Η ευλογιά ήταν μολυσματική ασθένεια που προσέβαλλε αποκλειστικά τον άνθρωπο και την προκαλούσαν δύο στελέχη ιών, ο Variola major ή ο Variola minor. Το 1980 ανακοινώθηκε επισήμως ότι η θανατηφόρα επιδημία της ευλογιάς, είχε επιτέλους εξαλειφθεί.
Ευλογιά
Η ασθένεια είναι γνωστή και με την ονομασία Variola ή Variola Vera. Στα αγγλικά η ασθένεια αναφέρεται ως pox ( κόκκινη πανούκλα). Ο όρος smallpox χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά τον 15ο αιώνα, για να ξεχωρίζει η ευλογιά από την σύφιλη (great pox).
Η ευλογιά εντοπιζόταν κυρίως στα μικρά αιμοφόρα αγγεία του δέρματος, του στόματος και του λαιμού. Στο δέρμα προκαλούσε χαρακτηριστικά εξανθήματα και φουσκάλες γεμάτες με υγρό. Η περίοδος επώασης μεταξύ μόλυνσης και εμφάνισης της νόσου ήταν 12 ημέρες. Τα αρχικά συμπτώματα ήταν όμοια με άλλες ιώσεις, όπως της γρίπης και του κοινού κρυολογήματος, με υψηλό πυρετό, μυϊκό πόνο, κακουχία, πονοκέφαλο και κατάπτωση οργανισμού. Συχνά εμπλεκόταν και το γαστρεντερολογικό σύστημα και υπήρχαν συμπτώματα όπως ναυτία και εμετός. Αυτά τα συμπτώματα διαρκούσαν 2 έως 4 ημέρες, Μετά από 12 μέρες εμφανίζονταν οι πρώτες αλλοιώσεις στο δέρμα.
Ήταν άκρως μολυσματική, με τη μετάδοση να γίνεται μέσω σταγονιδίων από στοματική ή ρινική κοιλότητα. Μόνο οι άνθρωποι μπορούν να μεταδώσουν τον ιό σε άλλους. Για να μεταδοθεί η νόσος πρέπει να υπάρχει άμεση και παρατεταμένη επαφή. Η μετάδοση του ιού δεν είναι δυνατή μέσω εντόμων και ζώων. Όμως ο ιός μπορεί να διαπεράσει το πλακούντα και να μεταδοθεί στο έμβρυο, ωστόσο είναι κάτι εξαιρετικά σπάνιο.
Ο V. major είχε πιο βαριά κλινική εικόνα, με πιο υψηλά ποσοστά θνησιμότητας. Ο V. minor έκανε ήπιες μορφές ευλογιάς, με θανάτους σε ποσοστό 1%. Όσοι επιζούσαν από την ασθένεια, είχαν μετέπειτα επιπλοκές όπως τύφλωση, ελκώσεις στον κερατοειδή, παραμόρφωση άκρων λόγω αρθρίτιδας και οστεομυελίτιδα.
Εξάλειψη της ευλογιάς
Το 1980 ανακοινώθηκε επισήμως ότι η θανατηφόρα επιδημία της ευλογιάς, είχε επιτέλους εξαλειφθεί.
Στο περιοδικό του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ) είχε αναφερθεί “Η ευλογιά πέθανε”. Οι προσπάθειες όμως διήρκησαν σχεδόν δύο αιώνες. Το εμβόλιο για την ευλογιά ήταν αποτέλεσμα του Βρετανού παθολόγου Edward Jenner, καθώς όμως δεν έχει αναγνωριστεί και η συνεισφορά δύο Ελλήνων γιατρών, του Εμμανουήλ Τιμόνη ναι του Ιακώβου Πυλαρινού.
Η ευλογιά αφάνισε τους Ίνκας και τους Αζτέκους
Η ευλογιά σκόρπισε τον θάνατο σε εκατομμύρια ανθρώπους από τα αρχαία χρόνια μέχρι και τον 20ό αιώνα. Ο πρώτος καταγεγραμμένος θάνατος σημειώνεται το 1150 π.Χ., από εξανθήματα που βρέθηκαν στο μουμιοποιημένο σώμα του Φαραώ Ραμσή V της Αιγύπτου.
Στην Ευρώπη υπολογίζεται ότι έφτασε τον 5ο με 7ο αιώνα μ.Χ. και στην Αμερική τον 16ο και 17ο αιώνα. Ολόκληροι πολιτισμοί, όπως για παράδειγμα των Ίνκας και των Αζτέκων αποδεκατίστηκαν από την επιδημία. Στην Ευρώπη σημειώθηκαν τον 18ο αιώνα, 400.000 θάνατοι ετησίως. Όσοι δεν πέθαιναν, έμεναν τυφλοί.
Με την πάροδο του χρόνου ο αριθμός των θυμάτων μεγάλωνε. Τον 20ό αιώνα υπολογίζεται ότι πέθαναν 500 εκατομμύρια άνθρωποι, σημειώνοντας ρεκόρ θνησιμότητας. Το 1967 ο ΠΟΥ υπολόγιζε ότι εκείνη τη χρονιά προσβλήθηκαν 15 εκατομμύρια άνθρωποι και 2 εκατομμύρια έχασαν τη ζωή τους.
Το τελευταίο κρούσμα στον κόσμο καταγράφηκε στις 26 Οκτωβρίου 1977, ενώ στην Ελλάδα, το 1951 στην Ελευσίνα.
Προσπάθειες αντιμετώπισης ευλογιάς
Οι πρώτες προσπάθειες αντιμετώπισης της ευλογιάς ξεκίνησαν στην Κίνα, τον 1ο αιώνα μ.Χ., όταν παρατηρήθηκε πως όσοι επιβίωναν από την νόσο, δεν ξανά νοσούσαν. Εφάρμοζαν την τεχνική του “Ευλογιασμού”, προκαλώντας ήπια ευλογιά σε άτομα μη νοσούντα, φυσώντας σε υγιή άτομα, σκόνη από μολυσμένο πύο.
Η πρώτη επιστημονική κλινική εφαρμογή του Ευλογιασμού πραγματοποιήθηκε από τους Έλληνες γιατρούς Εμμανουήλ Τιμονή από τη Χίο και Ιάκωβο Πυλαρινό από τη Κεφαλονιά, στις αρχές του 18ου αιώνα. Οι γιατροί εμπνεύστηκαν από του αγρότες του θεσσαλικού κάμπου. Οι αγρότες όταν νοσούσε ένα ζώο τους, έτριβαν τα χέρια των παιδιών τους πάνω στις πληγές των ζώων, για να αποκτήσουν ανοσία.
Οι Έλληνες γιατροί εισήγαγαν με εμφύτευση στο δέρμα υγιών παιδιών, πύο από φλύκταινες ασθενών με ευλογιά. Τα παιδιά εμφάνιζαν μια ηπιότερη νόσο και δεν προσβάλλονταν από τη φυσική ευλογιά. Οι παρατηρήσεις των γιατρών δημοσιεύτηκαν σε διεθνή επιστημονικά έντυπα.
Δημιουργία πρώτου εμβολίου
Η μέθοδος τους διαδόθηκε στην Ευρώπη. Σ’ αυτήν βασίστηκε η εφεύρεση του εμβολίου κατά της ευλογιάς.
Η πρώτη που ξεκίνησε την πρακτική αυτή την Ευρώπη, συγκεκριμένα στην Αγγλία, ήταν η λαίδη Mary Wortley Montagu, σύζυγος του Άγγλου πρέσβη της Κωνσταντινούπολης. Η ίδια εμβολίασε με την ίδια μέθοδο τον γιο της και έκανε γνωστή τη τεχνική στην Αγγλία, αλλά και σε όλη την Ευρώπη. Σύντομα άρχισε να εφαρμόζεται η μέθοδος από πολλούς γιατρούς, σε Ευρώπη αλλά και Αμερική.
Το 1798, ο Βρετανός παθολόγος Edward Jenner εφηύρε το εμβόλιο για την ευλογιά. Δεν ήταν εφεύρεση όμως. Υπήρξε εξέλιξη της μεθόδου των δύο Ελλήνων γιατρών. Ο Jenner αντί να χρησιμοποιήσει υγρό από φλύκταινες νοσούντων ανθρώπων, χρησιμοποίησε από νοσούντες αγελάδες. Η μέθοδος αυτή ονομάστηκε Δαμαλισμός και θεωρείται η σπουδαιότερη ανακάλυψη πρόληψης του 18ου αιώνα.
Ωστόσο, όπως κάθε αρχή είναι δύσκολη αντιμετωπίστηκε με δυσκολία. Ο Τόμας Τζέφερσον, πρόεδρος των ΗΠΑ, ήταν από τους πρώτους που υποστήριξαν τη μέθοδο. Ο Τζέφερσον εμβολίασε όλη του την οικογένεια καθώς επίσης στήριξη έλαβε και από τον καθηγητή της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ, Μπέντζαμιν Γουοτερχάουζ.
Το εμβόλιο της ευλογιάς είναι το πρώτο εμβόλιο που αναφέρεται στην ιστορία της Ιατρικής. Μέχρι σήμερα η ευλογιά είναι η μοναδική νόσος του ανθρώπου που έχει εξαλειφθεί πλήρως. Σήμερα ο ιός της ευλογιάς, δεν απαντάται στη φύση.
Η ευλογιά σήμερα
Το 1986 ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνέστησε την καταστροφή του ιού, η οποία προγραμματίστηκε στις 30 Δεκέμβρη του 1993. Η ημερομηνία καταστροφής αναβλήθηκε για τις 30 Ιουνίου 1999. Όμως η Ρωσία και η ΗΠΑ δεν συμμορφώθηκαν και το 2002 η Παγκόσμια Συνέλευση Υγείας συμφώνησε να επιτρέψει την προσωρινή διατήρηση στελεχών των ιών, για ερευνητικούς σκοπούς αλλά και για μια ενδεχόμενη επιδημία. Τα δείγματα του ιού διατηρούνται σε δύο μόνο εργαστήρια, στο Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (CDCC) στις ΗΠΑ και το Κρατικό Κέντρο Βιοτεχνολογίας του Κόλτσοβο στη Ρωσία. Στο Κόλτσοβο φυλάσσονται από στρατιωτική δύναμη και παλιότερο ο ιός είχε παραχθεί ως βιολογικό όπλο.
Κάποιοι υποστηρίζουν πως ίσως φανούν χρήσιμα για παρασκευή αντιικών φαρμάκων και εμβολίων αλλά ομάδα ειδικών από τον ΠΟΥ υποστηρίζει από το 2010, ότι δεν υπάρχει λόγος να διατηρούνται.
Βιβλιογραφία
“Ευλογιά” Ανάκτηση από: www.mixanitouxronou.gr (τελευταία πρόσβαση 25/5/2026)
“Ευλογιά” Ανάκτηση από: el.wikipedia.org (τελευταία πρόσβαση 25/5/2026)
