Σου έχει τύχει ποτέ το εξής σενάριο;. Ενώ σκρολάρεις στα social media, βλέπεις μια διαφήμιση ενός πολύ ωραίου ρούχου. Πατάς πάνω και σε μεταφέρει στην ιστοσελίδα όπου υπάρχει το ρούχο που είδες μαζί με πολλά άλλα. Οι τιμές είναι απίστευτα χαμηλές, κάτι που σε κάνει να νιώθεις σαν να πέτυχες το λαχείο!. Η αγορά είναι αυτονόητη. Προφανώς δεν θα πάρεις μόνο το ρούχο που είδες εξ αρχής όταν υπάρχουν τόσα πολλά φθηνά κομμάτια. Εάν το σενάριο αυτό σου είναι γνώριμο τότε έχει ήδη έρθει σε επαφή με κάποια εταιρία fast fashion.
Τι είναι το fast fashion;
Οι New York Times ήταν οι πρώτοι που χρησιμοποίησαν τον όρο fast fashion (γρήγορη μόδα) στις αρχές τις δεκαετίας του 1990, όταν το πρώτο κατάστημα Zara άνοιξε στη Νέα Υόρκη. Αρχικά αφορούσε την δυνατότητα των καταστημάτων Zara να μεταφέρουν τα ενδύματα τους από το στάδιο του σχεδιασμού, στην πώληση μέσα σε 15 μέρες. Σήμερα, ο όρος έχει διευρυνθεί και χαρακτηρίζει το γρήγορο σχεδιασμό, τη παραγωγή και την εμπορία φθηνών ενδυμάτων. Οι εταιρείες μόδας έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν, με ταχείς ρυθμούς, τεράστιες ποσότητες ρούχων στις χαμηλότερες τιμές της αγοράς, και ταυτόχρονα να διαμορφώνουν τις τελευταίες τάσεις. Έτσι, η βιομηχανία είναι γρήγορη από την παραγωγή, στην πώληση έως και την κατανάλωση.
Τα τελευταία χρόνια, η βιομηχανία του fast fashion δέχεται συνεχής κρητική για τις μεθόδους παραγωγής που χρησιμοποιούνται. Τα δύο κύρια ζητήματα που αφορούν τη βιομηχανία είναι το σοβαρό περιβαλλοντικό αντίκτυπο που αφήνει και η ανθρώπινη εκμετάλλευση. Σύμφωνα με το Περιβαλλοντικό Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών, οι εταιρείες fast fashion παράγουν σε παγκόσμιο επίπεδο περισσότερες εκπομπές CO2 από ότι η αεροπορία και η ναυτιλία μαζί. Το περιβαλλοντικό και κοινωνικό αποτύπωμα που αφήνουν η βιομηχανίες κλωστοϋφαντουργίας, πλήττει δυσανάλογα ανθρώπους από χώρες με αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Πλέον ο μέσος άνθρωπος αγοράζει περίπου 60% περισσότερα ρούχα από ότι 15 χρόνια πριν. Τα περισσότερα από αυτά θα πεταχτούν πριν προλάβουν να φορεθούν για δεύτερη σεζόν. Όμως, ακόμα και τα ίδια τα ρούχα πλέον δεν είναι βιώσιμα, αφού η φθηνή κατασκευή τους με συνθετικά υλικά δεν τα επιτρέπει να ”ζήσουν” για χρόνια. Όλοι μας έχουμε στην κατοχή μας ένα ρούχο που μετράει δεκαετίες, αλλά πλέον είναι αμφίβολο εάν εμείς θα καταφέρουμε να αφήσουμε ένα δικό μας κομμάτι στις επόμενες γενιές. Οι εκπομπές από την παραγωγή πολυεστέρα έφτασαν τα 706 δισεκατομμύρια κιλά αέριων του θερμοκηπίου για το 2015. Η βιομηχανία του fast fashion αποτελεί πλέον τον δεύτερο μεγαλύτερο ρυπαντή στο κόσμο, μετά από την πετρελαιοβιομηχανία. Παρακάτω θα γίνει αναφορά στις κύριες περιβαλλοντικές επιπτώσεις της γρήγορης μόδας:
1. Νερό
Για τη συνεχή παραγωγή, η βιομηχανία μόδας απaιτεί τεράστιες ποσότητες νερού. Πιο συγκεκριμένα, για την παραγωγή ενός βαμβακερού πουκάμισου θα χρειαστoύν περίπου 2.649,5 λίτρα νερού, ενώ για ένα τζιν 7.570 λίτρα νερού. Παρότι το βαμβάκι μπορεί να χαρακτηριστεί ως μια καλή επιλογή, στην πραγματικότητα η εντατική καλλιέργειά του μπορεί να δημιουργήσει περιβαλλοντικά προβλήματα. Το βαμβάκι χρειάζεται μεγάλες ποσότητες νερού, τείνει να υποβαθμίζει το έδαφος και σε περίπτωση που δεν καλλιεργείτε βιολογικά, χρειάζεται φυτοφάρμακα και λιπάσματα. Ως ”λύση” χρησιμoπoιούνται τα συνθετικά υλικά, που όμως εκπέμπoυν μικροπλαστικά. Ταυτόχρονα, oι βαφές και οι χημικές επεξεργασίες που απαιτoύν τα ρούχα για το χρωματισμό και τη συντήρησή τους, απελευθερόνoντaι στα υδατικά οικοσυστήματα, κάτι ιδιαίτερα βλαβερό.
2. Μικροπλαστικά
Τα μικροπλαστικά είναι πολύ μικρά σωματίδια πλαστικού (κάτω από 5 χιλιοστά) που ρυπαίνουν το περιβάλλον. Πλέον υπάρχουν παντού, διασκορπισμένα στον ωκεανό μέχρι και μέσα στο σώμα μας. Οι βιομηχανίες μόδας χρησιμοποιούν συνθετικές ίνες όπως πολυεστέρα, νάιλον και ακρυλικό, οι οποίες θα καταφέρουν να βιοδιασπαστoύν μετά από εκατοντάδες χρόνια. Από την παραγωγή ενός ρούχου και σε κάθε πλύσιμο, απελευθερώνονταi μικροπλαστικά. Ένα μόνο πλύσιμο ρούχων απελευθερώνει 700.000 πλαστικές μικροΐνες. Έτσι, τα μικροπλαστικά εισβάλουν μέσω του νερού, σε κάθε οικοσύστημα και τελικά και μέσα μας. Μια εκτίμηση της Διεθνούς Ένωσης για τη Διατήρηση της Φύσης (IUCN) για το 2017, αναφέρει ότι το 35% των μικροπλαστικών που βρίσκονται στον ωκεανό προέρχονται από το ξέπλυμα συνθετικών υφασμάτων όπως ο πολυεστέρας.
3. Ενέργεια
Το να μετατραπoύν οι πλαστικές ίνες που αναφέραμε, σε υφάσματα, είναι μια διαδικασία που απαιτεί μεγάλα ποσά ενέργειας. Μόνο αυτό υποδεικνύει τη μεγάλη κατανάλωση πετρελαίου που με τη σειρά του ενισχύει τις εκπομπές αέριων ρύπων. Ενδιαφέρον αποτελεί η ανακύκλωση υφασμάτων, που εκ πρώτης φαίνεται ως μια καλή λύση. Όμως η πραγματικότητα είναι διαφορετική. Η ανακύκλωση υφασμάτων συνεπάγετaι πολύ ενέργεια και δεν μπορεί να γίνει προς το παρόν σε μεγάλη κλίμακα. Αυτό συμβαίνει διότι είναι πιο ακριβό να παραχθεί κάτι από ανακυκλωμένο υλικό καθώς το το πλαστικό αποικοδομείται κάθε φορά που το ανακυκλώνετε. Το ανακυκλωμένo υλικό αποβάλλει επίσης περισσότερα μικροπλαστικά, επειδή οι ίδιες οι ίνες διασπώνται και γίνονται μικρότερες. Αυτό είναι και ο λόγος που δεν θα δεις ποτέ κάποιο ρούχο να είναι 100% κατασκευασμένo από ανακυκλώσιμο πολυεστέρα.
Οι κοινωνικές επιπτώσεις του fast fashion
Οι επιπτώσεις από την βιομηχανία του fast fashion δεν περιορίζoνται μόνο στο περιβάλλον. Το σοβαρό κοινωνικό αντίκτυπο, που δημιουργείτε, πλήττει χώρες με αναπτυσσόμενες οικονομίες όπου 1 στους 6 ανθρώπους εργάζεταi σε κάποιο εργοστάσιο παραγωγής ενδυμάτων. Συνολικά παγκοσμίως οι εργαζόμενοι φτάνουν τα 80 εκατομμύρια, όπου στο 80% είναι νεαρές γυναίκες ηλικίας 18-24. Όλο και πιο συχνά βγαίνουν στη δημοσιότητα ιστορίες εργαζομένων που περιγράφουν τις συνθήκες εργασίας σε εργοστάσια που στερούνται τις απαραίτητες υποδομές, χωρίς διάλλειμα ούτε για τουαλέτα, εκτεθειμένοι σε επικίνδυνα χημικά απόβλητα, με μισθό που δεν ανταποκρίνεται στις ανάγκες τους, για 16 ώρες κάθε μέρα. Συγκεκριμένα στο Μπαγκλαντές, ο μηνιαίος μισθός φτάνει μόλις τα 96$. Δυστυχώς δεν λείπουν και οι περιπτώσεις παιδικής εργασίας. Το 2018 το Υπουργείο Εργασίας των ΗΠΑ, ανέφερε περιπτώσεις εξαναγκαστικής παιδικής εργασίας σε βιομηχανίες σε Αργεντινή, Μπαγκλαντές, Βραζιλία, Κίνα, Ινδονησία, Φιλιππίνες, Τουρκία, Βιετνάμ και πολλές άλλες.
Πως μπορούμε να δράσουμε
Το να αποφύγουμε πλήρως να αγοράσουμε ξανά από οποιαδήποτε αλυσίδα fast fashion θα ήταν η ιδανική λύση, όμως δυστυχώς στις μέρες μας δεν μπορεί να γίνει ευκολά εφικτή. Οι χαμηλές τιμές που μας παρέχει η συγκεκριμένη βιομηχανία αποτελεί ίσως και τον μοναδικό λόγω που την προτιμάει τόσος κόσμος. Αλώστε ο καθένας δεν θέλει να φοράει ποιοτικά ρούχα;. Το να κάνουμε τις ίδιες αγορές σε ηθικές εταιρίες που παράγουν μοναδικά ποιοτικά κομμάτια σεβόμενες το περιβάλλον και τον άνθρωπο είναι η τέλεια λύση. Όμως πόσοι πραγματικά μπορούν να υποστηρίξου μια τέτοια ενέργεια οικονομικά;
Μια πιο ρεαλιστική λύση στο να μην συμβάλουμε στην περιβαλλοντική και ανθρωπιστική υποβάθμιση στηρίζoντας fast fashion είναι το να αγοράζουμε ότι πραγματικά χρειαζόμαστε. Δηλαδή να κάνουμε λιγότερες και ουσιαστικότερες αγορές βασιζόμενοι στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα. Με αυτό το τρόπο είναι δυνατή και η στήριξη μικρών ηθικών εταιριών μόδας. Επίσης το να χαρίζουμε ρούχα ως μια μορφή ανακύκλωσης μπορεί να ανακουφίσει των πλανήτη από την αλόγιστη ποσότητα υφάσματος που υπάρχει. Τα τελευταία χρόνια στο διαδίκτυο, έχει προκύψει μια “πρόκληση” (challenge) των 30 ημερών. Κάθε φορά πριν αγοράσεις κάτι σκέψου: Θα το φορέσω παραπάνω από 30 φορές;. Αν η απάντηση είναι ναι αγόρασε το!
Βιβλιογραφία
- https://earth.org/fast-fashions-detrimental-effect-on-the-environment/
- https://collectmyclothes.co.uk/the-environmental-impact-of-fast-fashion/
- https://environment.upenn.edu/news-events/news/fast-fashion
- https://www.sustainyourstyle.org/en/reducing-our-impact
- https://www.fabricofchange.ie/articles/the-social-impact-of-fast-fashion-
