Στις 3 Ιουνίου του 2015, περίπου 200.000 άνθρωποι πλημμύρισαν τους δρόμους του Μπουένος Άιρες. Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, η 14χρονη Κιάρα Πάες είχε βρεθεί νεκρή, θαμμένη στον κήπο της οικογένειας του 16χρονου φίλου της. Ήταν έγκυος. Το σύνθημα εκείνης της ημέρας, «Ni Una Menos», δηλαδή «Ούτε μία λιγότερη», δεν άργησε να ακουστεί και έξω από τα σύνορα της χώρας. Η οργή εκείνη, ωστόσο, δεν βρήκε το κράτος εντελώς απροετοίμαστο. Η γυναικοκτονία στην Αργεντινή είχε ήδη αναγνωριστεί από τον Ποινικό Κώδικα το 2012, ως μορφή ανθρωποκτονίας που τιμωρείται με ισόβια κάθειρξη. Από τότε, ο νόμος έγινε σημείο αναφοράς για όσους παλεύουν κατά της έμφυλης βίας, αλλά και στόχος όσων τον θεωρούν άδικο. Τι σημαίνει όμως στην πράξη η λέξη «γυναικοκτονία» και γιατί η Αργεντινή αποφάσισε να της δώσει θέση στη νομοθεσία της;
Γυναικοκτονία στην Αργεντινή: όταν η βία αποκτά όνομα
Με τον όρο «γυναικοκτονία» εννοούμε τη δολοφονία μιας γυναίκας εξαιτίας του φύλου της. Δεν πρόκειται, δηλαδή, για κάθε φόνο με θύμα γυναίκα, αλλά για εκείνον που λαμβάνει χώρα μέσα σε ένα περιβάλλον έμφυλης βίας, συνήθως από άνθρωπο που η γυναίκα γνωρίζει. Στη νομοθεσία της Αργεντινής υπάρχει μια λεπτομέρεια που λίγοι γνωρίζουν. Η λέξη «femicidio» δεν γράφτηκε αυτούσια στον αργεντίνικο Ποινικό Κώδικα. Όπως εξηγεί η ομάδα ελέγχου γεγονότων Chequeado, ο νομοθέτης προτίμησε να αλλάξει το άρθρο 80, που αφορά τις ανθρωποκτονίες με επιβαρυντικές περιστάσεις. Έτσι, ο φόνος γυναίκας από άνδρα, όταν μεσολαβεί έμφυλη βία, πέρασε στην κατηγορία των πιο βαριών εγκλημάτων. Με αυτό τον τρόπο γίνεται κατανοητό ότι η ονομασία δεν είναι ζήτημα λέξεων. Η Λουσίλα Γκάλκιν, από το αργεντίνικο τμήμα της Διεθνούς Αμνηστίας, υποστήριξε σε δηλώσεις που μετέφεραν τα ΝΕΑ ότι μια βία που δεν κατονομάζεται δεν μπορεί ούτε να γίνει κατανοητή ούτε να αντιμετωπιστεί σωστά. Οι οργανώσεις για τα δικαιώματα των γυναικών προσθέτουν ότι ο χαρακτηρισμός φέρνει αυστηρότερες ποινές και αναγνωρίζει την πραγματική φύση του εγκλήματος.
Ο νόμος 26.791 και οι αλλαγές του 2012
Ο νόμος 26.791 ψηφίστηκε τον Νοέμβριο του 2012 και δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβέρνησης της Αργεντινής στις 14 Δεκεμβρίου της ίδιας χρονιάς. Λίγους μήνες νωρίτερα, τον Μάιο, η χώρα είχε ψηφίσει και τον νόμο για την ταυτότητα φύλου. Οι δύο νομοθεσίες συχνά αναφέρονται μαζί, γιατί άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο το δίκαιο βλέπει τη βία που σχετίζεται με το φύλο. Έτσι, οι σημαντικότερες αλλαγές ήταν τέσσερις:
• Το εδάφιο 11 προβλέπει ισόβια για τον άνδρα που σκοτώνει γυναίκα, όταν μεσολαβεί έμφυλη βία. Αυτό είναι που σήμερα ονομάζεται γυναικοκτονία.
• Το εδάφιο 12 εισάγει τη λεγόμενη «συνδεδεμένη γυναικοκτονία». Αφορά τον φόνο που γίνεται για να προκαλέσει πόνο σε ένα πρόσωπο με το οποίο ο δράστης έχει ή είχε σχέση.
• Η επιβαρυντική περίσταση του δεσμού διευρύνθηκε. Πριν το 2012 κάλυπτε μόνο τα παντρεμένα ζευγάρια, ενώ πλέον καλύπτει κάθε σχέση, τωρινή ή παλιότερη, με ή χωρίς συγκατοίκηση.
• Το εδάφιο 4 συμπεριέλαβε στα εγκλήματα μίσους τους φόνους λόγω φύλου, σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου.
Σύμφωνα με τη Diario Judicial, θύματα γυναικοκτονίας θεωρούνται οι γυναίκες, τα τρανς άτομα και οι θηλυκοποιημένες ταυτότητες, όταν το έγκλημα συνδέεται με το φύλο τους.
Γυναικοκτονία στην Αργεντινή και το κίνημα «Ni Una Menos»
Αν και ο νόμος υπήρχε ήδη από το 2012, η κοινωνία ξύπνησε πραγματικά το 2015. Στις 10 Μαΐου η δολοφονία της Κιάρα Πάες έγινε πρωτοσέλιδο σε όλη τη χώρα. Ο 16χρονος Μανουέλ Μανσίγια τη χτύπησε μέχρι θανάτου, όταν έμαθε ότι ήταν έγκυος και εκείνη αρνήθηκε να κάνει άμβλωση. Την επόμενη μέρα, η ραδιοφωνική δημοσιογράφος Μαρσέλα Οχέδα έγραψε στο Twitter ένα σύντομο μήνυμα: «Δεν θα υψώσουμε φωνή; Μας σκοτώνουν». Γύρω της γρήγορα συγκεντρώθηκε μια ομάδα περίπου είκοσι γυναικών, ανάμεσά τους και η δημοσιογράφος Ίντε Πομερανιέκ, που οργάνωσε την πρώτη πορεία, ενώ το όνομα το δανείστηκαν από μια παλαιότερη εκδήλωση κατά των γυναικοκτονιών. Η φράση που χρησιμοποιήθηκε στο κίνημα αυτό αποδίδεται στη Μεξικανή ποιήτρια Σουζάνα Τσάβες, που δολοφονήθηκε το 2011 στη Σιουδάδ Χουάρες. Πώς κατάφερε, όμως, το κίνημα να παραμείνει μεχρι και στις μέρες μας; Οι αριθμοί είναι αυτοί που δείχνουν γιατί η διαμαρτυρία δεν έσβησε. Σύμφωνα με το παρατηρητήριο Ahora Que Sí Nos Ven, από τις 3 Ιουνίου 2015 έως τις 25 Μαΐου 2025 καταγράφηκαν 2.827 γυναικοκτονίες, δηλαδή μία κάθε 31 ώρες. Δυστυχώς, ο αριθμός έμεινε σχεδόν σταθερός, αλλά ευτυχώς το θέμα έγινε υπόθεση του κράτους. Το Ανώτατο Δικαστήριο δημιούργησε δικό του παρατηρητήριο, ενώ ψηφίστηκαν ο νόμος Micaela για την εκπαίδευση των δημοσίων υπαλλήλων και ο νόμος Brisa για τα παιδιά των θυμάτων.
Η γυναικοκτονία στην Αργεντινή στο στόχαστρο της κυβέρνησης Μιλέι
Στις 24 Ιανουαρίου του 2025, ο υπουργός Δικαιοσύνης Μαριάνο Κούνεο Λιμπαρόνα ανακοίνωσε στο X ότι η κυβέρνηση του Χαβιέρ Μιλέι θα επιδιώξει να αφαιρέσει τη γυναικοκτονία από τον Ποινικό Κώδικα. Το επιχείρημά του ήταν ότι όλοι είναι ίσοι απέναντι στον νόμο και ότι καμία ζωή δεν αξίζει περισσότερο από μια άλλη. Στο ίδιο πακέτο αναφέρθηκαν και άλλοι νόμοι, όπως ο νόμος για την ταυτότητα φύλου και ο νόμος για την ισότητα στις εκλογικές λίστες. Για να γίνει όμως κάτι τέτοιο, χρειάζεται η απόφαση του Κογκρέσου που θα τροποποιεί τον νόμο 26.791. Τον Δεκέμβριο του 2025, η εφημερίδα Tiempo Argentino μετέφερε άλλη εικόνα. Σύμφωνα με πηγές της ομάδας που συντάσσει τον νέο Ποινικό Κώδικα, η γυναικοκτονία θα παρέμενε, με ποινή ισόβιας κάθειρξης. Ένα μέλος της ομάδας εξήγησε ότι το άνοιγμα της συζήτησης θα είχε μεγαλύτερο κόστος από όφελος. Η ένταση πάντως δεν έπεσε. Τον Ιούνιο του 2026, η δολοφονία της 14χρονης Αγκοστίνα Βέγα στην Κόρδοβα έβγαλε ξανά χιλιάδες ανθρώπους στους δρόμους. Όπως έγραψαν τα ΝΕΑ, η υπουργός Ασφαλείας Αλεχάντρα Μοντεολίβα αρνήθηκε να χαρακτηρίσει την υπόθεση γυναικοκτονία. Παράλληλα, το πρόγραμμα Acompañar, που στήριζε οικονομικά 350.000 γυναίκες, σταμάτησε, ενώ η 24ωρη γραμμή βοήθειας έχασε τα δύο τρίτα του προϋπολογισμού της.
Από την Ισλανδία ως το Μεξικό: άλλα βήματα προς την ισότητα
Η γυναικοκτονία στην Αργεντινή δεν είναι το μόνο παράδειγμα χώρας που επέλεξε μέσω του νόμου να αλλάξει την καθημερινότητα των γυναικών. Στην Ισλανδία, ο νόμος για την ίση αμοιβή υπήρχε από το 1961, αλλά μέχρι και το 2015 οι γυναίκες εξακολουθούσαν να αμείβονται 14% έως 20% λιγότερο από τους άνδρες. Γι’ αυτό, το Κοινοβούλιο ψήφισε την 1η Ιουνίου του 2017 μια ρύθμιση που ισχύει από την 1η Ιανουαρίου του 2018: κάθε εταιρεία ή υπηρεσία με 25 ή περισσότερους εργαζόμενους οφείλει να αποκτήσει πιστοποίηση ίσης αμοιβής, με βάση το πρότυπο ÍST 85, και να την ανανεώνει κάθε τρία χρόνια, αλλιώς πληρώνει ημερήσια πρόστιμα. Στο Μεξικό, η αλλαγή ήρθε μέσα από τις εκλογικές λίστες. Το 1991 στη Βουλή εκλέχθηκαν μόνο 21 γυναίκες και στη Γερουσία δύο. Μια συνταγματική αναθεώρηση, όμως, του 2014 υποχρέωσε τα κόμματα να καταρτίζουν λίστες με ίσο αριθμό ανδρών και γυναικών, και ως το 2018 η χώρα είχε φτάσει στην ισότητα σε εθνικό επίπεδο. Ύστερα, ακολούθησε και η μεταρρύθμιση «Ισότητα σε όλα», που επεκτείνει τον κανόνα και στις τρεις εξουσίες του κράτους.
Γιατί η γυναικοκτονία στην Αργεντινή αφορά και εμάς
Όλο αυτό, δυστυχώς, ειναι γνώριμο και στη χώρα μας με τις όλο και περισσότερες γυναικοκτονίες που πραγματοποιούνται κάθε χρόνο. Η ιστορία του αργεντίνικου νόμου δείχνει ότι ένα δικαίωμα δεν κατακτιέται μία φορά και παραμένει για πάντα, παρά θέλει συνεχή αγώνα και αλλαγή στην αντίληψη της κοινωνίας. Το 2012 το Κογκρέσο έδωσε όνομα σε μια μορφή βίας που ως τότε χανόταν μέσα στη γενική κατηγορία της ανθρωποκτονίας. Το 2015 , όμως, η κοινωνία απαίτησε να εφαρμοστεί αυτό το όνομα και στην πράξη και δέκα χρόνια αργότερα, η ίδια λέξη βρέθηκε ξανά στο κέντρο μιας έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης. Από την άλλη, η Ισλανδία και το Μεξικό δείχνουν, με τον δικό τους τρόπο, ότι οι κανόνες μετρούν και είναι σημαντικοί για να υπάρχει όντως αλλαγή για ένα πιο δίκαιο καθεστώς. Φυσικά, ένας νόμος από μόνος του δεν σταματά τη βία ούτε κλείνει το μισθολογικό χάσμα. Δίνει όμως στις γυναίκες ένα εργαλείο να διεκδικήσουν, και στην κοινωνία μια λέξη για να αναγνωρίσει αυτό που συμβαίνει μπροστά στα μάτια της.
Πηγές
Tarricone, M. (2024). Lesbicidio y femicidio: ¿qué dice la ley argentina sobre los crímenes de odio por
orientación sexual y género?. Chequeado. Ανακτήθηε από: chequeado.com (τελευταία πρόσβαση 30/10/2026)
El gobierno quiere eliminar la figura del femicidio. (2025). Diario Judicial. Ανακτήθηκε από: www.diariojudicial.com (τελευταία πρόσβαση 30/10/2026)
Scorciapino, Τ. (2025). Nuevo código penal: se mantendrá la figura del femicidio y aumentarán las penas por robos y corrupción. Tiempo Argentino. Ανακτήθηε από: www.tiempoar.com.ar (τελευταία πρόσβαση 30/10/2026)
Κύμα οργής στην Αργεντινή για τις γυναικοκτονίες. (2026). Τα ΝΕΑ. Ανακτήθηκε από: www.tanea.gr (τελευταία πρόσβαση 30/10/2026)
JAUREGUY, Μ. (2025). Ten years of Ni Una Menos: How one tweet led to a global phenomenon. Buenos Aires Herald. Ανακτήθηκε από: buenosairesherald.com (τελευταία πρόσβαση 30/10/2026)
New Icelandic law on Equal Pay Certification entered into force on January 1, 2018. (2018). Κυβέρνηση της Ισλανδίας. Ανακτήθηκε από: www.stjornarradid.is (τελευταία πρόσβαση 30/10/2026)
Peng, J. (2018). Iceland’s Equal Pay Law Sets New World Standard. The Reykjavík Grapevine. Ανακτήθηκε από: grapevine.is (τελευταία πρόσβαση 30/10/2026)
CHAWLA, Α. (2021). “Rules Matter”: What Mexico’s Journey of Achieving Parity in Its Politics Shows the World. Ms. Magazine. Ανακτήθηκε απο: msmagazine.com (τελευταία πρόσβαση 30/10/2026)
