Πολλές φορές η κοινωνία φοβάται τους νέους της γιατί πολύ απλά φοβάται την αλλαγή. Οι νέοι είναι αυτοί που πολλές φορές θα αμφισβητήσουν ή θα απορρίψουν τις παραδοσιακές μορφές εξουσίας. Υπάρχει μάλιστα και ορολογία για αυτόν τον φόβο: εφηβοφοβία (ephebiphobia). Η εφηβοφοβία είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται στην κοινωνιολογία και σημαίνει τη φοβία, την «απέχθεια» προς τους νέους. Ο φόβος αυτός προκύπτει από τον φόβο των ενηλίκων για τους νέους που είναι επιρρεπείς προς τη διαφθορά και την ανηθικότητα. Η ιστορία πολλές φορές μας έχει δείξει ότι η νεολαία είναι αυτή που έφερε ριζικές αλλαγές στο παραδοσιακό σύστημα αξιών. Μπορεί αυτό να φαντάζει απειλητικό προς την κοινωνία αλλά δεν είναι τίποτα άλλο παρά η φυσική εξέλιξη των πραγμάτων. Θα δούμε περιπτώσεις που οι νέοι έκαναν την επανάστασή τους και αποτέλεσαν «απειλή» για την κοινωνία.
Αρχαία Ελλάδα
Παράδειγμα αποτελεί η δίκη του Σωκράτη το 399 π.Χ. στην Αθήνα. Ο σπουδαίος αυτός φιλόσοφος είχε κατηγορηθεί από τους συμπατριώτες του για διαφθορά των νέων και είχε καταδικαστεί σε θάνατο με κώνειο. Οι κατήγοροι του είχαν υποστηρίξει ότι οι διδασκαλίες του Σωκράτη ενθάρρυναν τους νέους να αμφισβητήσουν τις παραδοσιακές αξίες και πεποιθήσεις, υπονομεύοντας έτσι την ισορροπία της κοινωνικής συνοχής.
Ο Αριστοφάνης ήταν ένας από τους πολλούς που είχαν ασκήσει σφοδρή κριτική εναντίον του Σωκράτη. Συγκεκριμένα, στο έργο του Νεφέλες τον παρομοιάζει με σοφιστή και τον κατηγορεί για διαφθορά των νέων. Στο «Φροντιστήριον» του Σωκράτη, οι νέοι μαθαίνουν τον Άδικο Λόγο, δηλαδή πώς να κάνουν το άδικο να φαίνεται δίκαιο. Ο μαθητής του φιλοσόφου, Φειδιππίδης, μαθαίνει να επιχειρηματολογεί με τρόπο που ανατρέπει κάθε ηθικό κανόνα. Η ρητορική γίνεται εργαλείο εξαπάτησης και όχι αλήθειας. Οι νέοι εγκαταλείπουν τις παραδοσιακές αξίες εκφράζοντας ασέβεια προς τους θεούς και τους γονείς τους. Παράδειγμα αποτελεί ο Φειδιππίδης ο οποίος μετά τη διδασκαλία του Σωκράτη χτυπά τον πατέρα του. Κάποιοι από τους κατήγορους του βασίστηκαν στο γεγονός ότι κάποιοι παλιοί μαθητές του Σωκράτη όπως ο Κριτίας, ο Χαρμίδης και ο Αλκιβιάδης έγιναν εχθροί της Αθήνας και του δημοκρατικού πολιτεύματος. Οι δύο πρώτοι έγιναν μέλη των Τριάκοντα τυράννων, ενώ ο τρίτος υπήρξε αμφιλεγόμενη προσωπικότητα που άλλαζε συνεχώς «στρατόπεδα» (πότε ήταν με το μέρος των Αθηναίων και πότε με το μέρος των Περσών).
Σε αντίθεση με τον Αριστοφάνη, ο Πλάτωνας δείχνει ένα άλλο πρόσωπο του Σωκράτη. Τον εκθειάζει στους διαλόγους του παρουσιάζοντας τον ως πρότυπο φιλοσόφου και ως έναν άνθρωπο που αναζητά συνεχώς την αλήθεια, ασκεί διαρκή αυτοκριτική, ζει με απόλυτη συνέπεια προς τις αρχές του και λειτουργεί ως ηθικός καθοδηγητής της πόλης (καθώς δίδασκε το αγαθό και το δίκαιο).
Γιατί η κοινωνία φοβάται τους νέους της; Ρωμαϊκή εποχή
Οι νέοι στην αρχαία Ρώμη μπορούσαν να θεωρηθούν απειλή για την κοινωνική και πολιτική τάξη όχι επειδή ήταν «επικίνδυνοι» από τη φύση τους, αλλά επειδή η ρωμαϊκή κοινωνία ήταν εξαιρετικά ευαίσθητη σε οτιδήποτε μπορούσε να διαταράξει την πειθαρχία, την ιεραρχία και τη σταθερότητα. Οι Ρωμαίοι συγγραφείς κάνουν συχνά λόγο για τους νέους ως μια ομάδα με δύναμη, πάθος και αστάθεια, που έπρεπε να ελεγχθεί.
Ήταν συχνά επιρρεπείς στη χειραγώγηση από ισχυρούς πολιτικούς καθώς πολλές φορές μαζεύονταν ως όχλος σε δημόσιες συγκεντρώσεις, επάνδρωναν ιδιωτικούς στρατούς πλούσιων ανδρών και προκαλούσαν ταραχές στο Forum. Συγκεκριμένα, ο Κικέρων συχνά κατηγορούσε τον Κατιλίνα ότι χρησιμοποιούσε νέους για να ενισχύσει την εξέγερσή του. Ο Σενέκας και ο Ιουβενάλης κατηγορούσαν συχνά τους νέους για πολυτέλεια, λαιμαργία, τζόγο, σεξουαλική ασυδοσία και αδιαφορία για τις παραδοσιακές αξίες. Αυτές οι συμπεριφορές θεωρούνταν απειλή για την παραδοσιακή ρωμαϊκή ηθική (mos maiorum).
Πολλοί νέοι, σύμφωνα με τους συγγραφείς της εποχής (Σουητώνιος, Σαλούστιος, Τάκιτος) εμπλέκονταν σε εγκληματικές πράξεις καθώς συμμετείχαν σε συμμορίες, προκαλούσαν φασαρίες, έδειχναν απείθεια στον στρατό, συμμετείχαν σε εξεγέρσεις, έκαναν βανδαλισμούς και άλλες ανήθικες πράξεις (ειδικά όταν συνόδευαν αυτοκράτορες όπως ο Νέρωνας και ο Κόμμοδος).
Μεσαίωνας
Η κοινωνία του Μεσαίωνα ήταν ιδιαίτερα συντηρητική και αυστηρή με τους νέους. Η θρησκεία και η τήρηση των Χριστιανικών ηθικών αξιών έπαιζε σπουδαίο ρόλο τα μεσαιωνικά χρόνια. Οι νέοι έπρεπε να μιλούν λίγο, να υπακούν, να είναι ενάρετοι και εγκρατείς. Υπήρξαν όμως και περιπτώσεις νέων που έκαναν τη δική τους «επανάσταση».
Ένα τέτοιο παράδειγμα ήταν οι Ciompi. Οι Ciompi ήταν κυρίως νεαροί εργάτες στα υφαντουργεία της Φλωρεντίας. Το 1378 έκαναν μια πραγματική επανάσταση καταλαμβάνοντας το δημαρχείο, επιβάλλοντας δική τους κυβέρνηση και ψηφίζοντας νόμους υπέρ των φτωχών εργατών.
Εκτός από τους Ciompi μια τέτοια ρηξικέλευθη ομάδα ήταν οι Goliards. Οι Goliards ήταν νεαροί μορφωμένοι άνδρες που σατίριζαν την Εκκλησία και τους κληρικούς, έγραφαν ποιήματα για κρασί, έρωτα και ελευθερία, περιπλανιόνταν από πόλη σε πόλη και θεωρούνταν επικίνδυνοι για την ηθική και τη θρησκευτική τάξη. Συνήθως ήταν νεαροί μοναχοί που εγκατέλειψαν τα μοναστήρια, φοιτητές πανεπιστημίων, περιπλανώμενοι ποιητές, μουσικοί και τραγουδιστές που ζούσαν από δωρεές ή μικροδουλειές. Δεν ήταν οργανωμένη ομάδα αλλά κυρίως υποκουλτούρα των νέων εκείνης της εποχής. Η Εκκλησία τους καταδίκασε πολλές φορές. Γνωστό έργο των Golliards ήταν το σώμα έργων τους Carmina Burana, μέρος των οποίων μελοποίησε τον 20ο αιώνα ο Carl Off (το γνωστό O Fortuna).
Ελληνική Επανάσταση του 1821
Οι νέοι αποτέλεσαν την κινητήριο δύναμη για την Ελληνική Επανάσταση του 1821. Ήταν τολμηροί, έτοιμοι να ρισκάρουν χωρίς να έχουν στην ουσία τίποτα να χάσουν (ούτε περιουσίες ούτε προνόμια). Οι ιδέες του Διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης αποτέλεσαν τη σπίθα που ξεσήκωσε τους Έλληνες του 19ου αιώνα.
Νέοι διανοούμενοι της εποχής όπως ο Ρήγας Φεραίος διέδιδαν τις ιδέες της ελευθερίας, της ισότητας, της λαϊκής κυριαρχίας και της εθνικής ανεξαρτησίας. Οι περισσότεροι αγωνιστές ήταν νέοι από 15 έως 30 ετών. Στελέχωσαν τα σώματα των κλεφτών και αρματολών, αποτέλεσαν τον κορμό των πρώτων επαναστατικών στρατευμάτων και πολέμησαν στις πιο σκληρές μάχες (Βαλτέτσι, Γραβιά, Δερβενάκια). Ο Ιερός Λόχος του Αλέξανδρου Υψηλάντη ήταν σώμα αποκλειστικά νέων φοιτητών και σπουδαστών από όλη την Ευρώπη. Επίσης, πολλοί από τους πιο γνωστούς ήρωες ήταν νέοι: ο Αθανάσιος Διάκος (πέθανε στα 33), ο Μάρκος Μπότσαρης (στα 33), ο Οδυσσέας Ανδρούτσος (στα 30–35),ο Νικηταράς (περίπου στα 30 στην αρχή του Αγώνα) καθώς και οι πυρπολητές στη θάλασσα όπως ο Κανάρης ήταν νέοι σε ηλικία.
Μεσοπόλεμος
Οι νέοι μπορούν να γίνουν φορείς δημοκρατίας και ελευθερίας αλλά όχι πάντα. Υπήρξαν περιπτώσεις νέων που έγιναν εργαλείο αυταρχισμού και φανατισμού. Κατά τη δεκαετία του 1930, φασιστικά και ναζιστικά καθεστώτα άρχισαν να οργανώνουν τη νεολαία.
Στην Ελλάδα, το καθεστώς του Ιωάννη Μεταξά ιδρύει την Εθνική Οργάνωση Νεολαίας (ΕΟΝ). Ο στόχος της οργάνωσης ήταν η δημιουργία του «νέου Έλληνα». Ο Έλληνας αυτός θα ήταν πειθαρχημένος, εθνικόφρων, υπάκουος και αντικομμουνιστής.
Κατοχή και Αντίσταση
Στην Κατοχή, πολλοί νέοι συμμετέχουν ενεργά στην Αντίσταση. Δεν διστάζουν να τα βάλουν με τους Ιταλούς και τους Γερμανούς κατακτητές. Οργανώνονται, μοιράζουν παράνομο υλικό (προκηρύξεις υπέρ της ελευθερίας), γράφουν συνθήματα στους τοίχους, συμμετέχουν σε διαδηλώσεις, εντάσσονται σε αντιστασιακές οργανώσεις και σαμποτάρουν τους εχθρούς με θάρρος.
Οι ηρωϊκές πράξεις των νέων από τις πιο μικρές μέχρι τις πιο μεγάλες ήταν πάρα πολλές. Ένα από αυτά τα παραδείγματα ήταν ο Λάκης Σάντας και ο Μανώλης Γλέζος, οι οποίοι μόλις 19 ετών, ανέβηκαν νύχτα στην Ακρόπολη και κατέβασαν τη ναζιστική σημαία. Αντιστασιακές νεανικές ομάδες όπως η ΕΠΟΝ είχε μέλη νέους από 14 έως 25 ετών. Η Νέα Γενιά, η εφημερίδα της ΕΠΟΝ, τυπώνονταν συχνά από μαθητές. Δεν ήταν λίγοι οι νέοι που εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς όπως η Ηρώ Κωνσταντοπούλου (17 ετών), Νίκος Σβέρκος (20 ετών) κλπ.
Η εποχή του rock and roll
Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο η κοινωνική δομή αλλάζει ριζικά στη Δύση. Τη δεκαετία του ’50 κάνει την εμφάνιση της η μαζική καταναλωτική νεολαία. Ο έφηβος πλέον αποκτά δικό του χαρτζιλίκι, δική του μουσική, δική του μόδα και δικά του είδωλα. Ο Elvis Presley γίνεται σύμβολο. Οι κινήσεις του, τα ρούχα του, η μουσική του θεωρούνται από πολλούς ενήλικες προκλητικά.
Παράλληλα, ταινίες όπως το Rebel Without a Cause κάνουν τον «προβληματικό έφηβο» πολιτιστικό αρχέτυπο. Ο φόβος των ενηλίκων είναι ότι τα παιδιά τους πλέον έχουν τη δική τους προσωπικότητα και δεν θέλουν να τους μοιάσουν. Το rock and roll έδωσε φωνή στη νεολαία, αμφισβήτησε φυλετικές και κοινωνικές ιεραρχίες, έφερε στο προσκήνιο τη σεξουαλικότητα, γέννησε τον μύθο του «επικίνδυνου εφήβου» — μια εικόνα που κυριάρχησε στις δεκαετίες ’60–’70.
Πολυτεχνείο
Στην Ελλάδα των αρχών της δεκαετίας του 1960, οι φοιτητές και μαθητές συμμετέχουν ολοένα και πιο ενεργά στην πολιτική ζωή. Ειδικά μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου του 1967. Η Δικτατορία φοβάται τη νεολαία και τις απόψεις της. Οι νέοι αντιστέκονται σθεναρά στο νέο καθεστώς. Δεν θέλουν να σιωπήσουν. Για τον λόγο αυτό κάνουν κινητοποιήσεις κατά της Δικτατορίας των συνταγματαρχών. Τα πανεπιστήμια γίνονται εστίες αντίστασης.
Το καθεστώς των συνταγματαρχών προσπαθεί να καταστείλει τις αντιδράσεις των νέων παρεμβαίνοντας στις εκλογές των συλλόγων και χρησιμοποιώντας τον στρατό ως μέσο πίεσης εναντίον των φοιτητών που συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις. Ώσπου τον Φεβρουάριο του 1973 γίνεται η «έκρηξη». Περίπου 4.000 φοιτητές καταλαμβάνουν τη Νομική ζητώντας ακαδημαϊκές ελευθερίες, πανεπιστημιακό άσυλο και κατάργηση καταπιεστικών μέτρων.
Οι αντιδράσεις συνεχίζονται για μήνες ώσπου στις 14–17 Νοεμβρίου 1973 οι φοιτητές καταλαμβάνουν το Πολυτεχνείο και δημιουργούν ραδιοφωνικό σταθμό. Η κινητοποίηση ξεπερνά γρήγορα τα όρια του πανεπιστημίου και προσελκύει μαθητές, εργαζομένους και πολίτες.
Η Χούντα το αντιμετωπίζει ως απειλή για την ίδια την εξουσία της. Τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου επεμβαίνει στρατός και άρμα μάχης εισβάλλει στο Πολυτεχνείο. Ακολουθούν νεκροί, τραυματισμοί, μαζικές συλλήψεις και βασανισμοί. Ο φόβος για τους νέους είναι πια πραγματικότητα. Ένα αυταρχικό καθεστώς φοβάται πραγματικά ότι οι νέοι μπορούν να το ανατρέψουν. Και το Πολυτεχνείο γίνεται αργότερα ένα από τα σημαντικότερα σύμβολα της Μεταπολίτευσης.
1980s — punk, metal, βιντεοκασέτες και «κακή νεολαία»
Όπως έγινε και με τη δεκαετία του ’50, τη δεκαετία του ’80 επιστρέφει ο «επικίνδυνος νέος». Η γενιά του ’80 είναι πιο σκοτεινή, πιο θορυβώδης και πιο πολιτικά φορτισμένη από αυτή της δεκαετίας του ’50. Οι ενήλικες έβλεπαν μια γενιά που άκουγε «βίαιη» μουσική, φορούσε «απειλητικά» ρούχα, παρακολουθούσε ταινίες τρόμου και δράσης στο σπίτι, και φαινόταν να απομακρύνεται από κάθε παραδοσιακή μορφή κοινωνικής πειθαρχίας.
Τη δεκαετία του ’80, η νεολαία παρουσιάστηκε ως αντικοινωνική, βίαιη, διεφθαρμένη από την τεχνολογία και τα ΜΜΕ. Η punk, η metal μουσική και η βιντεοκασέτα έγιναν σύμβολα μιας «κακής νεολαίας» που δήθεν απειλούσε την κοινωνική τάξη. Το punk των late ’70s–early ’80s (Sex Pistols, Dead Kennedys, The Clash κλπ.) θεωρήθηκε ακραία, αντισυμβατικό και αντι-εξουσιαστικό. Οι νέοι φορούσαν παραμάνες, σκισμένα ρούχα, είχαν παράξενα χτενίσματα και φώναζαν συνθήματα κατά του κράτους. Αν το punk προκάλεσε αντιδράσεις, με τη metal προκλήθηκε πανικός. Η heavy metal (Iron Maiden, Judas Priest, Metallica κλπ.) θεωρήθηκε «σατανική μουσική». Θεωρήθηκε ότι προωθεί τη βία, ενθαρρύνει τον σατανισμό, οδηγεί σε αυτοκτονίες και γενικά διαφθείρει τη νεολαία.
Εκτός από τη μουσική έκαναν την εμφάνιση τους και οι ταινίες τρόμου με τις βιντεοκασέτες. Οι νέοι έβλεπαν τρομακτικές και splatter ταινίες όπως το Evil Dead, Texas Chainsaw Massacre κλπ. προκαλώντας άγχος και ανησυχία στους γονείς.
2000s: τα παιδιά «χάνονται» στο Διαδίκτυο
Μετά τις καταλήψεις των σχολείων στα 90s σειρά έχουν τα παιδιά του διαδικτύου τη δεκαετία των ’00s. Με την έκρηξη του Internet, των chatrooms, των social media και των online παιχνιδιών, οι ενήλικες ένιωσαν ότι η νεολαία μπαίνει σε έναν κόσμο αόρατο, ανεξέλεγκτο, απέραντο — και αυτό γέννησε μια νέα εκδοχή της «κακής νεολαίας»: τον ψηφιακά επικίνδυνο έφηβο.
Στις αρχές των 2000s, τα chatrooms (MSN, Yahoo, IRC) θεωρήθηκαν επικίνδυνα γιατί επέτρεπαν ανώνυμες συνομιλίες, έφερναν σε επαφή νέους με αγνώστους, δημιουργούσαν φόβους για «αρπαγές» και «παραπλάνηση». Η μεγάλη απειλή ήταν πλέον η ανωνυμία. Την εποχή εκείνη έκαναν την εμφάνιση τους και τα online παιχνίδια (World of Warcraft, Runescape, Lineage κλπ.) που θεωρήθηκαν ότι οδηγούσαν τους νέους στην απομόνωση, τους έκαναν να «χάνονται σε φανταστικούς κόσμους» ενώ ταυτόχρονα προκαλούσαν εθισμό.
2010s: η έκρηξη των social media
Τη δεκαετία των ’10s κάνουν την εμφάνιση τους τα social media όπως το Facebook, το YouTube, το Twitter, το Instagram και αργότερα το TikTok. Πλέον οι νέοι έχουν τη δυνατότητα να δημιουργούν και να διανέμουν δημόσιο λόγο χωρίς παραδοσιακό μεσάζοντα. Δεν χρειάζονται δηλαδή τον Τύπο, κάποιο τηλεοπτικό σταθμό ή κόμμα να τους εκπροσωπεί. Αρκεί ένα κινητό και μια σύνδεση στο ίντερνετ. Οι κίνδυνοι πλέον είναι άλλοι: παραπληροφόρηση, διαδικτυακή παρενόχληση αλλά ταυτόχρονα και μια μορφή ανεξαρτησίας.
Στην Ελλάδα η οικονομική κρίση της δεκαετίας του ’10 προσθέτει κι άλλα προβλήματα στους νέους: υψηλή ανεργία, οικονομική ανασφάλεια, μετανάστευση και την αίσθηση ότι το μέλλον είναι χειρότερο από το παρελθόν. Εδώ όμως υπάρχει μια αντίθεση. Η προηγούμενη γενιά φοβάται τους νέους, αλλά οι νέοι πλέον αρχίζουν να φοβούνται το μέλλον που τους παραδίδεται.
2020s— η γενιά του TikTok και του ΑI
Η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας έχει δημιουργήσει άλλους φόβους στους ενήλικες σχετικά με το μέλλον της νεολαίας. Οι νέοι δεν επικοινωνούν «παραδοσιακά» αλλά με memes, ενημερώνονται από σύντομα βίντεο, δημιουργούν κοινότητες χωρίς γεωγραφικά όρια,
χρησιμοποιούν AI, δημιουργούν εικόνες, βίντεο και κείμενα χωρίς παραδοσιακές δεξιότητες, ασκούν επιρροή χωρίς θεσμική εξουσία (influencers).
Το πρόβλημα πλέον είναι η «έτοιμη τροφή». Η κατανάλωση της γνώσης γίνεται ψηφιακά με τη βοήθεια της τεχνητής νοημοσύνης εύκολα και χωρίς κόπο. Η AI μπορεί να κάνει θαύματα σε ζητήματα της καθημερινότητας όμως οι εκπαιδευτικοί «κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου» σχετικά με το μορφωτικό επίπεδο και τη γνωστική ανάπτυξη των μαθητών προκαλώντας ανησυχία στους γονείς.
Πηγές:
Beyer, G. (2024). 5 Interesting 1980s Subcultures: From Goth to Punk to Skinheads. The Collector. Ανακτήθηκε από: www.thecollector.com (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
Goliards. New Religious Movements. Ανακτήθηκε από: https://newreligiousmovements.org (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
How Gen Z and Millennials Shape Today’s Internet Culture. Compare Scope. Ανακτήθηκε από: https://comparescope.com (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
Grown Up in the 1950s – The Rise of Rock and Roll Music (2022). Herbert Art Gallery & Museum. Ανακτήθηκε από: www.theherbert.org (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
Pirro, D. (2025). The Ciompi Uprising. The Florentine. Ανακτήθηκε από: https://www.theflorentine.net (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
Βελμάχου, Μ. (2025). Σαν σήμερα, 17 Νοεμβρίου 1973: Η εξέγερση του Πολυτεχνείου – Η σπίθα που «άναψε» το τέλος της δικτατορίας. Athens Magazine. Ανακτήθηκε από: www.athensmagazine.gr (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
Δελήμπασης, Κ. (2015). Αντιστασιακές οργανώσεις κατά την περίοδο της Κατοχής. E-Telescope. Ανακτήθηκε από: www.e-telescope.gr (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
Κυριαζοπούλου, Α. (2025). Η γέννηση του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου: O Ιωάννης Μεταξάς και η κατάλυση της δημοκρατίας. Offline Post. Ανακτήθηκε από: www.offlinepost.gr (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
Σαπαρδάνης, Κ. (2015). Αριστοφάνης εναντίον Σωκράτη – Μια παρεξηγημένη επίθεση. Ερανιστής. Ανακτήθηκε: https://eranistis.net (Τελευταία πρόσβαση στις 15/9/2026)
