίζες, και απαιτεί καθημερινά το 25% του βάρους του σε τροφή, δημιουργεί διαταράξεις στο έδαφος και τη βιομάζας, ενώ παράλληλα διαταράσσεται το ενδιαίτημα των υπόλοιπων ειδών που εξαρτιόνται από την βλάστηση και στο έδαφος.
4. Πράσινος παπαγάλος (Psittacula krameri)
Σε πολλά αστικά πάρκα της χώρας μας, έχει εγκατασταθεί πλέον ένα ξενικό είδος πτηνού, ο πράσινος παπαγάλος. Πρόκειται για ένα εξωτικό είδος πτηνού μου καταγωγή από την Νοτιοανατολική Ασία, τον Αμαζόνιο και την Δυτική Αφρική. Η πιο διαδεδομένη εξήγηση για το πώς εγκαταστάθηκε ο πράσινος παπαγάλος στην Ελλάδα έρχεται από την δεκαετία του 80!. Ένα αεροπλάνο που μετέφερε πράσινους παπαγάλους από την Ινδία στην Ελλάδα και δεν κατάφερε να εκτελωνιστεί επιτυχώς. Έτσι τα κιβώτια έσπασαν και τα πτηνά απελευθερώθηκαν στην Αθήνα, με πρώτες αποικίες τους να είναι τα νότια προάστια. Το είδος είναι αρκετά προσαρμοστικό και επιθετικό εκτοπίζοντας τα υπόλοιπα πτηνά που εντοπίζονται στα αστικά πάρκα. Το θετικό παραμένει ότι τα συγκεκριμένα πτηνά δεν έχουν εξαπλωθεί έκτος των πόλεων.
5. Βουβαλοβάτραχος (Lithobates catesbeianus)
Πρόκειται για ένα ξενικό είδος μεγαλόσωμου βάτραχου που μπορεί να φτάσει έως και τα 18 εκατοστά. Η καταγωγή του έρχεται από το ανατολικό κομμάτι της Βόρειας Αμερικής, εξίσου και η ονομασία του Αμερικανικός Βουβαλοβάτραχος. Εισήχθη το 1994 στην Κρήτη για λόγους εκτροφής, από όπου και διέφυγε στο φυσικό περιβάλλον .Το μεγάλο μέγεθός του, του επιτρέπει να τραφεί με φίδια, ψάρια, τρωκτικά, έντομα και νυχτερίδες. Αυτό έχει οδηγήσει σε διαταράξεις στα οικοσυστήματα που καταλαμβάνει καθώς δεν διαθέτει φυσικούς θηρευτές. Στην Κρήτη, συγκεκριμένα στην λίμνη Αγιάς κοντά στα Χανιά, ο βουβαλοβάτραχος έχει εκτοπίσει τον ενδημικό Κρητικό βάτραχο.
Βιβλιογραφία
- https://neobiota.pensoft.net/article/71767/
- https://necca.gov.gr/erga/fysi-viopoikilotita/diktyaki-platforma-gia-ta-xenika-fytika-eidi-tis-elladas/
- https://dasarxeio.com/2015/04/20/21036/
- https://www.mixanitouxronou.gr/pos-oi-exotikoi-prasinoi-papagaloi-metanasteysan-kata-lathos-stin-ellada-kai-estisan-apoikies-se-oli-tin-attiki-einai-quot-fonaklades-quot-kai-den-antechoyn-ta-kloyvia/
- https://www.naturagraeca.com/ws/84,130,70,1,1,%CE%89%CF%81%CE%B8%CE%B1%CE%BD-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%BD%CE%B1-%CE%BC%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CE%A4%CE%B1-%CE%BE%CE%B5%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%B5%CE%AF%CE%B4%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1
- https://www.herpetofauna.gr/species/rana-aquarana-catesbeiana/
