Η Βίλα Νεχαμά στη Θεσσαλονίκη ήταν από τις λίγες διατηρητέες βίλες που επιβίωσαν από την περίοδο της μαζικής ανοικοδόμησης τις δεκαετίες του 1960 και 1970. Μαζί με τη Βίλλα Αλλατίνι, την Casa Bianca, τη Βίλλα Μορντώχ και μερικές ακόμη επαύλεις, κοσμούσαν την περίφημη «συνοικία των Εξοχών».
Η Βίλα Νεχαμά: Η ιστορία του κτιρίου
Η Βίλα Νεχαμά χτίστηκε το 1907 για λογαριασμό του εύπορου τραπεζίτη Αλβέρτο Νεχαμά. Το 1954 αγοράστηκε από τον Σπύρο και τη Φρίντα Αρφαρά, ενώ το 1985 η Βίλα χαρακτηρίστηκε διατηρητέα και αποκαταστάθηκε εξωτερικά το 2019. Σήμερα, ιδιοκτήτες της είναι οι απόγονοι των οικογενειών Αρφαρά, Ροδοκανάκη, Κλόκα και Πατίκα. Τα προηγούμενα χρόνια η Βίλα στέγασε εστιατόρια και φροντιστήρια, τη δεκαετία του 1990 λειτουργούσε εκεί το τζαζ μπαρ “Μαντάτο”, ενώ πριν την εγκατάλειψή του στέγαζε ένα παλαιοπωλείο στο ισόγειο και στην αυλή του.

Η αρχιτεκτονική της Βίλας
Σύμφωνα με το βιβλίο «Η Θεσσαλονίκη εκτός των τειχών. Εικονογραφία της συνοικίας των Εξοχών, 1885-1912» του ομότιμου καθηγητή Αρχιτεκτονικής Βασίλη Κολώνα, η Βίλα Νεχαμά ήταν αρχικά διώροφη και μεταξύ του 1940-1945 προστέθηκε ο τρίτος όροφος. Μετά την εγκατάσταση της οικογένειας Ροδοκανάκη, το εσωτερικό κλιμακοστάσιο αφαιρέθηκε, ώστε να δημιουργηθούν τρεις ανεξάρτητες κατοικίες. Η πρόσοψη του κτιρίου αποτελούνταν από τρία ίσα μέρη και το κεντρικό προεξείχε έντονα. Σε κάθε όροφο παρατηρούνταν ανάγλυφα με διαφορετικά διακοσμητικά θέματα, ενώ πάνω από τα παράθυρα, υπήρχαν λοξά ανοίγματα. Στον πρώτο όροφο τα ανοίγματα περιβάλλονταν από γεωμετρικές διακοσμήσεις σε μορφή δεσμίδων, με πυραμιδοειδή απόληξη στο κέντρο. Κάτω από τα μπαλκόνια του δευτέρου ορόφου, τα ανάγλυφα είχαν τη μορφή αχιβάδας, ενώ στο πάνω μέρος διακρίνονταν ανθωτά και καμπύλα μοτίβα. Μέσα στη Βίλα σώζονταν τοιχοποιίες διακοσμημένες με φυτική θεματολογία. Στην πίσω όψη του κτιρίου, η διακόσμηση ήταν πιο λιτή και περιλάμβανε σκεπαστούς εξώστες και ξύλινα κουφώματα με επιρροές Art Nouveau.
Η κατάρρευση της Βίλας
Το μεσημέρι της Κυριακής 15 Νοεμβρίου 2026, και συγκεκριμένα στις 15:40, η Πυροσβεστική ειδοποιήθηκε για την κατάρρευση τμήματος της Βίλας Νεχαμά. Η κινητοποίηση ήταν άμεση και το σημείο αποκλείστηκε προληπτικά, ενώ δεν σημειώθηκε κανένας τραυματισμός. Μια βίλα-στολίδι που μας θύμιζε την παλιά, αρχοντική Θεσσαλονίκη, δεν μπόρεσε να αντισταθεί στο χρόνο και στη φθορά. Οι κάτοικοι της γύρω περιοχής διαμαρτύρονταν έντονα τα τελευταία χρόνια για τους ραγισμένους τοίχους, τους πεσμένους σοβάδες και τον κίνδυνο που εγκυμονούσε κάθε πέρασμα έξω από το κτίριο. Παρόλες τις προσπάθειες του Δήμου και τη σύσταση του Υπουργείου Πολιτισμού προς τους ιδιοκτήτες, δεν απετράπη το αναπόφευκτο. Μέσα σε λίγα λεπτά κατέρρευσε ένα μεγάλο τμήμα της Βίλας, παρόλο που η εξωτερική του όψη είχε αποκατασταθεί το 2019. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης είχε αποστείλει επιστολές στους ιδιοκτήτες της Βίλας Νεχαμά, ήδη από το 2018, ύστερα από καταγγελίες πολιτών της πόλης. Άμεσα μηχανικοί του τμήματος Αστικής Ανάπτυξης και Πολεοδομίας πραγματοποίησαν έλεγχο επικινδυνότητας και ζητήθηκε από τους ιδιοκτήτες να λάβουν τα απαραίτητα μέτρα για την ασφάλεια όλων. Τα επόμενα χρόνια λαμαρίνες και σκαλωσιές «έντυσαν» τη Βίλα. Ο Δήμος επανειλημμένα ερχόταν σε επικοινωνία με τους ιδιοκτήτες για να ενημερώσει για τις βαθιές ρωγμές. Στις αρχές του χρόνου, τριμελής επιτροπή μηχανικών έκρινε τη Βίλα «επικινδύνως ετοιμόρροπη» με έκθεση που διαβιβάστηκε στο Υπουργείο Πολιτισμού και στην εισαγγελία. Το Υπουργείο ζήτησε από τους ιδιοκτήτες της Βίλας να ξεκινήσουν άμεσα εργασίες υποστύλωσης του κτιρίου και να ληφθούν μέτρα ασφαλείας σε όποιο τμήμα θεωρούνταν επικίνδυνο. Επιπλέον ζητήθηκε να αποτυπωθεί με κάθε λεπτομέρεια το διατηρητέο κτίριο ώστε σε περίπτωση κατεδάφισης, να καταστεί δυνατή η πλήρης αποκατάστασή της.
Αλμπέρτο Νεχαμά
Ο Αλμπέρτο Νεχαμά ήταν πετυχημένος τραπεζίτης, αφού ίδρυσε το 1926 την Τράπεζα Ένωσις μαζί με άλλους Εβραίους της Θεσσαλονίκης. Ο Νεχαμά συνεργάστηκε με τον αδερφό του Ιωσήφ Νεχαμά, τον Μάρκο Μοσσερί, τον Γιεσούα Περαχία και τον Αλμπέρτο Ματαράσσο. Η Τράπεζα Ένωσις στεγάστηκε στο ιδιόκτητο κτίριο του Ιωσήφ Νεχαμά στην οδό Ερμού 3.

Διατηρητέα κτίρια που έχουν καταρρεύσει
Το 2023 κατέρρευσε στην Κέρκυρα και συγκεκριμένα στα Μελίκια της Λευκίμμης, το βορινό τμήμα της τοιχοποιίας του «Αρχοντικού Βιάρου Καποδίστρια». Ο Δήμος είχε ενημερώσει από καιρό τους τρεις ιδιοκτήτες του, ενώ είχε ζητηθεί και έκθεση επικινδυνότητας από την πολεοδομία. Το θέμα καθυστερούσε λόγω της αρχαιολογίας, που ήταν ο αρμόδιος φορέας για να πάρει τις αποφάσεις για το κτίριο. Είχε σταλεί ο φάκελος στην Αθήνα όμως δεν είχαν λάβει απάντηση ακόμη για το τι πρέπει να γίνει. Το 2022 κατέρρευσε τμήμα του Ελληνικού Ωδείου στην Αθήνα. Το ιστορικό κτίριο είχε χαρακτηριστεί διατηρητέο από το 1977 και τα τελευταία χρόνια ανήκε στον ΕΦΚΑ. Η κατάρρευση του τοίχου είχε προκαλέσει ζημιές στον γειτονικό κινηματογράφο «Ιντεάλ». Ένα κτίριο με μεγάλη ιστορία, χτισμένο το 1836, οικία αρχικά του πρεσβευτή της Αυστρίας Πρόκες φον Όστεν. Το επόμενο διάστημα αναμένεται η επαναλειτουργία του, όπου και θα στεγάσει ο Αρχείο Χορού στην Ελλάδα και τη Βιβλιοθήκη της Κρατικής Σχολής Ορχηστικής Τέχνης.
Πηγές άρθρου:
Μυρτσιώτη, Γ. (2026). Βίλα Νεχαμά: Το χρονικό της κατάρρευσης. Ανακτήθηκε από kathimerini.gr (τελευταία πρόσβαση 19/11/2026)
Καλλιώρα, Α. (2019). Διπλωματική εργασία: Η ΕΙΚΟΝΑ ΤΗΣ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΑ ΜΝΗΜΕΙΑ, ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΗΣ ΟΘΩΜΑΝΙΚΗΣ ΚΑΤΑΚΤΗΣΗΣ 1430-1912. Ανακτήθηκε από lib.uom.gr (τελευταία πρόσβαση 19/11/2026)
Θεσσαλονίκη: Μνημείο από το 1985 και «επικινδύνως ετοιμόρροπη» από το 2019 η βίλα Νεχαμά. (2026) Ανακτήθηκε από parallaximag.gr (τελευταία πρόσβαση 19/11/2026)
Φραγκούδη, Χ. (2018) ΟΙΚΙΑ ΝΕΧΑΜΑ. Ανακτήθηκε από thessarchitecture.wordpress.com (τελευταία πρόσβαση 19/11/2026)
Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης και το Επιχειρείν: Η συμβολή τους στην οικονομική ανάπτυξη της πόλης. (2026). Ανακτήθηκε από liberal.gr (τελευταία πρόσβαση 19/11/2026)
Βατόπουλος, Ν. (2022). Επισπεύδεται η αποκατάσταση του Ελληνικού Ωδείου. Ανακτήθηκε από kathimerini.gr (τελευταία πρόσβαση 19/11/2026)
Παγκράτη, Μ. (2023). Κ. Λέσσης: Ποινικό αδίκημα η αυθαίρετη κατεδάφιση του επικίνδυνου τοίχου σε διατηρητέο κτήριο. Ανακτήθηκε από ertnews.gr (τελευταία πρόσβαση 19/11/2026)
Βατόπουλος, Ν. (2026). Οδός Φειδίου: Γύρω από το παλιό «Ελληνικό Ωδείο». Ανακτήθηκε από kathimerini.gr (τελευταία πρόσβαση 19/11/2026)


