Αν είσαι από εκείνους που φοβούνται μην τσαλακώσουν τις σελίδες, μην σπάσουν τη ράχη ή –ω μη γένοιτο– αφήσουν λεκέ από καφέ στο εξώφυλλο, ήρθε η ώρα να ηρεμήσεις και να μάθεις για τα βιβλία του Harvard. Σε σύγκριση με τις βιβλιοθήκες του Πανεπιστημίου Harvard, η δική σου συλλογή από paperbacks είναι μάλλον… βαρετή. Γιατί εκεί, μέχρι πρόσφατα, η έννοια του «βιβλίου με προσωπικότητα» έπαιρνε μια εντελώς κυριολεκτική, σχεδόν τρομακτική διάσταση.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Στα ράφια του Harvard, ανάμεσα σε ακαδημαϊκά συγγράμματα που μυρίζουν παλαιωμένο χαρτί και σκόνη, υπήρχε μια τριάδα βιβλίων που είχαν αποκτήσει τη φήμη ότι ήταν δεμένα με ανθρώπινο δέρμα. Ναι, καλά διάβασες. Τον 19ο αιώνα, κάποιοι μάλλον θεώρησαν ότι το δέρμα μοσχαριού ή κατσικιού δεν ήταν αρκετά «chic» ή ίσως το έκριναν ως το απόλυτο δώρο για τον άνθρωπο που τα έχει όλα. Τελικά από τα τρία βιβλία επιβεβαιώθηκε ότι το βιβλίο Des destinées de l’âme («Περί των πεπρωμένων της ψυχής» – ειρωνικό, δεν νομίζετε;) κατέληξε να είναι ντυμένο με δέρμα από μια άτυχη γυναίκα που είχε πεθάνει σε νοσοκομείο.
Φαντάσου τη σκηνή: Ένας βιβλιοθηκάριος του 1880 να ψάχνει υλικά. «Λοιπόν, έχουμε δέρμα, δέρμα, δέρμα… α, τι ωραία, αυτό εδώ το κομμάτι δέρματος από την κυρία Μαρία, ας το βάλουμε σε αυτό το κεφάλαιο για τη μεταθανάτια ζωή». Η έλλειψη ορίων της εποχής προκαλεί, αν μη τι άλλο, ένα νευρικό γέλιο.
Για δεκαετίες υπήρχαν υποψίες. Μέχρι που το 2014, η επιστήμη είπε: «Ναι, είναι όντως δέρμα». Η αποκάλυψη έπεσε σαν βόμβα. Φαντάζεσαι να πηγαίνεις να δανειστείς ένα βιβλίο για να γράψεις την εργασία σου και να συνειδητοποιείς ότι το εξώφυλλο… μπορεί να σε αναγνωρίζει;
Ευτυχώς, το 2024, η λογική επικράτησε. Το Harvard αποφάσισε ότι η ανθρωποδερμική βιβλιοδεσία δεν συνάδει ακριβώς με τις αξίες ενός σύγχρονου εκπαιδευτικού ιδρύματος – ποιος θα το πίστευε; – και αφαίρεσε το δερμάτινο κάλυμμα. Το βιβλίο διατηρείται πλέον χωρίς την αρχική ανθρωποδερμική βιβλιοδεσία, και ίσως επιτέλους να βρει την ηρεμία που του αξίζει, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας και τις ανατριχιαστικές απορίες των επισκεπτών.
Οπότε, την επόμενη φορά που θα γκρινιάξεις επειδή το εξώφυλλο του βιβλίου σου έχει μια μικρή γρατζουνιά, σκέψου το εξής: τουλάχιστον το δικό σου βιβλίο δεν χρειάζεται κρέμα ενυδάτωσης για να διατηρηθεί σε καλή κατάσταση. Και αυτό, φίλε αναγνώστη, είναι μια νίκη που αξίζει να γιορτάσουμε με ένα καλό βιβλίο – ιδανικά, με εξώφυλλο από χαρτόνι!
Εσύ θα το άγγιζες, αν ήξερες τι κρύβεται από κάτω;
Πηγές: A statement on Des destinées de l’âme and its stewardship | Harvard Library
‘Dark Archives’ Explores The Use Of Human Skin In Bookbinding : NPR
Harvard says it’s removed human skin from binding of 19th century book | WBUR News
