Πολλές ψυχικές διαταραχές είναι βιολογικά αλληλένδετες. Μια σημαντική γενετική μελέτη δείχνει ότι πολλές ψυχικές διαταραχές είναι βιολογικά αλληλένδετες, καθιστώντας τις πολλαπλές διαγνώσεις τον κανόνα και όχι την εξαίρεση.

Μια μεγάλη γενετική μελέτη αναδιαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο κατανοούμε τις ψυχικές ασθένειες. Αναλύοντας γενετικά δεδομένα περισσότερων των έξι εκατομμυρίων ατόμων, οι ερευνητές αποκάλυψαν κάποιες γενετικές συνδέσεις για 14 ψυχιατρικές διαταραχές, δείχνοντας ότι πολλές διαταραχές έχουν κοινές βιολογικές αιτίες.

Αντί να υπάρχουν μεμονωμένα, αυτές οι διαταραχές εμπίπτουν σε πέντε αλληλεπικαλυπτόμενες ομάδες, βοηθώντας να εξηγηθεί γιατί η κατάθλιψη, το άγχος, η διαταραχή μετατραυματικού στρες, η διπολική διαταραχή, η σχιζοφρένεια και οι διαταραχές χρήσης ουσιών εμφανίζονται τόσο συχνά μαζί.

Μια μεγάλη ομάδα επιστημόνων ρίχνει νέο φως σε ένα μακροχρόνιο παζλ στην ψυχική υγεία: γιατί πολλοί άνθρωποι διαγιγνώσκονται με περισσότερες από μία ψυχιατρικές διαταραχές κατά τη διάρκεια της ζωής τους. Στην έρευνά τους η οποία δημοσιεύθηκε στις 10 Δεκεμβρίου στο περιοδικό Nature, η ομάδα παρουσιάζει την πιο εκτενή και λεπτομερή έρευνα μέχρι στιγμής σχετικά με τις κοινές γενετικές βάσεις 14 ψυχιατρικών διαταραχών.

Για τους περισσότερους ανθρώπους που διαγιγνώσκονται με κάποια ψυχιατρική διαταραχή, αυτή η διάγνωση σπάνια είναι η μόνη που θα λάβουν. Πολλοί, στη συνέχεια, αναπτύσσουν μια δεύτερη ή και τρίτη διαταραχή, γεγονός που περιπλέκει τον τρόπο ταξινόμησης και θεραπείας των ψυχικών διαταραχών. Οι εμπειρίες ζωής και το περιβάλλον διαμορφώνουν σαφώς την ψυχική υγεία, αλλά η γενετική παίζει επίσης σημαντικό ρόλο στον προσδιορισμό του γιατί οι διαταραχές εκδηλώνονται μαζί τόσο συχνά.

Για να κατανοήσουν καλύτερα αυτές τις γενετικές επιδράσεις, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από περισσότερα από 6 εκατομμύρια άτομα. Τα ευρήματά τους αποκαλύπτουν ότι οι 14 ψυχιατρικές διαταραχές που μελετήθηκαν δεν είναι γενετικά ξεχωριστές. Αντίθετα, εμπίπτουν σε πέντε ευρείες ομάδες που μοιράζονται σημαντικές γενετικές ομοιότητες. Αυτή η σαφέστερη εικόνα της γενετικής επικάλυψης θα μπορούσε τελικά να βοηθήσει τους κλινικούς γιατρούς να προσαρμόσουν τη φροντίδα πιο αποτελεσματικά για ασθενείς με σύνθετες διαγνώσεις.

Η μελέτη εξέτασε το γενετικό υλικό περισσότερων από 1 εκατομμύριο ατόμων τα οποία είχαν διαγνωστεί με κάποια ψυχιατρική διαταραχή η οποία εμφανίστηκε στην παιδική ηλικία ή την ενήλικη ζωή, μαζί με δεδομένα από 5 εκατομμύρια άτομα χωρίς κάποια διαγνωσμένη διαταραχή. Εντοπίζοντας γενετικούς δείκτες που εμφανίζονται συχνότερα σε άτομα με συγκεκριμένες διαταραχές, οι επιστήμονες μπορούν να εντοπίσουν καλύτερα τους βιολογικούς παράγοντες που συμβάλλουν στην ψυχική ασθένεια.

Η ερευνητική ομάδα διερεύνησε τη γενετική δομή 14 ψυχιατρικών διαταραχών. Αυτή η προσέγγιση αποκάλυψε 428 γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με περισσότερες από μία διαταραχές. Η στατιστική μοντελοποίηση επέτρεψε στους ερευνητές να ομαδοποιήσουν τις διαταραχές με βάση τη γενετική ομοιότητα. Οι πέντε ομάδες που εντοπίστηκαν ήταν:

• Οι ψυχαναγκαστικές διαταραχές: η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, η νευρική ανορεξία και, σε μικρότερο βαθμό, η διαταραχή Tourette και οι αγχώδεις διαταραχές
• Οι εσωτερικευμένες διαταραχές: η μείζονα κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές και η διαταραχή μετατραυματικού στρες
• Οι νευροαναπτυξιακές διαταραχές: η διαταραχή του φάσματος του αυτισμού, η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας και, σε μικρότερο βαθμό, η διαταραχή Tourette
• Η σχιζοφρένεια και η διπολική διαταραχή
• Οι διαταραχές χρήσης ουσιών: η διαταραχή χρήσης οπιοειδών, η διαταραχή χρήσης κάνναβης, η διαταραχή χρήσης αλκοόλ και η εξάρτηση από τη νικοτίνη.

Ποιες διαταραχές μοιράζονται τον μεγαλύτερο γενετικό κίνδυνο;

Ορισμένες διαταραχές έδειξαν ιδιαίτερα ισχυρές γενετικές συνδέσεις. Η μείζονα κατάθλιψη, το άγχος και η διαταραχή μετατραυματικού στρες μοιράζονταν περίπου το 90% του γενετικού τους κινδύνου. Η σχιζοφρένεια και η διπολική διαταραχή έδειξαν επίσης σημαντική επικάλυψη, μοιράζοντας περίπου το 66% των γενετικών τους δεικτών.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι οι διαταραχές με κοινό γενετικό κίνδυνο συχνά ακολουθούσαν παρόμοια βιολογικά μοτίβα. Αυτές οι ομοιότητες περιελάμβαναν πότε τα κοινά γονίδια ήταν ενεργά κατά την ανθρώπινη ανάπτυξη και ποιοι τύποι εγκεφαλικών κυττάρων επηρεάζονταν. Για παράδειγμα, τα γονίδια που ήταν ενεργά στα ολιγοδενδροκύτταρα, ένα σημαντικό συστατικό του κεντρικού νευρικού συστήματος, συνδέονταν στενότερα με τις εσωτερικευμένες διαταραχές. Αντίθετα, τα γονίδια που εκφράζονται σε διεγερτικούς νευρώνες, τα οποία διεγείρουν άλλους νευρώνες, συσχετίζονταν πιο έντονα με τη σχιζοφρένεια και τη διπολική διαταραχή.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτά τα αποτελέσματα παρέχουν μια ισχυρή επιστημονική βάση για τον τρόπο με τον οποίο ορίζονται οι ψυχιατρικές διαταραχές. Τα ευρήματα μπορούν επίσης να καθοδηγήσουν μελλοντικές προσπάθειες για την ανάπτυξη νέων θεραπειών ή την προσαρμογή υπαρχουσών θεραπειών για τις διαταραχές που εμφανίζονται συνήθως μαζί.

Βιβλιογραφία

Grotzinger, A. D., Werme, J., Peyrot, W. J., Frei, O., de Leeuw, C., Bicks, L. K., Guo, Q., Margolis, M. P., Coombes, B. J., Batzler, A., Pazdernik, V., Biernacka, J. M., Andreassen, O. A., Anttila, V., Børglum, A. D., Breen, G., Cai, N., Demontis, D., Edenberg, H. J., Faraone, S. V., … Smoller, J. W. (2026). Mapping the genetic landscape across 14 psychiatric disorders. Nature, 649(8096), 406–415. https://doi.org/10.1038/s41586-025-09820-3