Η αυτοπυρπόληση του Κώστα Γεωργάκη αποτελεί μία από τις πιο συγκλονιστικές πράξεις διαμαρτυρίας απέναντι στη δικτατορία των συνταγματαρχών και ένα γεγονός που ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα, συγκλονίζοντας τη διεθνή κοινή γνώμη. Στις 19 Σεπτεμβρίου 1970, ο 22χρονος Έλληνας φοιτητής, που σπούδαζε στην Ιταλία, προχώρησε σε μία πράξη ύστατης διαμαρτυρίας και αυτοθυσίας, επιλέγοντας να θυσιάσει τη ζωή του προκειμένου να καταγγείλει τη βαρβαρότητα του δικτατορικού καθεστώτος στην Ελλάδα.
Η πράξη του, χωρίς προηγούμενο για τα δεδομένα της εποχής, κατέστησε τον Κώστα Γεωργάκη σύμβολο αντίστασης και ελευθερίας, ενώ η θυσία του προκάλεσε έντονη συγκίνηση και προβληματισμό στην Ευρώπη. Παρότι δεν έλαβε χώρα επί ελληνικού εδάφους, η αυτοπυρπόλησή του παρέμεινε βαθιά χαραγμένη στην ιστορική μνήμη, αλλά και στην αστική μνήμη της Γένοβας, της πόλης όπου ένας ανήσυχος νέος, με βαθιά πίστη στην ελευθερία και τη δημοκρατία, επέλεξε να υψώσει με τον πιο δραματικό τρόπο τη φωνή του απέναντι στη δικτατορία.
Ο Κώστας Γεωργάκης: ‘Ενα ανήσυχο πνεύμα από τα μαθητικά του χρόνια
Για να κατανοήσει κανείς την πορεία που οδήγησε τον Κώστα Γεωργάκη στην πράξη που συγκλόνισε την Ευρώπη, χρειάζεται πρώτα να γνωρίσει τον άνθρωπο πίσω από το σύμβολο. Και είναι ακριβώς αυτή η διαδρομή που καθιστά την αυτοπυρπόληση του Κώστα Γεωργάκη όχι ένα μεμονωμένο και ανεξήγητο γεγονός, αλλά την τραγική κορύφωση μιας προσωπικότητας που από πολύ νωρίς είχε μάθει να λέει «όχι».
Γεννημένος και μεγαλωμένος στην Κέρκυρα, ο Γεωργάκης υπήρξε από τα μαθητικά του χρόνια ένας ιδιαίτερα δραστήριος και φιλομαθής νέος. Δεν περιοριζόταν στα σχολικά μαθήματα, αλλά αναζητούσε διαρκώς νέες γνώσεις μέσα από τα βιβλία, τη λογοτεχνία, το θέατρο, τη μουσική και τις πνευματικές δραστηριότητες. Όπως θυμούνται άνθρωποι που τον έζησαν στα νεανικά του χρόνια, δεν άφηνε εύκολα ένα βιβλίο από τα χέρια του, ενώ έδειχνε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη λογοτεχνία και τις ιδέες που γεννούσε η εποχή του.
Ανάμεσα στις λογοτεχνικές του αναζητήσεις ξεχωριστή θέση κατείχε ο Κωνσταντίνος Καβάφης. Η σχέση του με τα γράμματα, ωστόσο, δεν περιοριζόταν στην προσωπική ανάγνωση. Ο Γεωργάκης επιθυμούσε να συμμετέχει ενεργά στην πνευματική ζωή του τόπου του. Κατά τη διάρκεια των μαθητικών του χρόνων ασχολήθηκε με το θέατρο, τη μουσική και τη χορωδία, ενώ συμμετείχε και στη δημιουργία ενός μουσικού συγκροτήματος, των «Greens». Ήταν μάλιστα ο ίδιος που επέλεξε το όνομα του συγκροτήματος και καθόρισε σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα των εμφανίσεών του.
Παράλληλα, μαζί με μια παρέα νέων με κοινές πνευματικές ανησυχίες, συμμετείχε στην έκδοση του περιοδικού «Πνευματικοί Ορίζοντες», μέσα από το οποίο είχαν τη δυνατότητα να εκφράζουν τις ιδέες και τους προβληματισμούς τους. Εκεί άρχισε να γίνεται ακόμη πιο εμφανής μία πλευρά του χαρακτήρα του που θα τον ακολουθούσε σε ολόκληρη τη σύντομη ζωή του: η αδυναμία του να παραμένει αδιάφορος απέναντι σε όσα θεωρούσε άδικα. Ήταν ένας νέος που δεν δίσταζε να εκφράζει τη γνώμη του ακόμη και όταν γνώριζε ότι αυτή θα προκαλούσε αντιδράσεις. Οι άνθρωποι που τον γνώριζαν τον περιγράφουν ως ειλικρινή, γενναιόδωρο στις φιλίες του και ιδιαίτερα αγαπητό στους συμμαθητές του. Παράλληλα, διέθετε μία φυσική τάση να πρωτοστατεί σε δραστηριότητες χωρίς να επιδιώκει ο ίδιος τον ρόλο του αρχηγού.
Η αντισυμβατικότητά του, ωστόσο, δεν άργησε να τον φέρει αντιμέτωπο με το κατεστημένο της εποχής. Μέσα από τα κείμενά του στο μαθητικό περιοδικό ασκούσε κριτική σε πρόσωπα και θεσμούς, ενώ ένα από τα άρθρα του προκάλεσε την αντίδραση των τοπικών αρχών, όταν ζητήθηκε άδεια για την ελεύθερη κυκλοφορία του περιοδικού στα σχολεία της Κέρκυρας. Η κριτική του προς την Ακαδημία και γενικότερα προς πρόσωπα που κατείχαν θεσμικές θέσεις ήταν ενδεικτική της διάθεσής του να αμφισβητεί την αυθεντία όταν θεωρούσε πως αυτή δεν υπηρετούσε το κοινό καλό.
Αυτό το ανήσυχο πνεύμα, η προσήλωση στις ιδέες του και η ανάγκη του να υπερασπίζεται όσα θεωρούσε σωστά δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά το 1970. Υπήρχαν ήδη από τα εφηβικά του χρόνια και αποτελούσαν βασικά στοιχεία της προσωπικότητάς του. Ο Κώστας Γεωργάκης αγαπούσε τη ζωή, την οικογένεια, τους φίλους, τα βιβλία και τις τέχνες, αλλά ταυτόχρονα αναζητούσε έναν κόσμο διαφορετικό από εκείνον που του παραδιδόταν. Η ελευθερία της σκέψης και η δυνατότητα του ανθρώπου να εκφράζεται χωρίς φόβο φαίνεται πως είχαν ήδη αποκτήσει για εκείνον ιδιαίτερη αξία.
Όταν, λοιπόν, η δικτατορία των συνταγματαρχών επιβλήθηκε στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 1967, ο Γεωργάκης βρέθηκε αντιμέτωπος με μια πραγματικότητα που ερχόταν σε ευθεία σύγκρουση με τις αξίες και τις πεποιθήσεις του. Η απομάκρυνσή του από την Ελλάδα και η συνέχιση των σπουδών του στην Ιταλία δεν σήμαναν την απομάκρυνσή του από όσα συνέβαιναν στην πατρίδα του. Αντιθέτως, η απόσταση φαίνεται πως ενίσχυσε την αγωνία του για την κατάσταση στην Ελλάδα και την ανάγκη του να αντιδράσει.
Η Γένοβα και η απόφαση της ύστατης διαμαρτυρίας
Η αυτοπυρπόληση του Κώστα Γεωργάκη δεν υπήρξε μία απόφαση που γεννήθηκε μέσα σε μία μόνο στιγμή. Ήταν η τραγική κατάληξη μιας περιόδου αυξανόμενης πολιτικής δράσης, προσωπικής πίεσης και βαθιάς αγωνίας για την κατάσταση στην πατρίδα του.
Το 1968 ο Κώστας Γεωργάκης εγκαταστάθηκε στη Γένοβα, όπου συνέχισε τις σπουδές του στη Γεωλογία. Παράλληλα, εντάχθηκε στην αντιδικτατορική δράση των Ελλήνων φοιτητών και έγινε μέλος της Ένωσης Κέντρου. Στη Γένοβα βρέθηκε αντιμέτωπος με ένα έντονα πολιτικοποιημένο περιβάλλον, όπου, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, υπήρχαν τόσο φοιτητές που αντιτάσσονταν στη χούντα όσο και οργανωμένοι υποστηρικτές του καθεστώτος.
Ο Γεωργάκης συμμετείχε ενεργά στις αντιδικτατορικές δραστηριότητες, ενώ παράλληλα διατηρούσε έντονη την αγωνία του για όσα συνέβαιναν στην Ελλάδα. Η επιθυμία του να συμβάλει ουσιαστικά στον αγώνα εναντίον της δικτατορίας φαίνεται πως σταδιακά εντεινόταν. Ήδη από εκείνη την περίοδο είχε μιλήσει για πιο δυναμικές μορφές αγώνα, ενώ ιδιαίτερη εντύπωση του είχε προκαλέσει η αυτοθυσία του Τσέχου φοιτητή Γιαν Πάλαχ, ο οποίος είχε αυτοπυρποληθεί το 1969 διαμαρτυρόμενος για την καταστολή της Άνοιξης της Πράγας. Η πράξη αυτή αποτέλεσε για τον ίδιο ένα παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μία ακραία πράξη διαμαρτυρίας μπορούσε να τραβήξει την προσοχή της διεθνούς κοινής γνώμης.
Την ίδια στιγμή, η πίεση που δεχόταν ο ίδιος και η οικογένειά του στην Ελλάδα εντεινόταν. Είχε αντιμετωπίσει δυσκολίες με την έκδοση του διαβατηρίου του, ενώ οι ελληνικές αρχές ασκούσαν πιέσεις στον πατέρα του να τον πείσει να επιστρέψει. Η οικογένειά του δεχόταν παρεμβάσεις και προειδοποιήσεις, γεγονός που επιβάρυνε ακόμη περισσότερο την ψυχολογική του κατάσταση. Ο ίδιος θεωρούσε ότι η πολιτική του δράση είχε ως αποτέλεσμα να υποφέρει και η οικογένειά του.
Στις 18 Σεπτεμβρίου 1970, λίγες ώρες πριν από την πράξη του, ο Γεωργάκης βρισκόταν μαζί με φίλους του στη Γένοβα και συμμετείχε στη διανομή αντιδικτατορικού εντύπου. Ήταν ιδιαίτερα ανήσυχος και εκνευρισμένος, έχοντας μόλις λάβει ένα γράμμα από τον πατέρα του. Μέσα στην έντονη ψυχική φόρτιση της στιγμής, σηκώθηκε ξαφνικά και είπε στους φίλους του πως είχε βρει τι έπρεπε να κάνει. Αποσύρθηκε για λίγα λεπτά και έγραψε ένα γράμμα, το οποίο άφησε στο δωμάτιο.
Στην επιστολή του αναφερόταν στις πιέσεις που δεχόταν η οικογένειά του και στην αδυναμία του να αποδεχθεί την κατάσταση που είχε δημιουργηθεί στην Ελλάδα. Επικαλούμενος μάλιστα το «Μεγάλο Ναι» και το «Μεγάλο Όχι» του Καβάφη, έγραφε πως αυτή τη φορά δεν θα επέλεγε να υποχωρήσει. Τόνιζε, επίσης, ότι δεν επιθυμούσε η πράξη του να θεωρηθεί ηρωική, αλλά ήθελε να αφυπνίσει όσους παρέμεναν αδιάφοροι απέναντι στη δικτατορία.
Λίγο αργότερα, αφού συνόδευσε τη μνηστή του στο σπίτι, κατευθύνθηκε προς την πλατεία Ματεότι. Εκεί, τα ξημερώματα της 19ης Σεπτεμβρίου 1970, ο 22χρονος φοιτητής περιέλουσε το σώμα του με βενζίνη και αυτοπυρπολήθηκε, φωνάζοντας «Ζήτω η ελεύθερη Ελλάδα».
Το πένθος της Γένοβας και η επιστροφή της σορού
Τις επόμενες ημέρες, η Γένοβα είχε βυθιστεί στο πένθος για τον νεαρό Έλληνα. Δύο κόκκινες σημαίες είχαν κυματίσει μεσίστιες στα κτίρια της φοιτητικής εστίας, ως ένδειξη πένθους των φοιτητών για τον Κωνσταντίνο Γεωργάκη. Εκατοντάδες Έλληνες φοιτητές είχαν πραγματοποιήσει πορεία στους δρόμους της πόλης και είχαν κατευθυνθεί προς την πλατεία Ματεότι, το σημείο όπου ο 22χρονος είχε αυτοπυρποληθεί φωνάζοντας «Ζήτω η ελεύθερη Ελλάδα».
Στην κορυφή της σκάλας του Παλάτσο Ντουκάλε, εκεί όπου ο Γεωργάκης είχε δώσει τη ζωή του ως ύστατη πράξη διαμαρτυρίας απέναντι στη δικτατορία, οι φοιτητές είχαν αφήσει ένα στεφάνι λουλουδιών. Στο σημείο είχε αποτυπωθεί και το μήνυμα που είχε γράψει στο στήθος του: «Δεν είμαι ήρωας, αλλά πεθαίνω σαν άνθρωπος για μια ιδέα».
Στη Γένοβα είχε φτάσει και ο πατέρας του, προκειμένου να δει τη σορό του γιου του. Η Ιταλική Δημοκρατία είχε αναγνωρίσει την πράξη ως πολιτική και τη νομική διαδικασία είχε αναλάβει ο δικηγόρος Μαρτσέλο Κοστάντινο. Ωστόσο, η επιστροφή της σορού στην Ελλάδα δεν είχε πραγματοποιηθεί άμεσα. Ο επαναπατρισμός της σορού καθυστέρησε για πολλές ημέρες, καθώς είχαν προκύψει δυσκολίες που συνδέονταν με το καθεστώς της χούντας.
Μνημείο Ελευθερίας και Αυτοθυσίας στην Piazza Matteotti
Η αυτοπυρπόληση του Κώστα Γεωργάκη μένει στην ιστορική και αστική μνήμη με δυο μνημεία προς τιμής της αυτοθυσίας του. Το ένα μνημείο βρίσκεται την γενέτειρα του την Κέρκυρα και το άλλο στη πλατεία της Γένοβας. Το μνημείο του Κώστα Γεωργάκη στην Piazza Matteotti δεν είναι απλώς μια υπενθύμιση μιας τραγικής πράξης, αλλά ένας διαχρονικός ύμνος στην ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια. Εκεί, όπου ο νεαρός φοιτητής επέλεξε να θυσιαστεί για τις αξίες της δημοκρατίας, η πέτρα και το φως συνυφαίνονται σε μια σιωπηλή μαρτυρία πίστης στα ιδανικά που υπερβαίνουν τον φόβο και τη ζωή. Το σημείο αυτό παραμένει ιερό σύμβολο αντίστασης, καλώντας κάθε περαστικό να θυμάται πως η ελευθερία δεν χαρίζεται — κερδίζεται με θάρρος και αυτοθυσία.
Πηγές άρθρου
Dani, F. (1970). Studente greco si brucia vivo a Genova per non tornare in patria dai colonnelli. La Stampa. (τελευταία προσβάση, 11/09/2026)
Goggaki, K. (2023) Kώστας Γεωργάκης, 23 Αυγούστου 1948 – 19 Σεπτεμβρίου 1970: «Η φωτεινή περίληψη του δράματός μας». Διαθέσιμο στο: https://hub.uoa.gr/article-goggaki-ethnos-about-georgakis/
Migliorino, G. (2018). Si dà fuoco uno studente greco. Corriere della Sera. (τελευταία προσβάση, 10/09/2026)
