Κριτική σκέψη
Κριτική σκέψη είναι η νοητική και συναισθηματική λειτουργία κατά την οποία, το άτομο αξιολογεί την αξιοπιστία των πληροφοριών και αποφασίζει τι να σκεφτεί ή τι να κάνει μέσω συλλογισμών που γίνονται με βάση όλα τα δυνατά στοιχεία που μπορεί να έχει στη διάθεσή του.
Μπορεί το σχολείο να συμβάλλει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των παιδιών; Και αν ναι, πώς; Είναι ουσιώδης η ανάπτυξη της συγκεκριμένης ικανότητας;
Οι δεξιότητες της κριτικής σκέψης είναι σημαντικές για τη γνωστική ανάπτυξη των παιδιών. Η καλλιέργεια και η ανάπτυξη της κριτικής σκέψης πρέπει να είναι βασικός σκοπός τής εκπαίδευσης του ανθρώπου.
Ο ρόλος του σχολείου δεν θα έπρεπε να είναι μόνο η απόκτηση γνώσεων, αλλά και η ανάπτυξη ολοκληρωμένων προσωπικοτήτων. Η ανάπτυξη χρήσιμων δεξιοτήτων για τους ίδιους αλλά και για την κοινωνία.
Η εκπαίδευση των νέων στο σχολείο θα έπρεπε να αποβλέπει στον εφοδιασμό τους με εργαλεία σκέψης που θα τους επιτρέψουν να αξιολογούν με τα προσωπικά τους κριτήρια για το αύριο της ζωής τους. Κάτι το οποίο είναι εντελώς διαφορετικό από την «κατασκευή σκέψης» με συγκεκριμένες προδιαγραφές που εξυπηρετούν συγκεκριμένους στόχους.
Αυτό που χρειάζεται ο νέος είναι να του μάθουμε τη διαδικασία ορθής άντλησης, αξιολόγησης, ανάλυσης, και προβολής πληροφοριών και συνεπειών. Τότε έχει καλλιεργήσει την κριτική του σκέψη.
Τότε του μεταδώσαμε τη δύναμη στη σκέψη του να διαβάζει πίσω από τις λέξεις ώστε να επιλέγει αυτές που πράγματι του είναι απαραίτητες.
Πώς μπορεί το σχολείο και ο εκάστοτε εκπαιδευτικός να συμβάλλει στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης των μαθητών του;
Αρχικά, χρειάζεται αλλαγή του τρόπου διδασκαλίας
Συγκεκριμένα, αντί να δίνουμε συνέχεια έμϕαση στη διδασκαλία και την εκμάθηση εννοιών και να «βομβαρδίζουμε» τα παιδιά με την αποστήθιση γεγονότων, καλό θα ήταν να δώσουμε και βάρος στην ανάπτυξη απόψεων. Για παράδειγμα, αντί να μάθουν όλα τα γεγονότα του ’21, θα μπορούσαν να επιλέξουν ποιο γεγονός θεωρούν σημαντικότερο και για ποιο λόγο.
Αν η διδασκαλία στηρίζεται σε ερωτήματα με ενδεχόμενες ποικίλες απαντήσεις και όχι μια μόνο ρητή απάντηση, τότε θα δημιουργηθεί και η ανάγκη του μαθητή να μάθει να σκέϕτεται.
Τα παιδιά θα μάθουν ότι πρέπει να έχουν τεκμηριωμένες απόψεις, να αναλύουν και να χρησιμοποιούν επιχειρήματα στο λόγο τους. Θα πρέπει να μάθουν να συζητούν και να σέβονται τις διαϕορετικές απόψεις.
Ο εκπαιδευτικός μπορεί με ποικίλους τρόπους να καλλιεργήσει την κριτική σκέψη των μαθητών του. Παρακάτω παρατίθενται ορισμένοι ενδεικτικοί διδακτικοί τρόποι:
- Παρότρυνση των παιδιών για να κάνουν ερωτήσεις. Θα πρέπει να ενθαρρύνουμε την περιέργεια των μαθητών και την έκφραση των αντιρρήσεων ή των αμφιβολιών του.
- Εξοικείωση με το γραπτό λόγο. Ιδιαίτερα, η διαδικασία της γραφής βοηθά τους μαθητές να αποσαφηνίσουν τις εξηγήσεις τους και να οξύνουν τα επιχειρήματά τους.
- Συζήτηση και κατάρριψη προκαταλήψεων, προκειμένου τα παιδιά να μην επηρεάζονται και να σκέφτονται από μόνα τους.
- Εξέταση διαφορετικών λύσεων και εξηγήσεων για διάφορα προβλήματα, με στόχο την ευελιξία της σκέψης τους.
Πηγές που χρησιμοποιήθηκαν στο άρθρο αυτό:
Ματσαγγούρας, Η. (1986) Στρατηγικές Διδασκαλίας: Η Κριτική Σκέψη στη Διδακτική Πράξη. Αθήνα: Gutenberg
Ματσαγγούρας, Η. (1998α) Θεωρία της Διδασκαλίας. Αθήνα:Gutenberg
