Η Αργεντινή έχει ξεχωριστή συνεισφορά στον πειραματισμό της λατινοαμερικάνικης λογοτεχνίας. Ο Κορτάσαρ και ο Μπόρχες άφησαν ξεκάθαρο το μοναδικό τους στίγμα παγκοσμίως. Με τη σειρά τους, με τον ίδιο τρόπο μοιάζουν να φέρουν το σημάδι της επιρροής ενός βαρυσήμαντου πλην αγνοημένου “προκατόχου” τους: του Macedonio Fernández (1874-1952).
Συγγραφέας και φιλόσοφος, κομβική μορφή (ειδικά της αβανγκάρντ) στον καλλιτεχνικό κόσμο της Αργεντινής κατά την εποχή του, ο Fernández υπήρξε στενός φίλος και συνομιλητής του πατρός Μπόρχες και βασικός μέντορας του υιού. Άλλωστε το ίδιο το έργο ζωής του μοιάζει αρκετά “μπορχεσιανό”: το Μουσείο του Μυθιστορήματος της Αέναης*, που γράφονταν επί 40 χρόνια, είναι η επιτομή τού κάθε είδους παιχνιδίσματος της λογοτεχνίας. Εδώ αμέτρητοι πρόλογοι μάς εισάγουν σ’ ένα μικρό (αναλογικά με τον όλο βιβλίο) κυρίως κείμενο, που πάλι ακολουθείται από δεκάδες επιλόγους κι υστερόγραφα. Ένα σουρεάλ έργο που αβίαστα μάς θυμίζει παρόμοια αριστουργήματα σαν τον Τρίστραμ Σάντι.
Είναι όμως δύσκολο να θεωρήσουμε τον Fernández κάτι άλλο από ένα sui generis φαινόμενο. Σε μια εργασία δεκαετιών που μόνο ο θάνατός του μπόρεσε να σταματήσει, μια απλή ιστορία της προσπάθειας μιας ομάδας να φτιάξει ένα καινούριο καλλιτεχνικό κίνημα γίνεται το απλό κέντρο ενός χορού στον οποίο αναγνώστης και συγγραφέας δημιουργούν μαζί το έργο. Το παιχνίδι της λογοτεχνίας, η ίδια ως παιχνίδι, είναι μια διαδικασία “αέναη”, σχεδόν μεταφυσική, που αφήνει το λογοτέχνημα στην ουσία του “ανοιχτό” και εύπλαστο στα χέρια του κοινού. Ίσως όλα αυτά γίνονται λίγο πιο κατανοητά και όταν σκεφτόμαστε την αγάπη του συγγραφέα για τον Σοπενχάουερ, πατέρα μιας ολόκληρης μεταφυσικής της τέχνης.
Αν και δεν καθιερώθηκε στη παγκόσμια και πιο ιδιαίτερα την πειραματική λογοτεχνία, ούτε σ’ αυτήν του ισπανόφωνου κόσμου, ο Macedonio Fernández ξεχωρίζει για τον ζωογόνο αέρα που τους έφεραν η παιγνιώδης γραφή και οι μετα-λογοτεχνικές ανησυχίες του. Κι είμαστε πολύ τυχεροί που διαθέτουμε στη γλώσσα μας, σε μια ωραία έκδοση, το μεγάλο έργο της ζωής του. Ένα πολύτιμο βιβλίο, ερεθιστικό για κάθε αναγνώστη που εκτιμά ένα καλό αντι-μυθιστόρημα, που ταυτόχρονα γιορτάζει, αμφισβητεί κι αναπλάθει τη φύση της λογοτεχνίας.
*Το βιβλίο του Macedonio Fernández Μουσείο του Μυθιστορήματος της Αέναης κυκλοφορείται στα ελληνικά από τις εκδόσεις Libreria Española – Νικολόπουλος, σε μετάφραση Παναγιώτη Κόνσολα.
