Μπορεί να ακούγεται εκ πρώτης όψεως σαν μια ποιητική πρόταση άλλα δεν είναι. Διατυπώθηκε πρώτη φορά από τον Carl Sagan κι έπειτα στην Ελλάδα από το Διονύση Σιμόπουλο στο ομώνυμο βιβλίο του. Αυτή η φράση ωστόσο, κρύβει μέσα της μια βασική αλήθεια για τη προέλευση του ανθρώπου και του κόσμου.
Τα αστέρια
Κάθε χημικό στοιχείο από τα 118 που γνωρίζουμε μέχρι στιγμής δημιουργήθηκε στη καρδία ενός αστεριού που πέθανε πριν από δισεκατομμύρια χρόνια. Στην αρχή του Σύμπαντος κατά την Μεγάλη Έκρηξη (Big Bang) το μοναδικό στοιχείο ήταν το Υδρογόνο, διότι αποτελεί το πιο απλό στοιχείο με ένα νετρόνιο και πρωτόνιο στο πυρήνα του και ένα ηλεκτρόνιο σε τροχιά γύρω από τον πυρήνα. Όταν τεράστια νέφη υδρογόνου κατέρρευσαν κάτω από την επίδραση της βαρύτητας γεννήθηκαν τα πρώτα άστρα. Στο εσωτερικό τους άγγιζαν τεράστια ποσά πίεσης και θερμοκρασίας αναγκάζοντας τα άτομα υδρογόνου να ενωθούν, μια διαδικασία η οποία ονομάζεται πυρηνική σύντηξη. Όταν τα αποθέματα υδρογόνου τελειώσουν, η βαρύτητα συμπιέζει το άστρο ακόμα περισσότερο. Τότε ξεκινά η σύντηξη του Ηλίου.
Εικόνα 1. Απεικόνιση της πυρηνικής σύντηξης. Η ενέργεια των συνεχόμενων αντιδράσεων αντιστέκεται στη βαρύτητα.
Εν συνεχεία της σύντηξης του Ηλίου, παράγονται όλο κι πιο βαριά άτομα όπως του άνθρακα και του οξυγόνου. Σε πιο μαζικά άστρα, μεγαλύτερα πχ από αυτό του Ηλιακού μας Συστήματος ο κύκλος συνεχίζεται με τη παραγωγή στοιχείων όπως το Μαγνήσιο,το Πυρίτιο και τον Σίδηρο.
Υπερκαινοφανείς αστέρες (Supernova)
Δυστυχώς για τα άστρα ο σίδηρος αποτελεί κι την έναρξη του τέλους τους. Ενώ οι άλλες αντιδράσεις είναι εξώθερμες, δηλαδή παράγουν ενέργεια σε μορφή θερμότητας, η σύντηξη του σιδήρου είναι ενδόθερμη- απορροφά ενέργεια. Καθώς ο πυρήνας του άστρου γεμίζει με σίδηρο, η πίεση μειώνεται και η βαρύτητα παίρνει το πάνω χέρι στιγμιαία.
Εικόνα 2. Διάγραμμα της απαιτούμενης ενέργειας για τη δημιουργία των χημικών στοιχείων. Παρατηρείται πως στα μικρότερα άτομα η ενέργεια αυξάνεται ενώ στο σίδηρο αρχίζει και πέφτει. Πηγή εγκυκλοπαίδεια Britannica.
Η κατάρρευση του αστεριού προκαλεί την πιο βίαιη έκρηξη στο Σύμπαν : τη λεγόμενη έκρηξη Supernova. Μέσα σε ελάχιστα δευτερόλεπτα το αστέρι παράγει περισσότερη ενέργεια απ ότι σε ολόκληρη τη ζωή του. Ακολουθεί μια απότομη άνοδος της θερμοκρασίας όπου και δημιουργούνται βαρύτερα χημικά στοιχεία όπως χρυσός, χαλκός και ιώδιο. Το αστέρι διασκορπίζει τα στοιχεία στο διάστημα όπου και τα γύρω νεφελώματα εμπλουτίζονται με τη λεγόμενη αστρόσκονη- τα υπολείμματα της Supernova.
Η συνέχεια, το Ηλιακό μας Σύστημα και ο άνθρωπος
Μια παρόμοια ιστορία ξετυλίχθηκε πριν από περίπου 4.6 δις χρόνια. Όταν ένα παρόμοιο νεφέλωμα αστρόσκονης κατέρρευσε και δημιουργήθηκε ο Ήλιος του ηλιακού μας συστήματος. Τα βαρύτερα στοιχεία ενώθηκαν μετά από πολλά χρόνια και έτσι δημιουργήθηκαν οι πρώτοι πλανήτες, ενός εκ ων οποίων και η Γη. Κάθε ζωντανός οργανισμός στο πλανήτη μας καθώς και κάθε άψυχο αντικείμενο είναι αποτέλεσμα αυτής της διαστημικής ανακύκλωσης.
Όταν κοιτάζουμε το βραδινό ουρανό, στη πραγματικότητα κοιτάζουμε ένα κομμάτι της ύπαρξης μας.
Βιβλιογραφία
1) https://el.wikipedia.org/wiki/Υπερκαινοφανής αστέρας
