Η ψυχολογία της υγείας αποτελεί κλάδο της εφαρμοσμένης ψυχολογίας και αφορά περιπτώσεις ατόμων, που νοσούν. Οι πιο συνήθεις περιπτώσεις είναι άτομα, τα οποία αντιμετωπίζουν κάποιο χρόνιο πρόβλημα υγείας. Παρ’ όλα αυτά, ο τομέας αυτός επικεντρώνεται στην υγεία και την ασθένεια του ατόμου και ασχολείται σε ερευνητική και πρακτική εφαρμογή.
Ερευνητικό ενδιαφέρον
Η ψυχολογία της υγείας επικεντρώνεται στη μελέτη της αιτιολογίας. Δηλαδή, μελετά πώς συγκεκριμένοι παράγοντες συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ασθένειας. Ανάμεσα στους παράγοντες ανήκουν οι βιολογικοί, οι κοινωνικοί, οι περιβαλλοντικοί και οι πολιτισμικοί. Πρόκειται στην ουσία για μια πολυπαραγοντική προσέγγιση. Οι πολιτισμικοί παράγοντες διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο, καθώς η κάθε κοινωνία αντιμετωπίζει διαφορετικά την έννοια του πόνου. Σε κάποιες κοινωνίες, ο πόνος είναι αποδεκτός, ενώ σε άλλες η εκδήλωση αυτού είναι σημάδι ντροπής και αδυναμίας.
Ιστορική αναδρομή
Λαμβάνοντας υπόψη την ιστορική αναδρομή, η αιτιολογία της ασθένειας ακολουθούσε το γραμμικό μοντέλο. Αρχικά, η ασθένεια αποδιδόταν σε συνέπειες κάποιας μη αποδεκτής πράξης. Όταν ξεπεράστηκαν οι προκαταλήψεις, η ασθένεια άρχισε να ορίζεται στο πλαίσιο του βιοϊατρικού μοντέλου. Το μοντέλο αυτό έθεσε τα πρώτα θεμέλια της επιστήμης, παρ’ όλα αυτά αγνοούσε τη συμβολή των ψυχολογικών και κοινωνικών παραγόντων. Η ψυχολογία της υγείας δεν είχε περιθώρια αναγνώρισης στα πλαίσια του βιοϊατρικού μοντέλου. Αντιθέτως, το συγκεκριμένο μοντέλο πρέσβευε και προωθούσε την παραδοσιακή ιατρική.
Βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο
Η ψυχολογία της υγείας αντιμετωπίζει την ασθένεια και την υγεία στα πλαίσια μίας ολιστικής προσέγγισης. Το βιοϊατρικό μοντέλο δεν ξεπέρασε κάποιες αδυναμίες, καθώς θεωρείται μονόπλευρο και αγνοεί άλλα σημαντικά συστατικά. Το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο αποδίδει την ασθένεια και την υγεία στην αλληλεπίδραση βιολογικών, κοινωνικών και ψυχολογικών παραγόντων. Το ιατρικό μοντέλο αναγνώρισε μόνο την σωματική ασθένεια, το βιοψυχοκοινωνικό θέτει την ψυχική υγεία επίσης στο επίκεντρο. Υποστηρίζει ότι ακόμα και οι σωματικές ασθένειες μπορεί να επηρεάζονται από ψυχολογικούς παράγοντες.
Πρακτική εφαρμογή
Ψυχολόγοι με εξειδίκευση στην ψυχολογία της υγείας μπορούν να εργαστούν σε διάφορες θέσεις στον κλάδο της υγείας. Αρχικά, μπορούν να ασχοληθούν ερευνητικά, ώστε να εντοπιστούν οι παράγοντες εκείνοι και πως η ψυχολογία επηρεάζεται από την ασθένεια και το αντίστροφο. Σε αυτή την περίπτωση δεν εργάζονται με τους ασθενείς, αλλά τα ευρήματα των ερευνών εφαρμόζονται σε αυτούς. Επίσης, μπορούν να ασχοληθούν με ασθενείς που αντιμετωπίζουν ένα οξύ ή χρόνιο πρόβλημα υγείας, να εντοπίζουν τις αλλαγές της ασθένειας και να προσαρμόζονται σε αυτές. Το παραπάνω μπορεί να διευρυνθεί και να περικλείει και την οικογένεια των ασθενών. Μπορούν να δουλέψουν στο σύστημα υγείας και την εκπαίδευση των ιατρών, ως προς τον τρόπο ανακοίνωσης της διάγνωσης και της διαχείρισης του ασθενούς. Τέλος, μπορούν να εργαστούν στον τομέα της προώθησης, ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού για την προαγωγή της σωματικής και ψυχικής υγείας και ευεξίας.
Συμπεράσματα
Η ψυχολογία της υγείας διευρύνει τους ορίζοντες και θέτει στο επίκεντρο τον άνθρωπο και όχι την ασθένεια. Ο ορισμός της υγείας εντοπίζεται στην ύπαρξη σωματικής, ψυχολογικής και κοινωνικής ευεξίας και ευημερίας. Παλαιότερες πεποιθήσεις ισοδυναμίας της υγείας με την απουσία σωματικής ασθένειας έχουν αμφισβητηθεί.
Βιβλιογραφία
Dimatteo, M.R., & Leslie, M.R. (2011). Εισαγωγή στην Ψυχολογία της Υγείας (Επιμ. Φ. Αναγνωστόπουλος). Αθήνα: Πεδίο.
