Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, καθιερωμένη στις 10 Οκτωβρίου από το 1992, οι Χελώνες στο Άπειρο του John Green είναι ένα από εκείνα τα βιβλία που αξίζει να ξαναφέρουμε στη συζήτηση. Όχι επειδή προσπαθούν να εξηγήσουν την ψυχική υγεία, ούτε επειδή δίνουν εύκολες απαντήσεις, αλλά επειδή μας βάζουν, έστω για λίγο, μέσα στο μυαλό ενός ανθρώπου που δεν μπορεί να ξεφύγει από τις ίδιες του τις σκέψεις.
Το Χελώνες στο Άπειρο θεωρείται ένα βαθιά ψυχολογικό μυθιστόρημα που εστιάζει στην ψυχική υγεία μιας και για την Aza Holmes, η πραγματικότητα δεν είναι πάντα αυτό που συμβαίνει γύρω της. Είναι και αυτό που συμβαίνει μέσα στο κεφάλι της — ένας αδιάκοπος κύκλος σκέψεων, άγχους, φόβων και εμμονών που πολλές φορές γίνεται πιο δυνατός από την ίδια. Και ίσως αυτό να είναι το πιο δύσκολο κομμάτι του βιβλίου: να βλέπεις έναν άνθρωπο να προσπαθεί να ζήσει κανονικά, ενώ ταυτόχρονα παλεύει να κατοικήσει μέσα στο ίδιο του το μυαλό και παλεύει εξίσου, όπως και οι περισσότεροι από εμάς, με την ψυχική του υγεία.
Ας δούμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Η δεκαεξάχρονη Aza Holmes ζει στο Indianapolis και προσπαθεί να ανταποκριθεί σε όλα όσα σημαίνει το να είσαι νέα: σχολείο, φίλοι, οικογένεια, έρωτας, σχέδια για το μέλλον. Μόνο που για την Aza υπάρχει και κάτι ακόμη, πολύ πιο δύσκολο να εξηγηθεί στους γύρω της: το ίδιο της το μυαλό. Όταν ένας εκατομμυριούχος της περιοχής εξαφανίζεται μυστηριωδώς, η Aza και η καλύτερή της φίλη αποφασίζουν να ερευνήσουν την υπόθεση, κυρίως επειδή υπάρχει μια σημαντική χρηματική ανταμοιβή. Η έρευνα τις οδηγεί στον γιο του εξαφανισμένου άνδρα και έναν παλιό φίλο της Aza. Η επανασύνδεσή τους φέρνει στη ζωή της τη φιλία, την έλξη και την πιθανότητα ενός έρωτα. Όμως την ίδια στιγμή, οι σκέψεις που δεν μπορεί να ελέγξει γίνονται όλο και πιο έντονες. Και κάπως έτσι, αυτό που ξεκινά μετατρέπεται σε κάτι πολύ πιο εσωτερικό…
Είσαι η φωτιά και ταυτόχρονα το νερό που τη σβήνει. Είσαι ο αφηγητής, ο πρωταγωνιστής και ο παρατρεχάμενος. Είσαι ο παραμυθάς και το παραμύθι. Είσαι κάτι για κάποιον, όμως ταυτόχρονα είσαι εσύ. ― John Green, Χελώνες στο Άπειρο
Η αφήγηση μπαίνει τόσο βαθιά στην εσωτερική ζωή της Aza, όπου ο αναγνώστης καταλαβαίνει κάτι σημαντικό: η ψυχική δυσκολία δεν είναι πάντα εμφανής στους άλλους. Και ίσως αυτό είναι ένα από τα πιο δυνατά στοιχεία του βιβλίου, δεν βλέπουμε απλώς τι συμβαίνει στην Aza. Μας δείχνει πώς είναι να είσαι η Aza. Μπορεί κάποιος να πηγαίνει σχολείο, στη δουλειά του, οπουδήποτε, να γελάει με τους φίλους του, να ερωτεύεται, να κάνει σχέδια και ταυτόχρονα να δίνει μια τεράστια μάχη μέσα του. Αυτό είναι που κάνει την Aza τόσο ανθρώπινη. Προσπαθεί, όπως όλοι μας, να καταλάβει ποια είναι και πώς θέλει να ζήσει. Υπάρχει ένας άνθρωπος που προσπαθεί. Και αυτό είναι πολύ πιο αληθινό.
Η γραφή του John Green είναι άμεση και ταυτόχρονα γεμάτη φιλοσοφικές σκέψεις. Τι σημαίνει να υπάρχουμε, πόσο έλεγχο έχουμε πραγματικά στη ζωή μας, πώς μπορούμε να αγαπήσουμε και να αγαπηθούμε, τι σημαίνει να γνωρίζουμε τον εαυτό μας; Εντούτοις, δεν θα έλεγα ότι το βιβλίο είναι πάντα εύκολο. Η εμμονική σκέψη της Aza επαναλαμβάνεται και σε ορισμένα σημεία μπορεί να γίνει κουραστική. Αλλά ίσως αυτή ακριβώς η επανάληψη είναι και μέρος της ουσίας του. Γι’ αυτό και υπάρχουν trigger warnings για αναφορές κατάθλιψης, ocd, αγχώδης διαταραχής και κοινωνικούς άγχους.
Γιατί ωστόσο “Χελώνες στο Άπειρο”; Ο τίτλος του βιβλίου προέρχεται από μια παράξενη, φαινομενικά αστεία ιδέα: χελώνες που βρίσκονται πάνω σε άλλες χελώνες, οι οποίες βρίσκονται πάνω σε άλλες χελώνες, και ούτω καθεξής, χωρίς τέλος… στο άπειρο. Γιατί κάπως έτσι μπορεί να λειτουργεί και το μυαλό. Μια σκέψη πάνω σε μια άλλη σκέψη. Ένας φόβος πάνω σε έναν άλλο φόβο. Μια ερώτηση που γεννά άλλη μία ερώτηση, μέχρι να έχεις φτάσει τόσο μακριά μέσα στο κεφάλι σου που δυσκολεύεσαι να βρεις τον δρόμο της επιστροφής. Κι όμως, το βιβλίο δεν τελειώνει λέγοντάς μας ότι πρέπει να σταματήσουμε να σκεφτόμαστε. Μας θυμίζει κάτι πολύ πιο ουσιαστικό: ότι μπορεί να μην έχουμε τη δυνατότητα να ελέγξουμε κάθε σκέψη που περνά από το μυαλό μας, μπορούμε όμως σταδιακά να μάθουμε το πως να ζούμε μαζί της.
Επέλεξα τις Χελώνες στο Άπειρο για την ημέρα Ψυχική Υγείας γιατί είναι ένα βιβλίο που δεν τελειώνει πραγματικά όταν κλείσεις την τελευταία σελίδα. Ο τρόπος με τον οποίο αποδόθηκε το ζήτημα της ψυχικής υγείας μέσα από την Aza ήταν σπαρακτικός αλλά και διδακτικός. Mε άγγιξε βαθιά, μιας και μέσα από κάθε λέξη “ζωντάνεψε” με αληθινό τρόπο η σκοτεινή πλευρά των ψυχικών διαταραχών, το πως μπορούν να εξελιχθούν και πόσο εύθραυστη είναι η ψυχική υγεία όλων μας, παρόλο που μπορεί να δείχνουμε κάτι άλλο. Παρόμοιες προτάσεις όπου θα έδινα είναι σίγουρα το Η Έλενορ Όλιφατ είναι απολύτως καλά της Gali Honeyman, το Όλα τα φωτεινά μέρη της Jennifer Niven και Τα πλεονεκτήματα του να είσαι στο περιθώριο του Stephen Chbosky. Η ψυχική υγεία δεν είναι μια μέρα στο ημερολόγιο. Είναι όλες οι μέρες. Και κάποιες φορές, το πρώτο βήμα δεν είναι να σταματήσεις τις χελώνες. Είναι απλώς να μάθεις να αναπνέεις ενώ συνεχίζουν να προχωρούν.
Το μυθιστόρημα παρέμεινε στην πρώτη θέση της λίστας των μπεστ σέλερ των New York Times για 15 εβδομάδες. Η κινηματογραφική μεταφορά του κυκλοφόρησε από τη New Line Cinema στην πλατφόρμα streaming Max στις 2 Μαΐου του 2024, αποσπώντας θετικές κριτικές. Μπορείτε να το βρείτε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός.
