Το παρόν άρθρο, με τίτλο ΔΕΠΥ: Η καλύτερη άσκηση για την ενίσχυση της προσοχής, θα παρουσιάσει τα ευρήματα μιας πρόσφατης μετα-ανάλυσης η οποία συνέκρινε την αποτελεσματικότητα διαφόρων τύπων φυσικής άσκησης στις γνωστικές λειτουργίες (π.χ., προσοχή) παιδιών και εφήβων με νευροαναπτυξιακές διαταραχές.
Οι νευροαναπτυξιακές διαταραχές περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα διαταραχών, πρώιμης έναρξης, οι οποίες χαρακτηρίζονται από γνωστικά και αναπτυξιακά ελλείμματα τα οποία ενδέχεται να επιμένουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, συμπεριλαμβανομένης της ΔΕΠΥ, της ΔΑΦ, της διανοητικής αναπηρίας, των ειδικών μαθησιακών διαταραχών, των διαταραχών της επικοινωνίας και των κινητικών διαταραχών.
Στην πρόσφατη μετα-αναλυτική τους έρευνα, ο Τao και οι συνεργάτες του (2025) συνέκριναν την αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων σωματικής άσκησης με οποιαδήποτε μη φαρμακολογική θεραπεία ή με την ομάδα ελέγχου στις γνωστικές λειτουργίες (παιδιών και εφήβων ηλικίας 5-17 ετών) που είχαν διαγνωστεί με κάποια νευροαναπτυξιακή διαταραχή.
Τα μετα-αναλυτικά ευρήματα έδειξαν ότι οι παρεμβάσεις σωματικής άσκησης ενισχύουν σημαντικά τις γνωστικές λειτουργίες, όπως τον ανασταλτικό έλεγχο, τη μνήμη εργασίας και τη γνωστική ευελιξία, σε παιδιά και εφήβους με νευροαναπτυξιακές διαταραχές. Τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται μέσω των πολυαρθρικών ασκήσεων και των ασκήσεων νου-σώματος, ενώ η παραδοσιακή αερόβια άσκηση παρουσιάζει μικρότερο αντίκτυπο.
Οι πολυαρθρικές ασκήσεις συνδυάζουν τρεις ή περισσότερους ξεχωριστούς τύπους άσκησης όπως την αερόβια άσκηση, την ισορροπίας και την ευλυγισία. Οι πολυαρθρικές ασκήσεις αποφέρουν σταθερές βελτιώσεις στη μνήμη και στις εκτελεστικές λειτουργίες σε παιδιά και εφήβους με νευροαναπτυξιακές διαταραχές.
Περαιτέρω, οι ασκήσεις νου-σώματος είναι η πιο αποτελεσματική παρέμβαση για τη βελτίωση της προσοχής σε παιδιά και εφήβους με νευροαναπτυξιακές διαταραχές.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η βελτίωση της προσοχής ενδέχεται να οφείλεται στο γεγονός οι ασκήσεις νου-σώματος δίνουν έμφαση στον συντονισμό μεταξύ της αναπνοής, της επίγνωσης του σώματος και της κίνησης του σώματος, συνδυάζοντας στοιχεία διαλογισμού τα οποία ενισχύουν την εσωτερική συγκέντρωση και την επίγνωση του σώματος.
Επιπλέον, για τη ΔΕΠΥ, η οποία χαρακτηρίζεται από επίμονη έλλειψη προσοχής ή/και υπερκινητικότητα-παρορμητικότητα, τα αποτελέσματα έδειξαν σταθερά ότι οι ασκήσεις νου-σώματος ήταν η πιο αποτελεσματική παρέμβαση για τη βελτίωση της προσοχής.
Λαμβάνοντας υπόψη όλες τις νευροαναπτυξιακές διαταραχές, οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η άσκηση με βιντεοπαιχνίδια (exergaming) ήταν η πιο αποτελεσματική παρέμβαση για τη βελτίωση της μνήμης και των εκτελεστικών λειτουργιών.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα οφέλη αυτής της παιχνιδάσκησης (exergaming) μπορούν να αποδοθούν στο γεγονός ότι οι γνωστικές βελτιώσεις που προκύπτουν από τη φυσική άσκηση μπορεί να εξαρτώνται εν μέρει από τα ευχάριστα συναισθήματα από τις δραστηριότητες με τα βιντεοπαιχνίδια.
Συμπεράσματα
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι η αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων φυσικής άσκησης στις γνωστικές λειτουργίες παιδιών και εφήβων με νευροαναπτυξιακές διαταραχές ποικίλλει ανάλογα με τον τύπο φυσικής άσκησης που εφαρμόζεται.
Οι ασκήσεις νου-σώματος, το exergaming και οι πολυαρθρικές ασκήσεις είχαν σημαντικά γνωστικά οφέλη, ενώ η αερόβια άσκηση επέδειξε μη σημαντικά οφέλη. Οι ασκήσεις νου-σώματος αναδεικνύονται ως ιδιαίτερα βοηθητικές για την προσοχή. Επιπλέον, οι πολυαρθρικές ασκήσεις απέφεραν σταθερές βελτιώσεις στη μνήμη και στις εκτελεστικές λειτουργίες σε όλες τις νευροαναπτυξιακές διαταραχές.
Βιβλιογραφία
Tao, R., Yang, Y., Wilson, M. et al. Comparative effectiveness of physical activity interventions on cognitive functions in children and adolescents with Neurodevelopmental Disorders: a systematic review and network meta-analysis of randomized controlled trials. Int J Behav Nutr Phys Act 22, 6 (2025). https://doi.org/10.1186/s12966-024-01702-7
