Δεν θα μπορούσε η σειρά αυτής της στήλης να ξεκινήσει με άλλο βιβλίο παρά με εκείνο που έχει ξεχωριστή θέση στην καρδιά μου. Είναι το αγαπημένο μου; Μέχρι σήμερα, η απάντηση παραμένει ένα μεγάλο ναι. Υπάρχουν βιβλία που φτάνεις στην τελευταία σελίδα, τα κλείνεις και τα επιστρέφεις στο ράφι. Και υπάρχουν εκείνα που, ακόμη κι όταν τα έχεις αφήσει, συνεχίζουν κάπως να σε ακολουθούν. Μετά την τελευταία σελίδα, λοιπόν, αυτό ακριβώς θέλω να μοιράζομαι εδώ, όσα από τα βιβλία που διαβάζω κατάφεραν να μείνουν λίγο περισσότερο μέσα μου. Και για την πρώτη αυτή στάση, δεν θα μπορούσα να επιλέξω κάτι άλλο. Το βιβλίο αυτό χαράχτηκε στην καρδιά μου, έγινε το αγαπημένο μου και, χωρίς spoilers φυσικά, θέλω να σας πω γιατί κατάφερε να αγγίξει τόσο βαθιά και τη δική μου ψυχή. Μια εικοσαετία πριν, ο Kazuo Ishiguro κυκλοφορεί το Μη μ’ αφήσεις ποτέ. Μας μεταφέρει σε ένα οικοτροφείο στην αγγλική εξοχή. Ένα μέρος γεμάτο παιδιά, φιλίες, πρώτους έρωτες, ανταγωνισμούς και μικρές καθημερινές χαρές. Αυτό είναι το Hailsham. Εκεί μεγαλώνουν η Kathy, ο Tommy και η Ruth. Τρία παιδιά που θα δεθούν μεταξύ τους με έναν τρόπο που θα καθορίσει ολόκληρη τη ζωή τους. Όμως πίσω από την φαινομενικά ειδυλλιακή ζωή του σχολείου υπάρχει κάτι που κανείς δεν τους εξηγεί πραγματικά. Χρόνια αργότερα, η Kathy θυμάται τις φιλίες, τις ζήλιες, τα ανείπωτα συναισθήματα και όλα όσα θα μπορούσαν να είχαν γίνει διαφορετικά τότε. Καθώς όμως η ιστορία ξεδιπλώνεται, γίνεται όλο και πιο ξεκάθαρο πως η ζωή τους δεν μοιάζει με τη δική μας. Το μέλλον τους έχει ήδη αποφασιστεί. Και τότε γεννιέται το πιο δύσκολο ερώτημα: τι κάνεις όταν ανακαλύπτεις ότι η ζωή που ονειρεύεσαι έχει ημερομηνία λήξης;
Πίσω από μια δυστοπική ιστορία τόσο σπαρακτική, κρύβεται κάτι πολύ ανθρώπινο και αληθινό. Η ανάγκη μας να αγαπήσουμε, να δεθούμε, να ελπίσουμε και να κρατήσουμε κοντά μας τους ανθρώπους που φοβόμαστε περισσότερο ότι θα χάσουμε. Πόσο σημαντική τελικά είναι η μοναδικότητα της ψυχής μας; Πόσο μεγάλη είναι η σημασία να αγαπάς γνωρίζοντας ότι κάτι είναι προσωρινό; Πόσο ελεύθεροι είμαστε πραγματικά; Τι σημαίνει να αποδέχεσαι τη μοίρα σου; Γιατί οι άνθρωποι συχνά αποφεύγουμε να κοιτάξουμε κατάματα όσα ξέρουμε ότι θα μας πληγώσουν; Τι σημαίνει να αγαπάς όταν ξέρεις —ή όταν κάποια στιγμή καταλαβαίνεις— ότι αυτό που έχεις δεν θα κρατήσει για πάντα; Συχνά αγαπάμε σαν να έχουμε άπειρο χρόνο. Αναβάλλουμε μια αγκαλιά, μια συζήτηση, ένα «σ’ αγαπώ», σαν να υπάρχει πάντα η επόμενη μέρα. Οι ήρωες του Ishiguro, όμως, δεν έχουν αυτή την πολυτέλεια.
Αυτό με έκανε να σκεφτώ ότι ίσως η προσωρινότητα δεν κάνει την αγάπη λιγότερο σημαντική. Ίσως την κάνει ακόμη πιο σημαντική. Το γεγονός ότι κάτι θα τελειώσει δεν σημαίνει ότι δεν άξιζε να το ζήσεις. Ίσως η αποδοχή της μοίρας να μην είναι πάντα δύναμη. Μερικές φορές μπορεί να είναι και ένας τρόπος να προστατευτούμε από την ελπίδα. Επειδή η ελπίδα, όσο όμορφη κι αν είναι, μπορεί να πονάει περισσότερο όταν ξέρουμε ότι ίσως δεν πραγματοποιηθεί.
Ο Ishiguro δεν με έκανε μόνο να σκεφτώ τους ήρωες του. Με έκανε να κοιτάξω λίγο περισσότερο τον εαυτό μου. Με έκανε να πονάω για αυτούς τους τρεις καθώς μαθαίνουν σταδιακά την αλήθεια της ζωής τους και, παρ’ όλα αυτά, συνεχίζουν να αγαπούν, να θυμούνται, να ελπίζουν. Και αυτό πιθανών είναι το πιο ανθρώπινο πράγμα πάνω τους, ή ίσως και το μόνο για να πιστέψουν πως έχουν μια ψυχή. Και τελικά αυτό είναι το μεγαλύτερο δώρο του βιβλίου. Να μας θυμίζει ότι δεν χρειάζεται να ξέρουμε πότε τελειώνει κάτι για να καταλάβουμε πόσο πολύτιμο είναι όσο το έχουμε. Ή πόσο ευγνώμων θα έπρεπε να είμαστε όσο ήδη το έχουμε.
«Φαντάζομαι συνέχεια ένα ποτάμι, ένα χειμαρρώδες ποτάμι. Και μες το νερό είναι δύο άνθρωποι που προσπαθούν να κρατηθούν ο ένας από τον άλλον, κρατιούνται με νύχια και με δόντια, στο τέλος, όμως, δεν αντέχουν. Το ρεύμα είναι πολύ δυνατό. Αναγκάζονται να αποχωριστούν, παρασυρμένοι ο ένας από εδώ, ο άλλος από κεί. Έτσι νομίζω ότι συμβαίνει και μ’ εμάς. Είναι κρίμα, Κάθ, γιατί αγαπιόμασταν σ’ όλη μας τη ζωή. Στο τέλος, όμως, δεν γίνεται να μείνουμε μαζί για πάντα».
Θα πρότεινα το βιβλίο αυτό σε κάθε ένα που είναι διατεθειμένος να αφήσει για λίγο στην άκρη την πλοκή και να κοιτάξει τι υπάρχει πίσω από αυτήν: την αγάπη, την απώλεια, τον χρόνο, την ελευθερία και όλα εκείνα που θεωρούμε δεδομένα μέχρι να συνειδητοποιήσουμε πόσο εύθραυστα είναι. Αν σου άρεσε το Μη μ’ αφήσεις ποτέ, η επόμενη στάση θα μπορούσε να είναι η Κλάρα και ο Ήλιος εξίσου του Ishiguro, διαφορετικά η Margaret Atwood με την Ιστορία της Θεραπαινίδας. Οι ιστορίες έρχονται κοντά χωρίς να μοιάζουν απόλυτα, παρ’ όλα αυτά σε αναγκάζουν να αναρωτηθείς τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος όταν η ελευθερία, το σώμα και η ίδια σου η ζωή παύουν να σου ανήκουν ολοκληρωτικά.
Το Μη μ’αφήσεις ποτέ κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Ψυχογιός. Το περιοδικό Time το ονόμασε το καλύτερο μυθιστόρημα του 2005. Το συμπεριέλαβε στη λίστα του με τα 100 καλύτερα αγγλόφωνα μυθιστορήματα που έχουν εκδοθεί από το 1923. Το 2010 κυκλοφόρησε και η κινηματογραφική μεταφορά του έργου με πρωταγωνιστές τους Keira Knightley, Carey Mulligan και Andrew Garfield.
