Grade inflation και σύγχρονη εκπαίδευση
Τι είναι το grade inflation ή στα ελληνικά υπερβαθμολόγηση ή πληθωρισμός βαθμών ή βαθμολογικός πληθωρισμός; Η υπερβαθμολόγηση περιγράφεται ως μία πλασματική αριστεία των μαθητών και των μαθητριών και θεωρείται ένα πρώτο άμεσο αποτέλεσμα των νέων ιδεών που έχουν εισχωρήσει και κατισχύσει στους κόλπους της σύγχρονης εκπαίδευσης. Και ναι είναι αλήθεια, ένας στους τέσσερις μαθητές στο σημερινό σχολείο είναι άριστος, ή στην πραγματικότητα γίνεται άριστος ή φαίνεται άριστος. Είναι όμως όντως άριστος; Διαθέτει τις γνώσεις και τα εχέγγυα που αντικατοπτρίζουν οι υψηλοί βαθμοί του στον έλεγχο προόδου; Εκτός, βέβαια, από την πληθώρα των εξαιρετικά υψηλών βαθμών, η προαγωγή και η απόλυση είναι ιδιαίτερα εύκολες, μη κοπιαστικές και θυμίζουν τυπικό μέρος μίας ανούσιας διαδικασίας. Το μότο «grade inflation και σύγχρονη εκπαίδευση» έχει δημιουργήσει νέο αέρα αποπροσανατολισμού από τους στόχους της παιδαγωγικής επιστήμης και του σημερινού σχολείου. Πώς, τελικά, θα ξεχωρίσει και θα διακριθεί ο πραγματικά καλός μαθητής ή πραγματικά καλή και επιμελής μαθήτρια; Αυτό είναι και το κυριότερο πρόβλημα του εν λόγω φαινομένου. Σε μία κοινωνία που οι πραγματικά άριστοι δεν μπορούν να διακριθούν, όλες οι αξίες εξισώνονται και όλοι μετατρέπονται σε μια άμορφη μάζα. Εκτός από αυτό, δεν επιβραβεύεται, ούτε η ειλικρινής εργασία ούτε και αληθινός κόπος των μαθητών. Συνεπώς, δεν υπάρχει πλέον ένα διαρκές κίνητρο για συνεχή επιτυχία πάνω σε σταθερά θεμέλια πραγματικού διαβάσματος και προσπάθειας, και από την άλλη οι καλοί μαθητές νιώθουν ότι αδικούνται και εξισώνονται. Η φράση: «Είτε διαβάσεις, είτε δε διαβάσεις, θα πάρεις σε κάθε περίπτωση 20!» σκιαγραφεί μία ολόκληρη πρακτική και μία συνήθη διαδικασία με ολέθριες συνέπειες για το μέλλον της μαθητιώσας νεολαίας.
Οι απόψεις των ειδικών για τη νέα αυτή εκπαιδευτική συνήθεια θυμίζουν πολύχρωμη παλέτα αφηρημένου ζωγράφου. Μέσα από μία πρώτη οπτική του προβλήματος τονίζεται ότι η υπερβαθμολόγηση είναι αποτέλεσμα της ασφυκτικής πίεσης που δημιουργούν οι γονείς των μαθητών στους εκπαιδευτικούς όλων των βαθμίδων και όχι πρακτική που ακολουθούν οι ίδιοι για να απεκδυθούν τον ρόλο τους ως ασφαλών και ανεξάρτητων κριτών του μέλλοντος των παιδιών σήμερα. Οι απειλές, οι υποδείξεις και τα συνεχή παράπονα έχουν γίνει μία υπόθεση ρουτίνας για τους λειτουργούς της εκπαίδευσης. Οι γονείς έχουν πάρει έναν ρόλο πανίσχυρου προστάτη των παιδιών τους και παρασυρμένοι από τα ανταγωνιστικά αισθήματα της εποχής πιέζουν ολοένα και περισσότερο το σύστημα της βαθμολόγησης. Με μια άλλη άποψη υποστηρίζεται βάσιμα ότι η υπερβαθμολόγηση δεν αποτελεί καν πρόβλημα, διότι ένας απλά αναγραφόμενος βαθμός στον τίτλο προόδου δεν δείχνει τίποτα και δεν δημιουργεί και κάτι. Μια ορθή αξιολόγηση δεν είναι ένας απλά βαθμός, αλλά μία συνολική καθοδήγηση του μαθητή και της μαθήτριας για το πού ακριβώς πορεύονται, τι στόχους έχει επιτύχει και σε ποιο στάδιο βρίσκεται. Η αξιολόγηση δέον να είναι περιγραφική και όχι ποσοτική ή αριθμητική.
Για την επίλυση του προβλήματος το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, μελετώντας και εξετάζοντας τα τελευταία στατιστικά δεδομένα που δείχνουν την αυξητική τάση της υψηλής βαθμολόγησης, παρέπεμψε το ζήτημα αυτό στην Ανεξάρτητη Αρχή Διασφάλισης της Ποιότητας στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση (Α.ΔΙ.Π.Π.Δ.Ε.), προκειμένου να επεξεργαστεί το πρόβλημα ολιστικά και να προταθούν ουσιώδεις λύσεις. Παράλληλα, συζητούνταν και η δημιουργία μίας έξυπνης πλατφόρμας που θα γινόταν ένα σημαντικό εργαλείο στα χέρια των εκπαιδευτικών σχετικά με την αξιολόγηση των μαθητών και των μαθητριών. Ειδικότερα, εξεταζόταν η προοπτική να αναπτυχθεί ένα ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα για όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες όπου οι δάσκαλοι και οι καθηγητές θα μπορούσαν να καταχωρούν όλα τα στοιχεία της αξιολόγησης που κάνουν, ώστε μετά να γινόταν και η πλήρης επεξεργασία όλων αυτών και να εξάγονταν ασφαλή δεδομένα και συμπεράσματα. Παράλληλα με την επεξεργασία αυτών των πληροφοριών, θα πραγματοποιούνταν και αξιολόγηση στους ίδιους τους εκπαιδευτικούς. Με τον τρόπο αυτόν η βαθμολογία των μαθητών και των μαθητριών θα μετατρεπόταν σε ένα άτυπο εργαλείο της πολυπόθητης και ακανθώδους αξιολόγησης των δασκάλων και των καθηγητών, αλλά και των στελεχών της εκπαίδευσης. Η πλατφόρμα, ωστόσο, δεν έγινε τελικά με αυτήν την προοπτική, αλλά λειτουργεί σήμερα υπό το Ινστιτούτο Εκπαιδευτικής Πολιτικής και έχει ως στόχο μόνο την αξιολόγηση του έργου των εκπαιδευτικών και των σχολικών μονάδων εν γένει και όχι την καταχώριση των επιδόσεων των μαθητών και των μαθητριών.
Το φαινόμενο, όμως, της υπερβαθμολόγησης δεν εμφανίζεται μόνο σε ελληνικό έδαφος, ούτε απασχολεί μόνο τους Έλληνες και Ελληνίδες εκπαιδευτικούς. Είναι πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο. Και φυσικά δεν περιορίζεται στα στενά όρια της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το Harvard University. Στο ιδιωτικό πανεπιστήμιο της πολιτείας του Κέιμπριτζ οι υψηλοί βαθμοί είναι ο κανόνας και όχι η εξαίρεση. Το φαινόμενο άρχισε να εμφανίζεται μετά από το 2010 και σήμερα αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα μειονεκτήματα του εκπαιδευτικού ιδρύματος. Σύμφωνα με μερίδα καθηγητών, οι συνάδελφοί τους πριμοδοτούν τους φοιτητές τους με σκοπό να αναπτύξουν και να διατηρήσουν καλές σχέσεις μαζί τους. Από την άλλη, υπάρχει και η άποψη που λέει ότι αν οι καθηγητές έβαζαν χαμηλούς βαθμούς, το πανεπιστήμιο θα λάμβανε αρκετές αρνητικές κριτικές και η φήμη του θα μειωνόταν ραγδαία.
Ωστόσο, μόλις πρόσφατα και στη διάρκεια του τρέχοντος μήνα (την περασμένη Τρίτη 12/05/2026) οι καθηγητές του πλέον διασημότερου αμερικανικού πανεπιστημίου άρχισαν να ψηφίζουν πρόταση προκειμένου να περιορίσουν τους βαθμούς του Α (άριστα) σε όλα τα προπτυχιακά προγράμματα σπουδών σε ποσοστό όχι πάνω από 20% του συνόλου των φοιτητών της κάθε τάξης με δυνατότητα τεσσάρων επιπλέον φοιτητών. Η απόφαση αυτή των καθηγητών είναι η σημαντικότερη προσπάθεια να καταπολεμηθεί το φαινόμενο της υπερβαθμολόγησης και της πληθωριστικής τάσης για υψηλούς βαθμούς στο εν λόγω πανεπιστημιακό ίδρυμα. Η ψηφοφορία θα διαρκέσει για μία ολόκληρη εβδομάδα με τα αποτελέσματα να ανακοινώνονται στις 20 Μαΐου. Την προηγούμενη χρονιά πάνω από το μισό του 50% των φοιτητών του Harvard πέτυχε υψηλή βαθμολογία (άριστα Α), με το εαρινό εξάμηνο να αλλάζει δραματικά, αφού η διοίκηση του αμερικανικού ιδρύματος κάλεσε τους καθηγητές να επιδείξουν υποδειγματική αυστηρότητα. Το μέλλον του εν λόγω πανεπιστημίου ίσως δώσει τη λύση για ένα από τα κρισιμότερα προβλήματα της σύγχρονης εκπαιδευτικής κοινότητας παγκοσμίως.
Πηγές
Λακασάς, Α. (2023). Υπερβαθμολόγηση: Η πλασματική αριστεία των μαθητών – Τρεις καθηγήτριες γράφουν στην «Κ». Ανακτήθηκε από: https://www.kathimerini.gr/society/562638136/ypervathmologisi-i-plasmatiki-aristeia-ton-mathiton-treis-kathigitries-grafoyn-stin-k/ (τελευταία πρόσβαση: 12/05/2026).
Προβληματισμοί υπ. Παιδείας για την υπερβαθμολόγηση των μαθητών Γυμνασίου και Λυκείου και Δημοτικού. (2025). Ανακτήθηκε από: https://www.esos.gr/arthra/94904/problimatismoi-yp-paideias-gia-tin-yperbathmologisi-ton-mathiton-gymnasioy-kai-lykeioy (τελευταία πρόσβαση: 15/05/2026).
Η αξιολόγηση των μαθητών θα “αντανακλά” στην αξιολόγηση των εκπαιδευτικών και στελεχών εκπαίδευσης. (2020). Ανακτήθηκε από: https://www.esos.gr/arthra/70653/i-axiologisi-ton-mathiton-tha-antanakla-stin-axiologisi-ton-ekpaideytikon-kai-stelehon (τελευταία πρόσβαση: 15/05/2026).
Juricin, L. (2026). Καθηγητές του Harvard ψηφίζουν για περιορισμό των βαθμών Α. Ανακτήθηκε από: https://gr.investing.com/news/economy-news/article-93CH-405765 (τελευταία πρόσβαση: 15/05/2026).
Στο Harvard βάζουν “για πλάκα” τα Άριστα. (2013). Ανακτήθηκε από: https://www.newmoney.gr/roh/palmos-oikonomias/oikonomia/%CF%83%CF%84%CE%BF-harvard-%CE%B2%CE%AC%CE%B6%CE%BF%CF%85%CE%BD-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%80%CE%BB%CE%AC%CE%BA%CE%B1-%CF%84%CE%B1-%CE%AC%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B1/ (τελευταία πρόσβαση: 15/05/2026).
Samuel A. Church and Cam N. Srivastava, Crimson Staff Writers. (2025). Harvard College’s Grading System Is ‘Failing,’ Report on Grade Inflation Says. Ανακτήθηκε από: https://www.thecrimson.com/article/2025/10/27/grading-workload-report/ (τελευταία πρόσβαση: 15/05/2026).
