Βρίσκεσαι στο γραφείο, συντάσσοντας ένα report όταν ακούς τον χαρακτηριστικό ήχο μηνύματος από το Slack και διαβάζεις “Επείγον”. Το ανοίγεις, διαβάζεις, απαντάς και επιστρέφεις στο report σου. Παρατηρείς πως θα σου πάρει κάποια δευτερόλεπτα κοιτώντας κενά την οθόνη μέχρι να ξανα πιάσεις τον ειρμό σου; Αυτό που βιώνεις εκείνη τη στιγμή ονομάζεται “Switch-Cost” (Κόστος Εναλλαγής). Είναι το τίμημα που πληρώνει ο εγκέφαλος μας κάθε φορά που χρειάζεται να μεταπηδά από ένα σύστημα κανόνων σε ένα άλλο. Το φαινόμενο αυτό παρατηρείται σε δίγλωσσους ανθρώπους σε μόνιμη βάση. Ο εγκέφαλος δηλαδή βρίσκεται σε συνεχή ετοιμότητα για εναλλαγή.
Ο δίγλωσσος εγκέφαλος δεν “κλείνει” ποτέ τη μία γλώσσα
Για πολλά χρόνια πιστεύαμε πως όταν μιλάμε τη μία γλώσσα, η άλλη απενεργοποιείται. Μέσα από σύγχρονες έρευνες και νευροαπεικόνιση αποδεικνύεται ακριβώς το αντίθετο, ότι δηλαδή και οι δύο γλώσσες παραμένουν ενεργές ταυτόχρονα. Όταν ένα δίγλωσσο άτομο θέλει να πει μία λέξη στη μία γλώσσα, το νευρωνικό δίκτυο πυροδοτεί και την αντίστοιχη της άλλης γλώσσας. Για παράδειγμα αν ένας δίγλωσσος ελληνικής – αγγλικής γλώσσας θέλει να πει τη λέξη “νερό”, ο εγκέφαλος ταυτόχρονα ενεργοποιεί και τη λέξη “water”.
Για να επιλέξει τη σωστή λέξη το δίκτυο μας χρησιμοποιεί το Μοντέλο Ανασταλτικού Ελέγχου (Inhibitory Control Model) του Green (1998), έναν μηχανισμό που καταστέλλει προσωρινά την ανταγωνιστική πληροφορία. Οι έρευνες δείχνουν πως για την επιστροφή από τη δεύτερη γλώσσα (L2) στη μητρική (κυρίαρχη – L1) κοστίζει περισσότερο από το αναμενόμενο. Η μητρική γλώσσα αναστέλεται σε τέτοιο βαθμό που χρειάζεται παραπάνω προσπάθεια για να “ενεργοποιηθεί” εκ νέου.
Η “προπόνηση” των εκτελεστικών λειτουργιών
Θα μπορούσαμε να σκεφτούμε πως η συνεχής αλλαγή μεταξύ των γλωσσών “κουράζουν” τον εγκέφαλο, όμως στην πραγματικότητα φαίνεται πως προπονείται, εκπαιδεύεται και προσαρμόζεται. Θεμελιώδεις έρευνες στον τομέα της διγλωσσίας (Bialystok, 2007, Bialystok et al., 2012) δείχνουν πως αυτή η εναλλαγή μεταξύ των δύο γλωσσών και η αναστολή της μίας για προσωρινή χρήση της άλλης, λειτουργεί ως νοητική γυμναστική για τον εγκέφαλο. Ενισχύει τη συγκέντρωση και τον αποκλεισμό εξωτερικών περισπασμών καθώς και αναπτύσσει την ευελιξία του εγκεφάλου να προσαρμόζεται σε νέες καταστάσεις και κανόνες, εκτός της γλώσσας.
Πως σχετίζεται όμως με το γραφείο και τα reports η διγλωσσία;
Η εναλλαγή μεταξύ των γλωσσών και οι εκτελεστικές λειτουργίες που σχετίζονται με αυτήν ενεργοποιούν τους ίδιους μηχανισμούς με αυτούς που χρησιμοποιείς για να μεταβείς από ένα report σε ένα mail, από ένα spreadsheet σε ένα meeting και αντιστρόφως. Το φαινόμενο ονομάζεται task-switching. Το προηγούμενο task αφήνει “υπολειμματική ενεργοποίηση” (residual activation) στη μνήμη εργασίας (Monsell, 2003) Στα σύγχρονα εργασιακά περιβάλλοντα, το multitasking είναι ένα συνεχές και “ακριβό” για τις γνωστικές μας λειτουργίες task-switching. Το κόστος αυτό το πληρώνουμε με χαμένο χρόνο, περισσότερα λάθη και εξάντληση πνευματική.
Τα μαθήματα της διγλωσσίας
Παρατηρούμε λοιπόν μέσα από τις έρευνες και τα στοιχεία που μας δίνονται πως η εναλλαγή μεταξύ συστημάτων μπορεί να λειτουργήσει ως ένα ισχυρό εργαλείο προπόνησης της γνωστικής ευελιξίας όμως θα πρέπει να γίνεται εντός οργανωμένων πλαισίων και κανόνων. Στην καθημερινότητα που ζούμε και το εργασιακό περιβάλλον οι ταχύτητες που ακολουθούμε και η συνεχής μεταβάσεις από το ένα task στο άλλο όμως, υπερφορτώνουν τον εγκέφαλο μας. Γι’ αυτόν το λόγο, θέλοντας καλύτερη και αυξημένη παραγωγικότητα, ακολουθούνται στρατηγικές όπως:
- ομαδοποίηση εργασιών (batching)
- περιορισμός περιττών διακοπών
- περισσότερος χρόνος αδιάσπαστης προσοχής
Συμπέρασμα
Ο εγκέφαλος μας δεν είναι σχεδιασμένος για ένα διαρκές multitasking και συνεχόμενη επεξεργασίά δεδομένων. Χρειάζεται ελεγχόμενες μεταβάσεις μεταξύ των συστημάτων που διαχειρίζεται και τον απαραίτητο χρόνο ώστε να κάνει ένα μικρό “refresh”. Άλλωστε η παραγωγικότητα δεν αυξάνεται αναλόγως των πόσων tasks μπορούμε να αναλάβουμε ταυτόχρονα, αλλά των πόσων μπορούμε πραγματικά να φέρουμε εις πέρας.
Πηγές:
-
- https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2167/beb441.0
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3322418/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4361352/
- https://www.andrew.cmu.edu/user/natashat/bilingualism/green.pdf
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12639695/
- https://facilethings.com/blog/en/batching-the-art-of-grouping-tasks-to-multiply-your-productivity
- https://www.apa.org/topics/research/multitasking
- https://www.apa.org/pubs/journals/releases/xhp274763.pdf
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0749597809000399
