Πόσες φορές έχουμε διαβάσει την Οδύσσεια και έχουμε αναρωτηθεί αν οι τόποι που περιγράφει ο Όμηρος ήταν μυθικοί ή υπήρξαν στα αλήθεια; Αν η Σχερία των Φαιάκων, η Ωγυγία της Καλυψώς ή η χώρα των Κυκλώπων βρίσκονταν κάπου στον χάρτη της Μεσογείου; Μπορεί το δεκαετές ταξίδι του Οδυσσέα από την Τροία μέχρι την Ιθάκη να ανήκει στη σφαίρα του μύθου όμως υπάρχουν εικασίες από τους ερευνητές ότι τα μέρη που επισκέφτηκε ο ομηρικός ήρωας είναι υπαρκτά και βρίσκονται στη Μεσόγειο. Μπορούμε μάλιστα να τα επισκεφτούμε και σήμερα.
Σχερία: το νησί των Φαιάκων
Η Σχερία αποτελεί τον τελευταίο σταθμό του Οδυσσέα πριν από την επιστροφή του στην Ιθάκη. Εκεί συναντά τη Ναυσικά, κόρη του βασιλιά Αλκίνοου, που τον οδηγεί στην αυλή των Φαιάκων. Οι Φαίακες ήταν ένας λαός που ξεχώριζε για τις ναυτικές του ικανότητες, τον πλούτο και την φιλοξενία του.
Από την αρχαιότητα, η Σχερία είχε ταυτιστεί με την Κέρκυρα. Αν και δεν υπάρχουν αδιάσειστα στοιχεία που να επιβεβαιώνουν τη σύνδεση, το πλούσιο φυσικό περιβάλλον, οι καταπράσινοι λόφοι και η στενή σχέση του νησιού με τη θάλασσα θυμίζουν έντονα τις ομηρικές περιγραφές. Δεν είναι τυχαίο ότι η Κέρκυρα εξακολουθεί να προβάλλει αυτή τη μυθολογική κληρονομιά ως αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητάς της.
Μέρη της Οδύσσειας: Αιαία, το μυστηριώδες νησί της Κίρκης
Η Κίρκη ήταν κόρη του θεού Ήλιου και της Ωκεανίδας Πέρσης και γνωστή για τις μαγικές της ικανότητες. Με τα φίλτρα και τα μαγικά της βότανα μεταμόρφωνε όσους την πρόσβαλαν σε ζώα (όπως συνέβη και με τους συντρόφους του Οδυσσέα που τους μεταμόρφωσε σε χοίρους). Ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του έφτασε στο νησί της Κίρκης, την Αιαία μετά τη φυγή τους από τη χώρα των Λαιστρυγόνων.
Η τοποθεσία της Αιαίας παραμένει άγνωστη, ωστόσο μία από τις επικρατέστερες θεωρίες τη συνδέει με το ακρωτήριο Monte Circeo και το νησί Ponza, στη δυτική Ιταλία. Το νησί αυτό είναι γνωστό για τους απόκρημνους βράχους, τις θαλάσσιες σπηλιές και τα καταγάλανα νερά του, ενώ κατοικείται από την αρχαιότητα. Επίσης, το όνομα της περιοχής Monte Circeo παραπέμπει ευθέως στην Κίρκη.
Μέρη της Οδύσσειας: Ωγυγία, το νησί της Καλυψώς
Η Ωγυγία είναι ο τόπος όπου ο Οδυσσέας παραμένει εγκλωβισμένος για επτά ολόκληρα χρόνια από τη νύμφη Καλυψώ. Το νησί περιγράφεται από τον Όμηρο ως ένας επίγειος παράδεισος με πλούσια βλάστηση, πηγές και σπηλιές. Σήμερα, πολλοί συνδέουν την Ωγυγία με το νησί Γκόζο της Μάλτας. Εκεί βρίσκεται το περίφημο «Σπήλαιο της Καλυψώς», από το οποίο μπορεί κανείς να αντικρίσει μια εντυπωσιακή θέα προς τη θάλασσα. Αν και η σύνδεση αυτή βασίζεται περισσότερο στην παράδοση παρά στην ιστορική τεκμηρίωση, το τοπίο διαθέτει αναμφίβολα κάτι από τη μαγεία που αποδίδει ο ποιητής στο νησί της αθάνατης νύμφης.
Το νησί του Αιόλου και οι άνεμοι της Μεσογείου
Ανάμεσα στις πιο χαρακτηριστικές σκηνές της Οδύσσειας βρίσκεται εκείνη κατά την οποία ο Αίολος χαρίζει στον Οδυσσέα έναν ασκό που περιέχει όλους τους ανέμους. Όταν οι σύντροφοί του τον ανοίγουν από περιέργεια, το ταξίδι προς την πατρίδα ανατρέπεται για ακόμη μία φορά. Οι περισσότεροι ερευνητές θεωρούν ότι το νησί του Αιόλου σχετίζεται με τις Αιολίδες Νήσους, που βρίσκονται βόρεια της Σικελίας. Tα ηφαιστειογενή νησιά κατοικούνταν κατά τους προϊστορικούς χρόνους ενώ μάλιστα αποτελούσαν σημαντικό κέντρο εμπορίου στην αρχαιότητα. Σήμερα, αποτελούν Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το ηφαιστειακό αυτό αρχιπέλαγος εντυπωσιάζει μέχρι σήμερα με τα φυσικά του φαινόμενα, τα ενεργά ηφαίστεια και τους δυνατούς ανέμους που το χαρακτηρίζουν. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί οι αρχαίοι ναυτικοί φαντάστηκαν ότι εκεί κατοικούσε ο κυρίαρχος των ανέμων.
Η χώρα των Λωτοφάγων και ο πειρασμός της λήθης
Η συνάντηση με τους Λωτοφάγους αποτελεί ένα από τα πιο συμβολικά επεισόδια της Οδύσσειας. Όσοι δοκιμάζουν τον λωτό ξεχνούν τον σκοπό του ταξιδιού τους και χάνουν την επιθυμία να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
Η χώρα των Λωτοφάγων τοποθετείται συνήθως στις ακτές της σημερινής Τυνησίας και συγκεκριμένα στη περιοχή Τζέρμπα. Η περιοχή υπήρξε για αιώνες σταυροδρόμι πολιτισμών, εμπορίου και θαλάσσιων διαδρομών. Ίσως γι’ αυτό ο μύθος της λήθης και της απομάκρυνσης από την πατρίδα βρήκε εκεί το ιδανικό του σκηνικό.
Η χώρα των Κυκλώπων στη σκιά της Αίτνας
Η ραψωδία που έχει χαραχτεί έντονα στη συλλογική μνήμη των αναγνωστών της Οδύσσειας είναι αυτή με τη συνάντηση του Οδυσσέα με τον Πολύφημο. Ο μονόφθαλμος γίγαντας αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της αρχαίας ελληνικής μυθολογίας.
Η Σικελία θεωρείται η πιθανότερη πηγή έμπνευσης για τη χώρα των Κυκλώπων. Οι ηφαιστειακοί σχηματισμοί, οι απόκρημνες ακτές και κυρίως η παρουσία της Αίτνας δημιούργησαν ένα τοπίο που φάνταζε επιβλητικό και απρόσιτο στους αρχαίους ταξιδιώτες. Ακόμη και σήμερα, η περιοχή διατηρεί μια σχεδόν μυθική ατμόσφαιρα που φέρνει στο μυαλό την κατοικία του Κύκλωπα.
Ίσμαρος, η χώρα των Κικόνων
Μετά την αναχώρησή του από την Τροία, ο Οδυσσέας και το πλήρωμα του κάνουν επιδρομή στον Ίσμαρο, την χώρα των Κίκωνων. Αρχικά, ο Οδυσσέας και οι σύντροφοι του υπερτερούν όμως οι Κίκονες αμύνονται σκοτώνοντας πολλούς από τους συντρόφους, προϊδεάζοντας έτσι τις συμφορές που θα ακολουθήσουν τον ομηρικό ήρωα.
Ο Ίσμαρος πιστεύεται ότι αντιστοιχεί στην αρχαία πόλη της Μαρώνειας, που βρίσκεται στην περιοχή της Θράκης. Κατά τον 7ο αιώνα π.Χ., η Μαρώνεια υπήρξε σημαντικό εμπορικό κέντρο στην αρχαιότητα ενώ μάλιστα ήταν γνωστή για το κρασί της, το οποίο χρησιμοποίησε ο Οδυσσέας για να μεθύσει τον Κύκλωπα Πολύφημο αργότερα στο ταξίδι του. Σήμερα, οι επισκέπτες μπορούν να εξερευνήσουν τα ερείπια της αρχαίας πόλης. Η θέα από τον Ίσμαρο είναι εντυπωσιακή. Κάτω από το όρος εκτείνεται το Αιγαίο Πέλαγος ενώ η περιοχή εξακολουθεί να παράγει πολύ καλό κρασί όπως γίνονταν στην εποχή του Ομήρου.
