Κάθε χρόνο, στις 20 Ιουλίου, ο Προφήτης Ηλίας, μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της Παλαιάς Διαθήκης, τιμάται από την Ορθόδοξη Εκκλησία. Ο ζηλωτής προφήτης, που σύμφωνα με τη βιβλική παράδοση αναλήφθηκε στους ουρανούς με πύρινο άρμα χωρίς να γνωρίσει θάνατο, κατέχει ξεχωριστή θέση όχι μόνο στη χριστιανική λατρεία αλλά και στην ιστορία της τέχνης. Η μορφή του ενέπνευσε αγιογράφους, ζωγράφους, γλύπτες και δημιουργούς επί σχεδόν δύο χιλιετίες, από τις πρώτες χριστιανικές απεικονίσεις και τα βυζαντινά ψηφιδωτά μέχρι τα αριστουργήματα της Αναγέννησης και του Μπαρόκ. Η εικονογραφία του, γεμάτη συμβολισμούς, δραματικές σκηνές και έντονα θεολογικά μηνύματα, αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο η τέχνη κατόρθωσε να μετατρέψει τις βιβλικές αφηγήσεις σε διαχρονικές εικόνες πίστης, δύναμης και ελπίδας.
Προφήτης Ηλίας: ο ζηλωτής της Παλαιάς Διαθήκης
Ο Προφήτης Ηλίας έδρασε τον 9ο αιώνα π.Χ. στο βόρειο βασίλειο του Ισραήλ, κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Αχαάβ. Το όνομά του σημαίνει «Ο Κύριος είναι ο Θεός μου», μια φράση που συνοψίζει και την αποστολή του: να υπερασπιστεί τη λατρεία του αληθινού Θεού απέναντι στην εξάπλωση της ειδωλολατρίας και ιδιαίτερα της λατρείας του Βάαλ. Στην Αγία Γραφή παρουσιάζεται ως ασκητική μορφή με ακλόνητη πίστη, η οποία επιτέλεσε θαυμαστά γεγονότα, όπως η παύση της ανομβρίας, η αναζωογόνηση του γιου της χήρας στα Σάρεπτα και η περίφημη θυσία στο όρος Κάρμηλος, όπου απέδειξε ενώπιον του λαού τη δύναμη του Θεού.
Το τέλος της επίγειας παρουσίας του είναι μοναδικό στη βιβλική ιστορία. Σύμφωνα με το Δ΄ Βιβλίο των Βασιλειών, ο Ηλίας δεν πέθανε αλλά αναλήφθηκε στους ουρανούς πάνω σε άρμα από φωτιά, το οποίο το έσερναν πύρινοι ίπποι. Πριν από την ανάληψή του άφησε τη μηλωτή του στον μαθητή και διάδοχό του, τον προφήτη Ελισσαίο, ως σύμβολο της συνέχειας της προφητικής αποστολής. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε μία από τις πιο αγαπημένες σκηνές της χριστιανικής εικονογραφίας και επηρέασε βαθιά τόσο τη βυζαντινή όσο και τη δυτική τέχνη.
Ο Προφήτης Ηλίας στη βυζαντινή τέχνη: η διαμόρφωση μιας εμβληματικής εικονογραφίας
Από τις πρώτες κιόλας χριστιανικές κοινότητες, ο Προφήτης Ηλίας κατέλαβε ξεχωριστή θέση στην εικονογραφία της Εκκλησίας. Οι θεολόγοι τον θεωρούσαν προάγγελο του Χριστού, καθώς η ζωή του συνδέθηκε με θαυματουργικές επεμβάσεις, την υπεράσπιση της πίστης και, κυρίως, με τη μοναδική ανάληψή του στους ουρανούς χωρίς να γνωρίσει θάνατο. Δεν είναι τυχαίο ότι η μορφή του συναντάται ήδη σε παλαιοχριστιανικά έργα του 4ου αιώνα, ενώ μετά την Εικονομαχία η απεικόνισή του γίνεται ολοένα και συχνότερη, αποκτώντας μια σταθερή εικονογραφική ταυτότητα που θα διατηρηθεί σχεδόν αναλλοίωτη για περισσότερους από δέκα αιώνες.
Σε αντίθεση με πολλούς άλλους προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης, ο Ηλίας δεν παρουσιάζεται ως λόγιος ή βασιλικός σύμβουλος. Η βυζαντινή τέχνη τον αναδεικνύει ως τον κατεξοχήν ασκητή της ερήμου. Με βαθιές ρυτίδες, πυκνή γενειάδα και μακριά ατημέλητα μαλλιά, αποπνέει τη σοφία αλλά και τη σκληραγωγημένη ζωή του ανθρώπου που αφιέρωσε ολόκληρη την ύπαρξή του στον Θεό. Το ένδυμά του είναι συνήθως η χαρακτηριστική μηλωτή, ένα δέρμα προβάτου ή καμήλας, που υπενθυμίζει την απομάκρυνσή του από κάθε κοσμική πολυτέλεια.
Στα χέρια του κρατά σχεδόν πάντοτε ένα ειλητάριο με λόγια προφητικά ή μια ευλογητική χειρονομία, ενώ το βλέμμα του στρέφεται συχνά προς τον ουρανό, υποδηλώνοντας τη συνεχή επικοινωνία του με το θείο. Η συγκεκριμένη απόδοση καθιερώθηκε στα βυζαντινά εργαστήρια της Κωνσταντινούπολης και μεταφέρθηκε στη συνέχεια σε ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο, από το Άγιο Όρος μέχρι τη Σερβία, τη Βουλγαρία, τη Ρουμανία και τη Ρωσία.
Το κοράκι που έγινε σύμβολο της θείας πρόνοιας
Ανάμεσα στις πιο χαρακτηριστικές σκηνές της βυζαντινής ζωγραφικής ξεχωρίζει εκείνη όπου ο Προφήτης Ηλίας κάθεται μόνος σε έναν βραχώδη τόπο, ενώ ένα κοράκι κατεβαίνει από τον ουρανό κρατώντας ψωμί στο ράμφος του. Η εικόνα βασίζεται στη διήγηση της Παλαιάς Διαθήκης, σύμφωνα με την οποία, κατά τη διάρκεια της μεγάλης ανομβρίας που είχε προφητεύσει, ο Θεός διέταξε τα κοράκια να τρέφουν καθημερινά τον προφήτη στις όχθες του χειμάρρου Χερίθ.
Για τους βυζαντινούς καλλιτέχνες, η σκηνή αυτή δεν αποτελούσε απλώς μια βιβλική αφήγηση. Ήταν η εικαστική έκφραση της θείας πρόνοιας και της απόλυτης εμπιστοσύνης του ανθρώπου στον Θεό. Γι’ αυτό και το θέμα επαναλαμβάνεται σε φορητές εικόνες, τοιχογραφίες μοναστηριών, εικονογραφημένα χειρόγραφα και μικροτεχνήματα, αποκτώντας σχεδόν συμβολικό χαρακτήρα στην ορθόδοξη τέχνη.
Το πύρινο άρμα: μία από τις πιο θεαματικές εικόνες της χριστιανικής τέχνης
Εάν υπάρχει μία παράσταση που ταυτίστηκε όσο καμία άλλη με τον Προφήτη Ηλία, αυτή είναι η Ανάληψή του με το πύρινο άρμα. Πρόκειται για μία από τις πιο δυναμικές συνθέσεις της βυζαντινής ζωγραφικής, στην οποία οι καλλιτέχνες επιχειρούν να αποδώσουν το υπερφυσικό μέσα από τη δύναμη της εικόνας.
Ο Ηλίας παρουσιάζεται στις εικόνες να υψώνεται προς τον ουρανό πάνω σε άρμα τυλιγμένο στις φλόγες, το οποίο σέρνουν πύρινοι ίπποι. Κάτω από τη σκηνή βρίσκεται ο μαθητής του, ο προφήτης Ελισσαίος, που απλώνει τα χέρια για να παραλάβει τη μηλωτή του δασκάλου του. Το ένδυμα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς συμβολίζει τη μεταβίβαση της προφητικής χάρης και της πνευματικής διαδοχής.
Η σύνθεση αυτή επέτρεψε στους βυζαντινούς ζωγράφους να δημιουργήσουν εικόνες με έντονη κίνηση, κάτι σχετικά σπάνιο στη βυζαντινή τέχνη, όπου συνήθως κυριαρχεί η στατικότητα των μορφών. Οι φλόγες, οι άνεμοι, τα σύννεφα και οι καλπάζοντες ίπποι προσδίδουν θεατρικότητα χωρίς να αλλοιώνουν τον πνευματικό χαρακτήρα της παράστασης.
Από την Κωνσταντινούπολη στην Κρήτη και τα Επτάνησα
Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, η παράδοση της βυζαντινής αγιογραφίας συνεχίστηκε κυρίως μέσα από την Κρητική και αργότερα την Επτανησιακή Σχολή. Εκεί η μορφή του Προφήτη Ηλία απέκτησε νέα καλλιτεχνική διάσταση. Οι αγιογράφοι άρχισαν να ενσωματώνουν στοιχεία της ιταλικής Αναγέννησης, όπως μεγαλύτερη φυσικότητα στις μορφές, προοπτική και πλουσιότερα τοπία, χωρίς όμως να εγκαταλείπουν τη βυζαντινή πνευματικότητα. Έτσι δημιουργήθηκαν έργα που αποτελούν γέφυρα ανάμεσα στην Ανατολή και τη Δύση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Θεόδωρος Πουλάκης (1622–1692), κορυφαίος ζωγράφος της Επτανησιακής Σχολής, που δημιούργησε μία από τις πιο γνωστές απεικονίσεις της Ανάληψης του Προφήτη Ηλία, όπου το πύρινο άρμα, οι άγγελοι και η εκφραστικότητα των μορφών συνθέτουν μια ιδιαίτερα εντυπωσιακή σκηνή. Το έργο του φυλάσσεται σήμερα στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο και θεωρείται χαρακτηριστικό παράδειγμα της δημιουργικής συνάντησης της βυζαντινής παράδοσης με τις καλλιτεχνικές εξελίξεις της Δύσης.
Μια μορφή που κυριαρχεί στα μοναστήρια της Ορθοδοξίας
Η δημοτικότητα του Προφήτη Ηλία αποτυπώνεται και στον μεγάλο αριθμό τοιχογραφιών που σώζονται σε μοναστήρια της Ελλάδας, του Αγίου Όρους, της Σερβίας, της Βόρειας Μακεδονίας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Είτε ως μεμονωμένη μορφή ανάμεσα στους προφήτες είτε μέσα από αφηγηματικούς κύκλους της ζωής του, ο Ηλίας παραμένει μία από τις πιο αναγνωρίσιμες μορφές της βυζαντινής εικονογραφίας.
Οι ιστορικοί της τέχνης επισημαίνουν ότι η διαχρονική παρουσία του δεν οφείλεται μόνο στη θρησκευτική του σημασία. Η ίδια η ζωή του, γεμάτη έντονα επεισόδια, φυσικά φαινόμενα, θαύματα και δραματικές σκηνές, προσέφερε στους αγιογράφους ένα πλούσιο εικονογραφικό λεξιλόγιο. Από το κοράκι που τον τρέφει μέχρι το πύρινο άρμα που τον οδηγεί στον ουρανό, κάθε παράσταση λειτουργεί όχι μόνο ως αφήγηση ενός βιβλικού γεγονότος αλλά και ως σύμβολο πίστης, προστασίας και θείας παρουσίας.
Ένα από τα σημαντικότερα έργα της αγιογραφίας με θέμα τον Προφήτη Ηλία είναι η φορητή εικόνα «Ο Προφήτης Ηλίας ο Θεσβίτης», που φιλοτεχνήθηκε κατά το δεύτερο μισό του 16ου αιώνα από τον κορυφαίο εκπρόσωπο της Κρητικής Σχολής, Μιχαήλ Δαμασκηνό ( 1530–1592/93). Η εικόνα φυλάσσεται στην ιστορική Ιερά Μονή Σταυρονικήτα στο Άγιον Όρος και αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της ώριμης κρητικής ζωγραφικής, όπου η βυζαντινή εικονογραφική παράδοση συνδυάζεται αρμονικά με επιρροές της βενετσιάνικης Αναγέννησης. Ο Προφήτης Ηλίας απεικονίζεται στην έρημο, τη στιγμή που τρέφεται από τον κόρακα, σύμφωνα με τη βιβλική αφήγηση, μέσα σε ένα άγριο βραχώδες τοπίο που παραπέμπει στην ερημική φύση της Παλαιστίνης. Ο Δαμασκηνός αποδίδει με ιδιαίτερη δεξιοτεχνία την εκφραστικότητα του προσώπου, τις πλούσιες πτυχώσεις των ενδυμάτων και τη λεπτομερή απόδοση του φυσικού περιβάλλοντος, δημιουργώντας ένα έργο που συγκαταλέγεται ανάμεσα στις πιο εμβληματικές απεικονίσεις του Προφήτη Ηλία στη μεταβυζαντινή τέχνη και αναδεικνύει τη σπουδαία καλλιτεχνική κληρονομιά της Κρητικής Σχολής.
Ο Προφήτης Ηλίας στη δυτική τέχνη
Αναγέννηση
Oι βιβλικές ιστορίες αποκτούν νέα θέση στη δυτική ζωγραφική. Ο Προφήτης Ηλίας εμφανίζεται σε πολύπτυχα, εικονογραφημένα χειρόγραφα και μεγάλες τοιχογραφίες, όχι ως μεμονωμένη μορφή αλλά μέσα σε αφηγηματικές συνθέσεις που παρουσιάζουν ολόκληρη τη ζωή του.
Ο σπουδαίος Ιταλός ζωγράφος της πρώιμης Αναγέννησης Πιέτρο Λορέντζεττι (Pietro Lorenzetti, 1280–1348) υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες που συνέδεσαν το έργο τους με την εικονογραφία του Προφήτη Ηλία. Ανάμεσα στα κορυφαία δημιουργήματά του ξεχωρίζει το πολύπτυχο «Madonna with Angels between St. Nicholas and Prophet Elijah» (1328–1329), το οποίο φιλοτεχνήθηκε για την εκκλησία San Niccolò del Carmine στη Σιένα, που ανήκε στο Τάγμα των Καρμηλιτών. Η επιλογή του Προφήτη Ηλία δεν ήταν τυχαία, καθώς οι Καρμηλίτες τον θεωρούσαν πνευματικό τους ιδρυτή, σύμφωνα με την παράδοση που τον θέλει να ασκήτευσε στο Όρος Κάρμηλο, τόπο από τον οποίο το τάγμα αντλεί την ιστορική και πνευματική του καταγωγή. Στο κεντρικό τμήμα του έργου δεσπόζει η Παναγία με το Θείο Βρέφος, πλαισιωμένη από αγγέλους, τον Άγιο Νικόλαο και τον Προφήτη Ηλία, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρεντέλα, η χαμηλή ζώνη του πολύπτυχου με τις αφηγηματικές σκηνές. Εκεί ο Λορέντζεττι εικονογραφεί επεισόδια που σχετίζονται αποκλειστικά με τον Προφήτη Ηλία και την καρμηλιτική παράδοση, όπως το Όραμα του Σοβάχ, πατέρα του Ηλία, τους ερημίτες στην Πηγή του Ηλία (Elijah’s Fountain) και τον Προφήτη Ελισσαίο, τον πιστό μαθητή και διάδοχό του. Με τον τρόπο αυτό, ο καλλιτέχνης δεν περιορίζεται στην απεικόνιση μιας βιβλικής μορφής, αλλά αναδεικνύει τον Προφήτη Ηλία ως θεμελιώδη πνευματική φυσιογνωμία της ιστορίας και της ταυτότητας του Τάγματος των Καρμηλιτών.
Μπαρόκ
Καμία καλλιτεχνική περίοδος δεν αξιοποίησε τόσο έντονα τις ιστορίες του Προφήτη Ηλία όσο το Μπαρόκ του 17ου αιώνα. Η εποχή αυτή αναζητούσε θέματα γεμάτα δράση, έντονες αντιθέσεις φωτός και σκιάς και δραματικές κορυφώσεις· στοιχεία που αφθονούν στις βιβλικές αφηγήσεις για τον μεγάλο προφήτη.
Ιδιαίτερα δημοφιλή έγιναν τρία επεισόδια: η αναμέτρηση με τους ιερείς του Βάαλ στο όρος Κάρμηλος, η παραμονή του στην έρημο, όπου τρέφεται από το κοράκι και η ανάληψή του με το πύρινο άρμα. Οι σκηνές αυτές έδιναν στους ζωγράφους την ευκαιρία να αναπτύξουν πολυπρόσωπες συνθέσεις, με έντονη κίνηση, δραματικούς ουρανούς και εντυπωσιακές φωτοσκιάσεις.
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα της μπαρόκ ζωγραφικής με θέμα τον Προφήτη Ηλία είναι ο πίνακας «Elijah Fed by Ravens» (1620) του Ιταλού ζωγράφου Guercino (Τζοβάνι Φραντσέσκο Μπαρμπιέρι, 1591–1666). Το έργο φιλοτεχνήθηκε το 1620 για τον καρδινάλιο Jacopo Serra, παπικό λεγάτο της Φεράρα, έναν από τους σημαντικότερους προστάτες του καλλιτέχνη, και σήμερα ανήκει στη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης του Λονδίνου. Ο πίνακας εικονογραφεί το επεισόδιο από το Α΄ Βιβλίο των Βασιλειών, σύμφωνα με το οποίο ο Θεός διέταξε τον Προφήτη Ηλία να καταφύγει στον χείμαρρο Χερίθ κατά τη διάρκεια της μεγάλης ανομβρίας, όπου κοράκια τού έφερναν καθημερινά ψωμί και κρέας για να επιβιώσει. Ο Guercino αποδίδει τον προφήτη ως μια επιβλητική, σχεδόν υπερφυσική μορφή, καθισμένη πάνω στους βράχους, με το βλέμμα στραμμένο προς τα πουλιά που κατεβαίνουν από τον ουρανό μεταφέροντας την τροφή. Τα φθαρμένα ενδύματα, το άδειο δοχείο δίπλα του και το τραχύ φυσικό τοπίο υπογραμμίζουν τις κακουχίες της ζωής στην έρημο, ενώ το έντονο παιχνίδι φωτός και σκιάς , χαρακτηριστικό γνώρισμα της μπαρόκ ζωγραφικής, προσδίδει στη σκηνή δραματικότητα και βαθιά συναισθηματική ένταση. Μέσα από αυτή την προσέγγιση, ο Προφήτης Ηλίας δεν παρουσιάζεται μόνο ως βιβλικός ήρωας, αλλά ως ένας άνθρωπος που βιώνει τη δοκιμασία, την πείνα και τη μοναξιά, παραμένοντας ωστόσο απόλυτα προσηλωμένος στην πίστη του και στη θεία πρόνοια.
Ρομαντισμός
Κατά τον 19ο αιώνα, η μορφή του Προφήτη Ηλία αποκτά νέο συμβολικό περιεχόμενο μέσα από το κίνημα του Ρομαντισμού. Οι καλλιτέχνες ενδιαφέρονται λιγότερο για την ακριβή βιβλική αφήγηση και περισσότερο για την εσωτερική εμπειρία του ανθρώπου απέναντι στη φύση και το θείο.
Το έργο «Elijah in the Desert» (1818) του Αμερικανού ρομαντικού ζωγράφου Washington Allston (1779–1843) αποτελεί ένα από τα πιο σημαντικά δείγματα του αμερικανικού Ρομαντισμού και φυλάσσεται σήμερα στο Museum of Fine Arts της Βοστώνης. Παρουσιάζει έναν μοναχικό προφήτη μέσα σε ένα επιβλητικό φυσικό τοπίο. Η ανθρώπινη μορφή μοιάζει σχεδόν να χάνεται μέσα στην απεραντοσύνη του τοπίου, υπογραμμίζοντας τη μικρότητα του ανθρώπου απέναντι στη δύναμη της δημιουργίας. Αξίζει να σημειωθεί ότι το έργο υπήρξε το πρώτο έργο τέχνης που εντάχθηκε στη συλλογή του Museum of Fine Arts της Βοστώνης το 1870, γεγονός που υπογραμμίζει τη σπουδαιότητά του στην ιστορία της αμερικανικής τέχνης.
Τα εκκλησάκια στις κορυφές των βουνών
Η παρουσία του Προφήτη Ηλία στη συλλογική μνήμη αποτυπώνεται ίσως πιο χαρακτηριστικά στα εκατοντάδες εξωκλήσια που είναι αφιερωμένα στο όνομά του και δεσπόζουν στις κορυφές βουνών και λόφων σε ολόκληρη την Ελλάδα. Η επιλογή των υψηλότερων σημείων συνδέεται με την παλαιά παράδοση που θέλει τον προφήτη να ανεβαίνει στους ουρανούς με το πύρινο άρμα, αλλά και με τη βιβλική του σχέση με τα βουνά, όπου σύμφωνα με τις Γραφές συναντούσε τον Θεό. Παράλληλα, οι λαογράφοι έχουν επισημάνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις οι χριστιανικοί ναοί του Προφήτη Ηλία οικοδομήθηκαν σε χώρους όπου κατά την αρχαιότητα υπήρχαν ιερά αφιερωμένα στον Δία ή στον Ήλιο. Αν και η θεωρία αυτή δεν μπορεί να γενικευθεί για κάθε περιοχή της Ελλάδας, αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα της συνέχειας των τόπων λατρείας από την αρχαιότητα έως τον χριστιανισμό.
Εκείνο που ξεχωρίζει είναι το εκκλησάκι του Προφήτη Ηλία στον Όλυμπο, χτισμένο σε υψόμετρο 2.803 μέτρων, το οποίο θεωρείται ένα από τα υψηλότερα ορθόδοξα παρεκκλήσια στον κόσμο. Εξίσου γνωστός είναι ο Ιερός Ναός Προφήτη Ηλία στη Θεσσαλονίκη, που αποτελεί Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO και δεσπόζει σε ύψωμα της Άνω Πόλης. Ξεχωριστή θέση κατέχουν ακόμη τα πολυάριθμα ξωκλήσια του Προφήτη Ηλία στην Αίγινα, που είναι διάσπαρτα σε λόφους και κορυφές του νησιού, αποτελώντας αναπόσπαστο στοιχείο του τοπίου και της τοπικής θρησκευτικής παράδοσης.
Επιπρόσθετα, τα ξωκλήσια του Προφήτη Ηλία δεν αποτελούν μόνο τόπους λατρείας, αλλά και χαρακτηριστικά τοπόσημα του ελληνικού φυσικού και πολιτιστικού τοπίου, προσφέροντας πανοραμική θέα και υπενθυμίζοντας τη διαχρονική σχέση του προφήτη με τα βουνά και την πνευματική ανάταση.
Ένα σύμβολο που ξεπερνά τα όρια της θρησκευτικής τέχνης
Η σημασία του Προφήτη Ηλία δεν εξαντλείται στη θρησκευτική του διάσταση. Στη λογοτεχνία, την ποίηση και τη μουσική, το όνομά του χρησιμοποιείται συχνά ως σύμβολο δύναμης, πνευματικής αναζήτησης και εσωτερικής κάθαρσης. Παράλληλα, στην ιστορία της τέχνης η μορφή του λειτούργησε ως πεδίο συνάντησης δύο μεγάλων καλλιτεχνικών παραδόσεων: της βυζαντινής και της δυτικοευρωπαϊκής.
Οι ιστορικοί της τέχνης επισημαίνουν ότι λίγες μορφές της Παλαιάς Διαθήκης γνώρισαν τόσο μεγάλη και τόσο συνεχόμενη εικονογραφική παρουσία. Από τα παλαιοχριστιανικά ψηφιδωτά και τις βυζαντινές εικόνες μέχρι τους πίνακες της Αναγέννησης, του Μπαρόκ και του Ρομαντισμού, ο Προφήτης Ηλίας παραμένει μια μορφή που ενώνει διαφορετικούς πολιτισμούς, τεχνοτροπίες και εποχές.
Πηγές
Η γιορτή του προφήτη Ηλία: Γιατί όλες οι εκκλησίες του βρίσκονται σε υψόμετρο (2013). Ανακτήθηκε από: www.iefimerida.gr (Τελευταία πρόσβαση: 18.7.2026)
Προφήτης Ηλίας. Ένας από τους μεγαλύτερους προφήτες του Ισραήλ, που προείπε την έλευση του Χριστού στη Γη. Η μνήμη του γιορτάζεται από τη Χριστιανοσύνη στις 20 Ιουλίου. Ανακτήθηκε από: www.sansimera.gr . (Τελευταία πρόσβαση: 18.7.2026)
Στεργιόπουλος, Β. (2023): Προφήτης Ηλίας: Διά χειρός του κρητικού ζωγράφου Θεόδωρου Πουλάκη. Ανακτήθηκε από: www.in.gr . (Τελευταία πρόσβαση: 18.7.2026)
Κοντούλης, Η. Α. (2003). Η εξέλιξη της εικονογραφίας του Προφήτη Ηλία (Διδακτορική διατριβή, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, Φιλοσοφική Σχολή, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας). Εθνικό Αρχείο Διδακτορικών Διατριβών. https://doi.org/10.12681/eadd/20150
