Υπάρχουν στιγμές κατά τις οποίες μια κοινωνία χρειάζεται να θέσει σαφή όρια. Όχι επειδή απέτυχαν τα παιδιά, αλλά επειδή οι ενήλικες άργησαν να αναλάβουν την ευθύνη τους. Η απαγόρευση social media κάτω των 15 ανήκει σε αυτή την κατηγορία.
Η Ελλάδα προχωρά στη δημιουργία ενός νέου πλαισίου προστασίας των ανηλίκων. Το μέτρο επιχειρεί να περιορίσει τον ψηφιακό εθισμό, τον διαδικτυακό εκφοβισμό, την έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο και την πίεση της συνεχούς σύγκρισης.
Το όριο είναι αναγκαίο. Ωστόσο, δεν αρκεί.
Ως ψυχολόγος, θεωρώ ότι το ουσιαστικό ερώτημα δεν είναι μόνο αν ένα παιδί θα μπορέσει να ανοίξει λογαριασμό στο TikTok ή στο Instagram. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν το έχουμε προετοιμάσει να διαχειριστεί έναν ψηφιακό κόσμο που διεκδικεί συνεχώς την προσοχή, το συναίσθημα και τον χρόνο του.
Μπορούμε να κλείσουμε μια εφαρμογή. Δεν μπορούμε, όμως, να νομοθετήσουμε την αυτοεκτίμηση, την κριτική σκέψη και την εσωτερική ασφάλεια ενός παιδιού.
Τι προβλέπει η απαγόρευση social media κάτω των 15
Το νέο πλαίσιο αφορά τις πλατφόρμες στις οποίες οι χρήστες δημιουργούν προσωπικό προφίλ, δημοσιεύουν περιεχόμενο και αλληλεπιδρούν δημόσια μέσω αναρτήσεων, σχολίων, βίντεο, likes και ακολούθων. Αντίθετα, δεν αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο τις υπηρεσίες που χρησιμοποιούνται αποκλειστικά για ιδιωτική επικοινωνία.
Οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης θα πρέπει να εφαρμόσουν αξιόπιστες μεθόδους επαλήθευσης ηλικίας. Παράλληλα, το πλαίσιο προβλέπει επανέλεγχο της ηλικίας για λογαριασμούς που υπάρχουν ήδη. Η επίσημη έναρξη εφαρμογής έχει οριστεί για την 1η Ιανουαρίου 2027.
Η μεταφορά της ευθύνης στις πλατφόρμες αποτελεί σημαντική αλλαγή. Για πολλά χρόνια, η κοινωνία αντιμετώπιζε το πρόβλημα σχεδόν αποκλειστικά ως οικογενειακή υπόθεση. Συνήθως, οι γονείς άκουγαν μια απλή συμβουλή: «Πάρτε το κινητό από το παιδί» ή «βάλτε αυστηρότερα όρια».
Ένας γονέας, όμως, δεν μπορεί μόνος του να αντιμετωπίσει αλγορίθμους, αδιάκοπες ειδοποιήσεις και λειτουργίες που παρατείνουν τον χρόνο παραμονής του χρήστη. Εφόσον ολόκληρα επιχειρηματικά μοντέλα βασίζονται στην κατάκτηση της ανθρώπινης προσοχής, η προστασία δεν μπορεί να εξαρτάται μόνο από την αυτοπειθαρχία ενός παιδιού.
Το παιδί δεν εθίζεται μόνο στην οθόνη
Όταν συζητάμε για τα social media, συχνά μετράμε μόνο τις ώρες. Εξετάζουμε πόσο χρόνο πέρασε το παιδί μπροστά στο κινητό, πόσες φορές άνοιξε μια εφαρμογή και πόσο αργά έμεινε ξύπνιο.
Βέβαια, ο χρόνος έχει σημασία. Ιδιαίτερα όταν η χρήση αντικαθιστά τον ύπνο, τη μελέτη, τη σωματική δραστηριότητα και την πραγματική κοινωνική επαφή. Παρ’ όλα αυτά, δεν εξηγεί ολόκληρο το πρόβλημα.
Το παιδί δεν επιστρέφει διαρκώς σε μια πλατφόρμα μόνο επειδή του αρέσει η οθόνη. Επιστρέφει επειδή εκεί συναντά την παρέα του. Επιπλέον, παρακολουθεί τις αντιδράσεις των άλλων, αναζητά αποδοχή, συγκρίνει τον εαυτό του και προσπαθεί να καταλάβει ποια εικόνα πρέπει να παρουσιάσει για να γίνει ορατό.
Στην εφηβεία, το παιδί εξακολουθεί να διαμορφώνει την ταυτότητά του. Γι’ αυτό νιώθει έντονη την ανάγκη να ανήκει, να αναγνωρίζεται και να επιβεβαιώνεται. Όταν μεταφράζει αυτή την ανάγκη σε likes, προβολές, σχόλια και αριθμούς ακολούθων, κινδυνεύει να μετατρέψει την προσωπική του αξία σε μετρήσιμο μέγεθος.
Σταδιακά, εγκαταλείπει το ερώτημα «ποιος είμαι;» και επικεντρώνεται στο «πώς φαίνομαι στους άλλους;». Αυτή η μετατόπιση είναι βαθύτερη από μια απλή συνήθεια χρήσης.
Για περισσότερα στοιχεία, μπορείτε να διαβάσετε τη σχετική ανάλυση του Maxmag για την προβληματική χρήση της οθόνης στα παιδιά.
Τι δείχνουν τα δεδομένα
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 11% των εφήβων που συμμετείχαν σε μεγάλη διεθνή έρευνα εμφάνισε ενδείξεις προβληματικής χρήσης των social media. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 7% το 2018, ενώ το 2022 έφτασε στο 11%. Επιπλέον, τα κορίτσια παρουσίασαν υψηλότερο ποσοστό από τα αγόρια, 13% έναντι 9%.
Η προβληματική χρήση δεν σημαίνει απλώς πολλές ώρες μπροστά σε μια οθόνη. Περιλαμβάνει δυσκολία ελέγχου, παραμέληση άλλων δραστηριοτήτων, έντονη ενόχληση όταν δεν υπάρχει πρόσβαση και αρνητικές συνέπειες στην καθημερινότητα.
Τα στοιχεία αυτά είναι σοβαρά. Ωστόσο, δεν πρέπει να οδηγούν σε απλουστεύσεις.
Η UNICEF υπογραμμίζει ότι ο συνολικός χρόνος χρήσης δεν εξηγεί από μόνος του την ψυχική επιβάρυνση των παιδιών. Μεγαλύτερη σημασία μπορεί να έχουν το είδος του περιεχομένου, ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η σεξουαλική εκμετάλλευση, η παραβίαση της ιδιωτικότητας και η έκθεση σε βίαιο ή επιβλαβές υλικό.
Επομένως, δεν αρκεί να ρωτάμε μόνο πόσες ώρες ήταν το παιδί στο κινητό. Χρειάζεται να εξετάζουμε και τα παρακάτω:
- Τι είδε;
- Ποιος επικοινώνησε μαζί του;
- Πώς αισθάνθηκε μετά τη χρήση;
- Υπήρξε κάτι που το φόβισε ή το έκανε να νιώσει ανεπαρκές;
- Μπορεί να σταματήσει χωρίς ένταση;
- Γνωρίζει ότι μπορεί να ζητήσει βοήθεια χωρίς να κατηγορηθεί;
Συνεπώς, η ποιότητα της ψηφιακής εμπειρίας είναι εξίσου σημαντική με τη διάρκειά της.
Η απαγόρευση μπορεί να προστατεύσει, αλλά δεν μπορεί να θεραπεύσει
Ένας νόμος μπορεί να καθυστερήσει την πρώιμη έκθεση. Παράλληλα, μπορεί να μειώσει την πιθανότητα ένα παιδί να συναντήσει περιεχόμενο που δεν είναι ακόμη έτοιμο να επεξεργαστεί. Επιπλέον, μπορεί να αναγκάσει τις εταιρείες να αναλάβουν μεγαλύτερη ευθύνη.
Δεν μπορεί, όμως, να θεραπεύσει τη μοναξιά.
Επίσης, δεν μπορεί να δημιουργήσει επικοινωνία σε μια οικογένεια όπου οι άνθρωποι έχουν πάψει να συνομιλούν. Ούτε μπορεί να ενισχύσει μόνος του την αυτοεκτίμηση ενός παιδιού που μετρά την αξία του μέσα από την αποδοχή των άλλων. Τέλος, δεν μπορεί να σταματήσει τον σχολικό εκφοβισμό, ο οποίος συχνά συνεχίζεται μέσα στην οθόνη.
Αν οι γονείς αφαιρέσουν το κινητό χωρίς εξήγηση, διάλογο και πραγματικές εναλλακτικές, το παιδί δεν θα αισθανθεί απαραίτητα προστατευμένο. Αντίθετα, μπορεί να νιώσει ότι αποκλείεται από την παρέα του ή ότι τιμωρείται για έναν ψηφιακό κόσμο που δημιούργησαν οι ενήλικες.
Η απαγόρευση πρέπει να λειτουργήσει ως όριο και όχι ως εκδίκηση.
Το μεγαλύτερο λάθος των γονέων
Το συχνότερο λάθος δεν είναι ότι οι γονείς δεν γνωρίζουν όλες τις εφαρμογές ή τις τελευταίες διαδικτυακές τάσεις. Το πραγματικό λάθος είναι ότι πολλοί ξεκινούν τη συζήτηση μόνο όταν το πρόβλημα έχει ήδη εμφανιστεί.
Για παράδειγμα, η επικοινωνία αρχίζει μετά τον διαδικτυακό εκφοβισμό, τη διαρροή προσωπικών φωτογραφιών, την απότομη πτώση της διάθεσης ή μια μεγάλη σύγκρουση για το κινητό.
Μέχρι τότε, το παιδί μπορεί να έχει ήδη μάθει ότι ο ενήλικας θα αντιδράσει με θυμό, πανικό ή τιμωρία. Έτσι, όταν η πρώτη φράση είναι «δώσε μου αμέσως το κινητό», υπάρχει κίνδυνος να επιλέξει τη σιωπή την επόμενη φορά.
Γι’ αυτό οι γονείς χρειάζεται να καλλιεργούν τον διάλογο πριν εμφανιστεί η κρίση. Το παιδί πρέπει να γνωρίζει ότι μπορεί να μιλήσει χωρίς να αντιμετωπιστεί σαν να ευθύνεται για ό,τι του συνέβη.
Οι γονείς πρέπει να εφαρμόζουν όσα απαιτούν
Δεν μπορεί ένας ενήλικας να ζητά από το παιδί να αφήσει το κινητό, ενώ ο ίδιος κοιτάζει συνεχώς τη δική του οθόνη.
Τα παιδιά δεν μαθαίνουν μόνο από όσα τους λέμε. Κυρίως, μαθαίνουν παρατηρώντας όσα επαναλαμβάνουμε καθημερινά.
Όταν στο οικογενειακό τραπέζι υπάρχουν τέσσερις άνθρωποι και τέσσερις οθόνες, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το παιδί. Αντίθετα, αποτελεί οικογενειακό πρότυπο.
Γι’ αυτό χρειάζονται κοινές ζώνες χωρίς κινητό: στο φαγητό, στις ουσιαστικές συζητήσεις και πριν από τον ύπνο. Οι κανόνες πρέπει να ισχύουν για όλα τα μέλη της οικογένειας. Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί δεν βιώνει το όριο ως αυθαίρετη επιβολή εξουσίας.
Η συνέπεια πείθει περισσότερο από την απαγόρευση.
Τα social media δεν είναι μόνο ένας εχθρός
Μια σοβαρή ψυχολογική προσέγγιση δεν μπορεί να δαιμονοποιεί συνολικά την τεχνολογία.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μπορούν να προσφέρουν δημιουργική έκφραση, ενημέρωση, κοινωνική στήριξη και πρόσβαση σε ανθρώπους με κοινές εμπειρίες. Για ένα παιδί που αισθάνεται απομονωμένο ή διαφορετικό, το διαδίκτυο μπορεί να αποτελέσει χώρο σύνδεσης.
Η Αμερικανική Ψυχολογική Εταιρεία επισημαίνει ότι τα social media δεν είναι από μόνα τους ούτε καθολικά ωφέλιμα ούτε καθολικά επιβλαβή. Η ηλικία, η ψυχολογική κατάσταση του παιδιού, το είδος του περιεχομένου, ο τρόπος χρήσης και τα χαρακτηριστικά της κάθε πλατφόρμας καθορίζουν την επίδρασή τους.
Άρα, στόχος μας δεν είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που φοβούνται την τεχνολογία. Στόχος είναι να μεγαλώσουμε παιδιά που διατηρούν τον έλεγχο της ταυτότητας, του χρόνου και της αυτοεκτίμησής τους.
Τι χρειάζεται να γίνει στην πράξη
Η απαγόρευση social media κάτω των 15 πρέπει να συνοδευτεί από ουσιαστικές αλλαγές.
Ψηφιακή εκπαίδευση στα σχολεία
Τα παιδιά χρειάζεται να μάθουν πώς λειτουργούν οι αλγόριθμοι, πώς αναγνωρίζεται η παραπληροφόρηση, πώς προστατεύονται τα προσωπικά δεδομένα και πώς αντιμετωπίζεται ο διαδικτυακός εκφοβισμός.
Η ψηφιακή παιδεία δεν είναι μάθημα χειρισμού μιας συσκευής. Αντίθετα, αποτελεί εκπαίδευση στην κρίση, στην αυτοπροστασία και στην υπεύθυνη συμμετοχή.
Σταθερή επικοινωνία στην οικογένεια
Οι γονείς μπορούν να ανοίγουν τη συζήτηση με ήρεμες ερωτήσεις, χωρίς να μετατρέπουν τον διάλογο σε ανάκριση:
- «Υπάρχει κάτι που είδες και σε αναστάτωσε;»
- «Πώς αισθάνεσαι έπειτα από αρκετή ώρα στα social media;»
- «Έχει επικοινωνήσει μαζί σου κάποιος που δεν γνωρίζεις;»
- «Υπάρχει κάτι στον ψηφιακό σου κόσμο που φοβάσαι να μου πεις;»
Πολλές φορές, η σωστή ερώτηση προστατεύει περισσότερο από έναν αιφνιδιαστικό έλεγχο.
Πραγματική ευθύνη των πλατφορμών
Οι εταιρείες χρειάζεται να αποδεικνύουν έμπρακτα ότι ενδιαφέρονται για την ασφάλεια των παιδιών. Συγκεκριμένα, οφείλουν να εφαρμόζουν ασφαλείς προεπιλεγμένες ρυθμίσεις, να περιορίζουν λειτουργίες που ενθαρρύνουν την καταναγκαστική χρήση και να αντιδρούν γρήγορα σε καταγγελίες εκφοβισμού, εκμετάλλευσης ή κακοποίησης.
Δεν είναι λογικό να απαιτούμε από ένα παιδί μεγαλύτερη αυτοσυγκράτηση από εκείνη που επιδεικνύουν εταιρείες με τεράστιους οικονομικούς και τεχνολογικούς πόρους.
Η δική μου θέση
Υποστηρίζω τη θέσπιση του ηλικιακού ορίου, επειδή τα παιδιά χρειάζονται προστασία από ψηφιακά περιβάλλοντα που δεν σχεδιάστηκαν με προτεραιότητα την ψυχική τους υγεία.
Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι η απαγόρευση αρκεί.
Η απουσία λογαριασμού δεν προστατεύει από μόνη της ένα παιδί. Αντίθετα, το παιδί γίνεται ασφαλέστερο όταν αναγνωρίζει τη χειραγώγηση, θέτει όρια, απορρίπτει την κακοποίηση και ζητά βοήθεια.
Επομένως, το πραγματικό στοίχημα είναι να προετοιμάσουμε το παιδί για τη στιγμή που θα συνδεθεί.
Δεν χρειάζεται μόνο να του κλείσουμε μια εφαρμογή. Χρειάζεται να του ανοίξουμε έναν δρόμο προς την αυτορρύθμιση.
Συμπέρασμα
Η απαγόρευση social media κάτω των 15 μπορεί να προσφέρει πολύτιμο χρόνο. Χρόνο για να ωριμάσει το παιδί, να ενισχύσει την κριτική του σκέψη και να δημιουργήσει μια σταθερότερη εικόνα για τον εαυτό του.
Οι ενήλικες, όμως, πρέπει να αξιοποιήσουν αυτόν τον χρόνο.
Αν τον γεμίσουν με σιωπή, έλεγχο και τιμωρία, η απαγόρευση θα παραμείνει απλώς μια κλειδωμένη εφαρμογή. Αντίθετα, αν τον γεμίσουν με διάλογο, εκπαίδευση, παρουσία και συνέπεια, μπορεί να αποτελέσει πραγματικό μέτρο προστασίας.
Δεν αρκεί να απομακρύνουμε το παιδί από την οθόνη.
Χρειάζεται να είμαστε παρόντες όταν εκείνο στραφεί προς εμάς.
Βιβλιογραφία – Παραπομπές
American Psychological Association. (2023). Health advisory on social media use in adolescence. https://www.apa.org/topics/social-media-internet/health-advisory-adolescent-social-media-use
Ελληνική Κυβέρνηση. (2026). Θέσπιση ορίου ηλικίας για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και την προστασία των ανηλίκων από τον ψηφιακό εθισμό. https://www.government.gov.gr/thespisi-oriou-ilikias-gia-tin-prosvasi-sta-mesa-kinonikis-diktiosis-ke-tin-prostasia-ton-anilikon-apo-ton-psifiako-ethismo/
UNICEF Innocenti. (2025). Childhood in a Digital World. https://www.unicef.org/innocenti/reports/childhood-digital-world
World Health Organization Regional Office for Europe. (2024). Teens, screens and mental health. https://www.who.int/europe/news/item/25-09-2024-teens–screens-and-mental-health
Δρ Διογένης Αντωνιάδης
Ψυχολόγος, ερευνητής, συγγραφέας.
