Ο Derrida, όπως έχουμε ξαναναφέρει, θεωρούσε ότι πολλές φορές τα πάρεργα ενός συγγραφέα δείχνουν την ουσία του περισσότερο απ’ τα κύρια έργα του. Μήπως όμως αυτό μπορεί να επεκταθεί; Τι γίνεται με τα ανύπαρκτα -πλέον- δημιουργήματα κάθε τέχνης, τα χαμένα, κατεστραμμένα ή ακόμα και τα αγέννητα; Κι αν πιστέψουμε, φερειπείν, τον Heidegger, θα πούμε επίσης πως αυτό που συνεχώς και πάντα μας διαφεύγει, που δεν μπορεί ποτέ να γίνει αντικείμενό μας, είναι πολύ σημαντικότερο απ’ ό,τι κρατάμε στα χέρια μας -ή τέλος πάντων ό,τι μας απέμεινε. Τα κομμάτια που λείπουν είναι πάντα κάτι που μας βαραίνει και μας στοιχειώνει.
Αυτό είναι το πελώριο θέμα τού μικρού βιβλίου του Γάλλου δημοσιογράφου και συγγραφέα Ανρί Λεφέβρ.* Ένα κείμενο φορτωμένο τόσο με πληροφορία όσο και λυρισμό, σε λιγότερες από εκατό σελίδες αναφέρει εκατοντάδες έργα κάθε τέχνης που, για ξεκάθαρους ή αμφίβολους λόγους που κάθε φορά απλά θίγονται, χάθηκαν για πάντα μέσα στο ιστορικό γίγνεσθαι. Από τις χαμένες κλασικές τραγωδίες και τις πρώτες εκδοχές μεσαιωνικών χειρογράφων ή αντιγράφων, μέχρι απωλεσθείσες παρτιτούρες, ταινίες που δεν γυρίστηκαν ποτέ και κατεστραμμένους πίνακες. Φανατικός μελετητής βιογραφιών και αρχείων, ο Λεφέβρ παραδίδει έναν μοναδικό κατάλογο απωλεσθέντων του ανθρώπινου πνεύματος, με τρόπο κάθε άλλο παρά φιλολογικό ή απλά αθροιστικό.
Η περιγραφή του οπισθοφύλλου δίνει το πνεύμα και το στίγμα του βιβλίου με τον καλύτερο και πιο ευσύνοπτο τρόπο. “Μουσείο-φάντασμα”, αποτέλεσμα μιας “αρχαιολογίας της απώλειας” – να τι είναι αυτό το πυκνό κείμενο, το γεμάτο με μια συγκινητική ίσως ανασκόπηση πολλαπλών ηττών της καλλιτεχνικής κληρονομιάς. Αλλά προσοχή: ο Λεφέβρ μιλά για τα κομμάτια που λείπουν, κι όχι απλά απουσιάζουν. Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Αυτό που λείπει είναι ένα σημαντικό, οργανικό στοιχείο του Όλου, κι είναι δύσκολο να φανταστούμε το Έργο ενός δημιουργού πλήρες, μ’ όλη τη σημασία της λέξης, όταν το παζλ του έχει κενά. Μ’ ένα ύφος ψύχραιμο, αλλά χωρίς να χάνει την ποιητικότητά του, με τη σοβαρότητα ενός “ιστορικού” του αγνώστου και -γιατί όχι;- την τρυφερότητα εκ μέρους αυτών που επιβίωσαν, ο συγγραφέας σιγομουρμουρίζει μια επιμνημόσυνη δέηση, νοσταλγικά για τα νικημένα απ’ τη λήθη ψήγματα ενός σπασμένου Απολύτου.
Το γοητευτικό βιβλιαράκι του Λεφέβρ αξίζει να διαβαστεί από κάθε βιβλιόφιλο και κάθε φιλότεχνο, που ενδιαφέρεται για ό,τι πάρθηκε μέσα απ’ τα χέρια του και θάφτηκε στη σκόνη της Ιστορίας. Ένα απλό διαμαντάκι που, πέρα απ’ τον μεγάλο όγκο των πληροφοριών που προσφέρει, στο πέρας του αφήνει ζωγραφισμένο στο πρόσωπο του αναγνώστη όχι μια απελπισία, αλλά το μειδίαμα που μας προκαλεί κάθε νοσταλγία που θρέφει το πνεύμα στο παρόν και -κυρίως- στο μέλλον μας.
*Το βιβλίο του Ανρί Λεφέβρ Τα κομμάτια που λείπουν κυκλοφορείται στα ελληνικά από τις εκδόσεις Γεννήτρια, σε μετάφραση Ν. Σίδερη και μ’ επίμετρο της Τ. Δημητρούλια.
