Ένα από τα πλέον ακανθώδη ζητήματα που απασχολούν ευρέως την κοινωνία, ειδικά μετά την ανακοίνωση της αύξησης των αποδοχών των κληρικών της ανώτατης εκκλησιαστικής τάξης, είναι αναμφίβολα η μισθοδοσία των κληρικών. Στην Ελλάδα σύμφωνα με το άρθρο 3 του Συντάγματος ως επικρατούσα θρησκεία ορίζεται η θρησκεία της Ανατολικής Ορθόδοξης Εκκλησίας του Χριστού, ήτοι η Εκκλησία του ορθόδοξου χριστιανικού δόγματος. Επίσης, με βάση πάλι το ανωτέρω δόγμα η Εκκλησία της Ελλάδος καθίσταται αυτοκέφαλη έτσι ώστε διοικητικά να είναι πλήρως διαχωρισμένη από το Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και η μόνη σύνδεσή του με αυτό να είναι καθαρά πνευματική. Η Εκκλησία της Ελλάδος έχοντας το αυτοδιοίκητο γνωρίζει ως μόνο όργανο με διοικητικές εξουσίες την Ιερά Σύνοδο, δηλαδή το σύνολο των εν ενεργεία επισκόπων όλων των εκκλησιών που υπάγονται στη δικαιοδοσία της γεωγραφικά, αλλά και τη Διαρκή Ιερά Σύνοδο, που προκύπτει από την πρώτη. Εκτός γεωγραφικής διοικητικής εμβέλειας είναι οι εκκλησίες της Κρήτης, οι οποίες διοικούνται από δική τους Αρχιεπισκοπή, και οι εκκλησίες των Δωδεκανήσων που υπάγονται απευθείας στη δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως. Από την άλλη, οι λεγόμενες εκκλησίες των Νέων Χωρών, ήτοι Ηπείρου, Μακεδονίας Νήσων Βορειανατολικού Αιγαίου και Θράκης (που εντάχθηκαν στην Ελλάδα τον 20ο αιώνα), ενώ κανονικά υπάγονται έως και σήμερα απευθείας στη δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου, με νόμο του 1927 και με δύο πράξεις του Πατριαρχείου αυτές (οι εκκλησίες) παραχωρήθηκαν επιτροπικώς στην αυτοκέφαλη Εκκλησία της Ελλάδος. Οπότε και στην Ιερά Σύνοδο μετέχουν όλοι οι επίσκοποι της Ελλάδας πλην των εκκλησιών της Κρήτης και των Δωδεκανήσων. Ακόμα, όλοι οι ενεργεία κληρικοί και των 3 τάξεων-βαθμών ιεροσύνης, διακόνων (ή λαϊκά διάκων), πρεσβύτερων (ή λαϊκά ιερέων, παπάδων) και επισκόπων (λαϊκά μητροπολιτών ή δεσποτών), θεωρούνται υπάλληλοι της Εκκλησίας της Ελλάδος (η οποία νομικά είναι Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου και διακριτό από το Ελληνικό Δημόσιο), όχι δημόσιοι υπάλληλοι υπαγόμενοι στον Υπαλληλικό Κώδικα, αλλά ταυτόχρονα αμείβονται από το Ελληνικό Δημόσιο. Τέλος, να τονιστεί ότι όλοι κληρικοί της Ελλάδος, είτε ανήκουν στην Εκκλησία της Ελλάδος, είτε στις εκκλησίες της Κρήτης και των Δωδεκανήσων, πληρώνονται από το τελευταίο. Γιατί όμως;
Η αρχή της ανάληψης του Ελληνικού Δημοσίου της κάλυψης της μισθοδοσίας των κληρικών έγινε το 1945 με τον νόμο 536/1945 και βασίστηκε στην παραχώρηση μέρους της περιουσίας της Εκκλησίας της Ελλάδος στο Ελληνικό Δημόσιο. Το τελευταίο αναλάμβανε να καλύψει σύμφωνα με το κείμενο του νόμου μόνο 35% της μισθοδοσίας των κληρικών και το υπόλοιπο θα κάλυπτε η Εκκλησία της Ελλάδος, η οποία επιπλέον θα έπρεπε να δίνει στο κράτος και το 25% των εισφορών των ναών (η εν λόγω εισφορά καταργήθηκε το 2004). Επί ετών της επτάχρονης δικτατορίας, και πιο συγκεκριμένα το 1968, η μισθοδοσία των κληρικών εντάχθηκε στη μισθολογική κλίμακα των δημοσίων υπαλλήλων, παρότι δεν ήταν δημόσιοι υπάλληλοι. Ωστόσο, για πρώτη φορά ετέθη ως ζήτημα ήδη από τα χρόνια της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και μετέπειτα στα χρόνια της βασιλείας του Όθωνα. Η Πολιτεία θα χρηματοδοτούσε τον κλήρο ως μία έμπρακτη αναγνώριση της συμβολής των ιερωμένων, τόσο στον Αγώνα της Ανεξαρτησίας του Γένους, όσο και για το έργο της εκκλησίας στη διάρκεια των 4οο χρόνων τουρκικής σκλαβιάς με τη διατήρηση της γλώσσας και της θρησκείας των ραγιάδων. Σήμερα, η μισθοδοσία των κληρικών δεν επιβαρύνει άμεσα τον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά καλύπτεται από την Ελληνική Πολιτεία με τη μορφή της ετήσιας επιχορήγησης προς την Εκκλησία της Ελλάδας, της Κρήτης και των Δωδεκανήσων. Με τις μόλις πρόσφατες αλλαγές εντός του 2026 αναβαθμίστηκε και ο μισθός των ανώτατων ιερωμένων ώστε πλέον συνδέεται με τον μισθό των Γενικών Γραμματέων Υπουργείου.
Η ερώτηση, ωστόσο, παραμένει. Γιατί το Ελληνικό Δημόσιο συνεχίζει να καλύπτει τον μισθό των κληρικών, από την στιγμή που αυτοί δεν χαρακτηρίζονται καν ως δημόσιοι υπάλληλοι; Σύμφωνα με τον Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ.κ. Ιερώνυμο Β’ η μισθοδοσία του κλήρου δεν είναι μία πράξη δωρεάς του Ελληνικού Δημοσίου προς την Εκκλησία της Ελλάδος, αλλά υποχρέωση της Ελληνικής Πολιτείας για την δέσμευση της εκκλησιαστικής περιουσίας. Η εν λόγω πράξη έλαβε χώρα σε τρεις φάσεις: α) από 1917 έως και το 1930 η Ελληνική Πολιτεία απαλλοτρίωσε μεγάλο μέρος εκκλησιαστικών εκτάσεων γης αξίας που υπερέβαινε το 1.000.000.000 δραχμές για να καλύψει τις ανάγκες του προσφυγικού ρεύματος από τη Μικρά Ασία και στο τότε υπάρχον εκκλησιαστικό ταμείο, συσταθέν για τις ανάγκες του κλήρου, το κράτος κατέβαλε μόνο το ποσό των 40.000.000 δραχμών, β) το 1952 και με τις απειλές περί διακοπής της μισθοδοσίας των κληρικών υπεγράφη μεταξύ του Ελληνικού Δημοσίου και της Εκκλησίας της Ελλάδος σύμβαση περί της παραχώρησης-εξαγοράς κτημάτων της τελευταίας για την αποκατάσταση ακτημόνων και κτηνοτρόφων, με αποτέλεσμα, η εκκλησία να απωλέσει το 4/5 της συνολικής έκτασης των κτημάτων της, και γ) το 1987 με τον περίφημο νόμο Τρίτση (ν.1700/1987) έγινε μία απόπειρα αλλαγής σχετικά με τη διοίκηση του Οργανισμού Διαχείρισης της Εκκλησιαστικής Περιουσίας (ΟΔΕΠ)-καταργήθηκε το 1988 και όλα μεταφέρθηκαν στην Εκκλησιαστική Κεντρική Υπηρεσία Οικονομικών (ΕΚΥΟ)-τα μέλη του οποίου, διορισμένα αποκλειστικά από το δημόσιο, θα είχαν τη γενική επιστασία. Επίσης, με τον εν λόγω νόμο σε αποκλειστική προθεσμία 6 μηνών ο ΟΔΕΠ αλλά και ο ΟΔΕΠ της Κρήτης θα μπορούσαν να μεταβιβάσουν την εκκλησιαστική περιουσία στο Ελληνικό Δημόσιο. Μετά από υποχώρηση της εκκλησίας τον επόμενο χρόνο μεταβιβάστηκε στην Ελληνική Πολιτεία όλη η δασική περιουσία της. Κάποιες μονές συμφώνησαν να παραχωρήσουν την έκταση που είχαν, άλλες όχι, ενώ κάποιες άλλες προσέφυγαν στο ΕΔΔΑ και δικαιώθηκαν. Οπότε, με βάση τα ανωτέρω η μισθοδοσία της εκκλησίας βασίστηκε και βασίζεται τελικά σε μία «σύμβαση» της Ελληνικής Πολιτείας και της Εκκλησίας της Ελλάδος.
Κόσμος
Τι γίνεται στα υπόλοιπα χριστιανικά κράτη; Στο Βέλγιο ο μισθός των κληρικών καλύπτεται εξ ολοκλήρου από το δημόσιο, όπως και στην Ελλάδα. Στην μεγαλόνησο της Κύπρου υπάρχει ένα μικτό σύστημα με το οποίο η μισθοδοσία του κλήρου καλύπτεται εν μέρει από την Κυπριακή Πολιτεία (πάλι βάσει συμφωνίας μεταξύ πολιτείας και εκκλησίας από την παραχώρηση εκτάσεων γης της τελευταίας στην πρώτη) και εν μέρει από εκκλησιαστική αυτοχρηματοδότηση, ήτοι από τον Κεντρικό Φορέα Μισθοδοσίας Εφημεριακού Κλήρου της Εκκλησίας της Κύπρου που αντλεί κεφάλαιο μέσω επενδύσεων και εισφορών των ναών. Στο Λουξεμβούργο, παρόλο που το 2016 επήλθε διαχωρισμός κράτους και καθολικής εκκλησίας, η πολιτεία συνέχιζε ακόμα και με την αυγή της δεκαετίας του 2020 να χρηματοδοτεί την εκκλησία στο πλαίσιο μεταβατικού προγράμματος και να πληρώνει όσους ιερείς είχαν χειροτονηθεί πριν από τον διαχωρισμό. Επίσης το κράτος του Λουξεμβούργου παρείχε χρηματοδότηση και σε εκκλησίες όπως η αγγλικανική αλλά και σε άλλων θρησκειών όπως του μουσουλμανισμού και του ιουδαϊσμού. Στη Γερμανία, Αυστρία, Ελβετία, Δανία, Φιλανδία και Σουηδία οι ιερείς πληρώνονται μέσω της ειδικής φορολογικής εισφοράς, με άλλα λόγια από τη συλλογή του θρησκευτικού-εκκλησιαστικού φόρου (ειδικός φόρος) των πιστών-εγγεγραμμένων μελών της εκκλησίας και των θρησκευτικών κοινοτήτων. Έτσι, μόνο τα εγγεγραμμένα μέλη αυτών είναι υποχρεωμένα να πληρώσουν αυτήν την ειδική εισφορά με την οποία καλύπτεται η μισθοδοσία της εκκλησίας. Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μία απροθυμία από πολλά μέλη να πληρώσουν τον εκκλησιαστικό φόρο με αποτέλεσμα να ζητούν τη διαγραφή τους. Από την άλλη, υπάρχουν και μέλη τα οποία έχουν απωλέσει την πίστη τους, αλλά για λόγους διαφύλαξης μίας παράδοσης συνεχίζουν να πληρώνουν την εισφορά. Στην Εσθονία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λετονία, Λιθουανία, Ολλανδία, Πολωνία, Σλοβενία και το Ηνωμένο Βασίλειο οι κληρικοί πληρώνονται μόνο από την εκκλησία, ενώ το κράτος θα μεριμνήσει για το μισθό μόνο όσων ιερέων εργάζονται σε σχολείο (Ιταλία) ή στις ένοπλες δυνάμεις και αστυνομία (Εσθονία, Ολλανδία, Πολωνία) ή τους καλύπτει ασφαλιστικά όλους ανεξαιρέτως (Πολωνία). Τέλος, στη Γαλλία, όπου και εδώ υπάρχει πλήρης διαχωρισμός κράτους και εκκλησίας, οι κληρικοί πληρώνονται από την εκκλησία με εξαίρεση συγκεκριμένες περιοχές όπως η Αλσατία, Μοζέλ και η Γαλλική Γουιάνα, όπου το γαλλικό κράτος καλύπτει τη μισθοδοσία για ιστορικούς λόγους.
Πηγές
Ποιοι είναι οι βαθμοί της Ιερωσύνης και τι καθήκοντα έχουν; (χ.η.). Ανακτήθηκε από: https://monifragkopidimatos.gr/poioi-einai-oi-vathmoi-tis-ierosynis-kai-ti-kathikonta-echoun/ (τελευταία πρόσβαση 22/07/2026).
Μισθοδοσία από το 1945 (2013). Ανακτήθηκε από: https://www.tanea.gr/2013/02/01/greece/misthodosia-apo-to-1945/ (τελευταία πρόσβαση 22/07/2026).
ΑΡΧΙΕΠΙΣΚΟΠΟΣ ΑΘΗΝΩΝ ΚΑΙ ΠΑΣΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΙΕΡΩΝΥΜΟΣ Β΄ (2023). Ἡ μισθοδοσία τῶν κληρικῶν Σχόλιο στόν Νόμο 4957/2022. ΙΕΡΑ ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ:
AΘHNA.
Καλλιακμάνης, Β. (2018). Εκκλησιαστική περιουσία και μισθοδοσία του κλήρου. Ανακτήθηκε από: https://www.pemptousia.gr/2018/11/ekklisiastiki-periousia-ke-misthodosia-tou-klirou/ (τελευταία πρόσβαση 23/07/2026).
Roy Grotz. (2022). State spent €24.5 million on church salaries in 2021. Ανακτήθηκε από: https://today.rtl.lu/news/luxembourg/state-spent-24-5-million-on-church-salaries-in-2021-1881152 (τελευταία πρόσβαση 24/07/2026).
In Western European Countries With Church Taxes, Support for the Tradition Remains Strong. (2019). Ανακτήθηκε από: https://www.pewresearch.org/religion/2019/04/30/in-western-european-countries-with-church-taxes-support-for-the-tradition-remains-strong/ (τελευταία πρόσβαση 24/07/2026).
Σάββα, Κ. (2019). Δεν βάζουν χέρι στην τσέπη τα ευρωπαϊκά κράτη για μισθούς κληρικών. Ανακτήθηκε από: https://www.politis.com.cy/politis-news/cyprus/321857/den-vazoyn-cheri-stin-tsepi-ta-evropaika-krati-gia-misthoys-klirikon (τελευταία πρόσβαση 24/07/2026).
Οι μισθοί των κληρικών στην Επιτροπή Οικονομικών. (2019). Ανακτήθηκε από: https://inbusinessnews.reporter.com.cy/article/221341/oi-misthoi-ton-klirikon-stin-epitropi-oikonomikon (τελευταία πρόσβαση 24/07/2026).
