Στον ρωμαϊκό θρόνο, κατά την διάρκεια της αυτοκρατορικής περιόδου, ανήλθαν πολλοί άνδρες. Άλλοι από αυτούς διοίκησαν την επικράτεια με σύνεση και άλλοι λειτουργούσαν αυθαίρετα. Ελάχιστοι, όμως, συνέβαλαν καθοριστικά στην ανάπτυξη της σε όλους τους τομείς. Ένας από αυτούς ήταν και ο Αδριανός. Ο Αδριανός, σύμφωνα με τους ιστορικούς, συγκαταλέγεται ανάμεσα στους «πέντε καλούς αυτοκράτορες», δηλαδή στους μονάρχες οι οποίοι με το έργο τους έκαναν τον λαό να ευημερήσει. Ωστόσο, το έργο του Αδριανού είναι μακράν ένα από τα σπουδαιότερα το οποίο έφτασε την αυτοκρατορία στο απόγειο της ισχύος της με έντονο το ενδιαφέρον του για τον αρχαιοελληνικό πολιτισμό.
Αδριανός: Τα πρώτα χρόνια
Ο Αδριανός γεννήθηκε περίπου το 78-80 μ.Χ. στην Ιτάλικα της Ισπανίας, δηλαδή στη σημερινή Σεβίλλη. Ωστόσο, γνώρισε από πολύ μικρή ηλικία την απώλεια και τις δυσκολίες διότι στα δέκα χρόνια της ζωής του έχασε και τους δύο βιολογικούς γονείς του. Παρόλ’ αυτά, ο τότε διοικητής της επαρχίας της Ισπανίας και μελλοντικός διάδοχος στον θρόνο, ο Τραϊανός, ήταν φίλος της οικογένειας του Αδριανού και συμπατριώτης του ίδιου του ορφανού αγοριού, επομένως δεν τον άφησε στην μοίρα του. Ο Αδριανός, κατά την διάρκεια των παιδικών και εφηβικών του χρόνων, έλαβε άριστη μόρφωση από τους καλύτερους δασκάλους οι οποίοι κυκλοφορούσαν τότε στην αγορά εργασίας με προτροπή και χρηματοδότηση του Τραϊανού. Ο νέος αυτοκράτορας είχε προσέξει προφανώς ότι ο προστατευόμενός του δεν ήταν όπως τα άλλα παιδιά και κάτι το ιδιαίτερο τον ξεχώριζε απέναντί τους. Η μόρφωση την οποία έλαβε είχε έντονη την αγάπη για τα γράμματα με έμφαση στην αρχαία ελληνική γλώσσα και γραμματεία. Άρα, γίνεται σαφές σε αυτό το σημείο ότι ο νεαρός Αδριανός λάτρεψε από πολύ νωρίς τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και τον μετέτρεψε, όπως θα διαπιστωθεί παρακάτω, σε οδηγό για την ζωή του.
Μάλιστα λέγεται, σύμφωνα πάντα με τις αρχαίες πηγές, πως πίσω από τον Τραϊανό κρύβεται η σύζυγός του, η Πλωτίνα, η οποία αγαπούσε πολύ τον Αδριανό και ενθάρρυνε τον άνδρας της να τον διαπαιδαγωγήσει όσο καλύτερα μπορούσε. Μεγαλώνοντας, ο Αδριανός υπηρέτησε στον ρωμαϊκό στρατό ξεκινώντας από χαμηλούς βαθμούς και φτάνοντας έως τον βαθμό του χιλίαρχου. Στην υπηρεσία του Τραϊανού, ο νεαρός στρατιωτικός ηγέτης βοήθησε τον αυτοκράτορα στην πάταξη των αντιπάλων του και στην εδραίωση της ρωμαϊκής κυριαρχίας στην Μεσόγειο. Άλλα σημαντικά αξιώματα τα οποία κατέλαβε ήταν του δημάρχου, του υπάτου και του προξένου. Λίγα χρόνια πριν πεθάνει, ο αυτοκράτορας συνέταξε την διαθήκη του στην οποία όριζε τον προστατευόμενό του ως διάδοχο στην εξουσία, αφού πρώτα τον είχε υιοθετήσει. Όμως, σύμφωνα με άλλη εκδοχή, ο Τραϊανός δεν είχε ορίσει επίσημα διάδοχο και η ανάδειξη του επόμενου μονάρχη πραγματοποιήθηκε με προτροπή της συζύγου του. Όπως και να ‘χει, το 116-117 μ.Χ., ο Αδριανός έφτασε στο μεγαλύτερο αξίωμα το οποίο μπορούσε να έχει ένας άνθρωπος στην εποχή του: ο διοικητής ολόκληρης της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας.
Ένας ταξιδιώτης αυτοκράτορας
Ο Αδριανός, από τον πρώτο χρόνο κιόλας της βασιλείας του, προέβη σε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις με τις οποίες αποσκοπούσε στην ευημερία των κατοίκων της αυτοκρατορίας του. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έδειξε για την παιδεία των πολιτών του ενώ δεν έλειπαν και μέτρα τα οποία στόχευαν στην ανακούφιση των φορολογικών υποχρεώσεων των αγροτών. Μάλιστα, έφτασε σε σημείο να πείσει την σύγκλητο ότι ενδιαφερόταν για το καλό του λαού και δεν σκόπευε να κάνει κατάχρηση του αξιώματος στο οποίο υπηρετούσε. Εντούτοις, η δράση του δεν περιοριζόταν μόνο σε απλή εφαρμογή των μέτρων μέσω της κυβέρνησής του αλλά επισκεπτόταν και ο ίδιος σχεδόν όλες τις περιοχές της αυτοκρατορίας του προκειμένου να βελτιώσει με τον τρόπο του το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων τους. Για την ακρίβεια, το μεγαλύτερο μέρος του βίου του αφιερώθηκε σε περιοδείες ανά την επικράτεια, με έμφαση τον ελλαδικό χώρο. Επισκέφθηκε σχεδόν όλη την Μεσόγειο, παραδείγματος χάρη την βόρεια Αφρική, την Μικρά Ασία, τους Δελφούς και την Πελοπόννησο.
Καμία όμως άλλη πόλη δεν του άφησε τόσο μεγάλη εμπειρία στον εαυτό του όσο η Αθήνα. Θαμπώθηκε από τον πολιτισμό τον οποίο είχε δημιουργήσει τους προηγούμενους αιώνες και θέλησε να την αναγεννήσει. Ο Αδριανός ήταν ένας από τους πιο ένθερμους λάτρεις του αρχαίου ελληνικού πνεύματος και αυτό το έδειξε με κάθε τρόπο που μπορούσε. Επισκέφθηκε την Αθήνα τρεις φορές και έζησε σ’ αυτήν πάνω από μία δεκαετία. Μέσα σε αυτά τα χρόνια, χρηματοδότησε την οικοδόμηση πολλών έργων. Πρώτο και σημαντικότερο ήταν η περίφημη βιβλιοθήκη του η οποία διέθετε πολλά αναγνωστήρια καθώς και συλλογές έργων σπουδαίων συγγραφέων. Στη συνέχεια, ίδρυσε ένα υδραγωγείο, το αρχαιότερο της Αθήνας, κι έπειτα κατασκεύασε μια αψίδα η οποία συνδύαζε ρωμαϊκά και αρχαιοελληνικά στοιχεία. Βέβαια, επί των ημερών του στην Αθήνα ολοκληρώθηκε ο ναός του Ολυμπίου Διός ο οποίος είχε εγκαταλειφθεί από την εποχή της διακυβέρνησης του Πεισιστράτου.
Άλλα σημαντικά έργα επί της βασιλείας του ήταν το οχυρωματικό τείχος στη Βρετανία για να προστατεύει τους κατοίκους εκείνης της περιοχής από τους βάρβαρους λαούς, καθώς και το Πάνθεον στη Ρώμη, έναν ναό για όλους τους θεούς, όπως το μαρτυρά η λέξη, το οποίο σώζεται έως και σήμερα κι έχει μετατραπεί σε μουσείο για το κοινό. Ο Αδριανός, λόγω της παιδείας την οποία είχε λάβει, δεν ήταν πολεμοχαρής και δεν διεξήγαγε κατακτητικούς πολέμους παρά μόνο προς υπεράσπιση των συνόρων της αυτοκρατορίας του. Πίστευε βαθιά μέσα του ότι μπορούσε οποιοδήποτε ζήτημα να λυθεί με την διπλωματία. Ως απόδειξη αυτής του της πεποίθησης είναι ότι είχε αποσύρει τα ρωμαϊκά στρατεύματα από την Μικρά Ασία στον πόλεμο που είχαν οι προκάτοχοι του με τους Πάρθους.
Αδριανός: Ο έρωτας με τον Αντίνοο
Ο Αδριανός, εκτός από την γυναίκα την οποία είχε για επίσημη σύζυγο, αρεσκόταν και στην συντροφιά νεαρών ανδρών, επηρεασμένος προφανώς από την ζωή των αρχαίων Ελλήνων. Κάποια στιγμή, σύμφωνα με τις πηγές, επισκέφθηκε την Βιθυνία της Μικράς Ασίας στα πλαίσια των συνήθων περιοδειών του. Εκεί, γνώρισε έναν όμορφο νεαρό, τον Αντίνοο. Αδριανός και Αντίνοος ερωτεύθηκαν σχεδόν γρήγορα ο ένας τον άλλο και αποφάσισαν να πορευθούν μαζί στην ζωή εφεξής. Όμως, κατά την διάρκεια ενός ταξιδιού στην Αίγυπτο, ενώ διέσχιζαν τον ποταμό Νείλο ο Αντίνοος έπεσε στη θάλασσα και πνίγηκε. Αρχικά αυτή η κίνηση αποδόθηκε σε ατύχημα λόγω της απειρίας του νεαρού στο κολύμπι, παρόλ’ αυτά υπάρχει και η άποψη ότι σκόπιμα πέθανε στο νερό διότι υπήρχε μια προφητεία η οποία έλεγε πως αν ο Αντίνοος δεν πέθαινε, τότε ο αυτοκράτορας θα έχανε την θέση του.
Επομένως, το προηγούμενο βράδυ ο Αδριανός είχε συσκεφθεί με τους ιερείς της Αιγύπτου και αποφάσισε, τρόπον τινά, να τον δολοφονήσει. Εντούτοις, η βαθιά αγάπη του Αδριανού γι’ αυτόν τον νέο τον έκανε από χρηματοδότη αγαλμάτων προς τιμήν του, μέχρι και ιδρυτή πόλης, την Αντινοόπολη, με παράλληλη θεοποίησή του σε όλη την επικράτεια. Επίσης, λέγεται πως είχαν κατασκευαστεί περίπου 2000 αγάλματα με το πρόσωπό του και μέχρι σήμερα έχουν βρεθεί και ταυτοποιηθεί μόλις 115. Όπως και να ‘χει ο Αντίνοος ήταν για τον Αδριανό κάτι παραπάνω από ένας απλός σύντροφος και η απώλειά του τού προκάλεσε μεγάλη ψυχική οδύνη η οποία κλόνισε την υγεία του στα τελευταία χρόνια της ζωής του.
Το τέλος μιας επιτυχημένης σταδιοδρομίας
Ο Αδριανός, τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε αποσυρμένος στην έπαυλή του στο Τίβολι της Ρώμης. Ασχολούνταν με την συγγραφή φιλοσοφικών και λογοτεχνικών κειμένων ενώ η υγεία του επιδεινωνόταν μέρα με τη μέρα. Επιπλέον, συνέχισε να χρηματοδοτεί την κατασκευή πολλών μνημείων τόσο εντός όσο και εκτός της Ρώμης. Πέθανε, εντέλει, το 137-138 μ.Χ. από καρδιακή προσβολή αφού νωρίτερα είχε υιοθετήσει τον διάδοχό του, Αντωνίνο τον Ευσεβή. Γενικά, η διακυβέρνησή του μπορεί να χαρακτηριστεί από μια παρατεταμένη ειρήνη με μοναδικό μελανό σημείο την βίαιη καταστολή της εξέγερσης εναντίον των Εβραίων της Ιουδαίας το 132 μ.Χ., όταν αμφισβήτησαν την εξουσία του. Ο Αδριανός τότε διέταξε, μετά την ήττα των αντιπάλων του, να θανατωθούν όλοι οι στασιαστές, να καεί δημόσια η Τορά, το ιερό βιβλίο των Εβραίων, να εξοριστούν οι εναπομείναντες κάτοικοι και τέλος η Ιουδαία μετονομάστηκε σε Συρία Παλαιστίνη. Τελικά, ακόμα κι ένας καλλιεργημένος άνθρωπος, όπως ο Αδριανός, δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει την βία των όπλων για να εδραιώσει την εξουσία του. Άλλωστε το σύνθημά του ήταν «η ειρήνη μέσω της ισχύος».
Πηγές
Αδριανός, ο Ρωμαίος αυτοκράτορας που αγάπησε την Ελλάδα και τον Αντίνοο. Κατηγορήθηκε ότι τον έπνιξε στον Νείλο και μετά τον έκλαψε. Δημιούργησε στην Αθήνα υδραγωγείο, βιβλιοθήκη και ναό του Ολυμπίου Διός (χ.η.). Μηχανή του χρόνου. Ανακτήθηκε από: https://www.mixanitouxronou.gr/adrianos-o-romeos-aftokratoras-pou-agapise-tin-ellada-ke-ton-antinoo-katigorithike-oti-ton-epnixe-ston-nilo-ke-meta-ton-eklapse-dimiourgise-stin-athina-idragogio-vivliothiki-ke-to-nao-tou-olimpiou/ (τελευταία πρόσβαση: 10/10/2026).
Mark, J. (2021). Hadrian. Ανακτήθηκε από: https://www.worldhistory.org/hadrian/ (τελευταία πρόσβαση: 10/10/2026).
Αδριανός (χ.η.). Οδυσσέας, Υπουργείο Πολιτισμού. Ανακτήθηκε από: http://odysseus.culture.gr/a/5/ga502.jsp?obj_id=15062 (τελευταία πρόσβαση: 10/10/2026).
Τραΐου, Ε. (2018). Αδριανός, ο αυτοκράτορας που λάτρεψε την Αθήνα. Ανακτήθηκε από: https://yougoculture.com/news-greek/adrianos-o-aytokratoras-poy-latrepse-tin-athina (τελευταία πρόσβαση: 10/10/2026).
