Την Αρχαϊκή περίοδο (700-480 π.Χ) σημειώνονται στον ελλαδικό χώρο σημαντικές αλλαγές στην κοινωνία, στην πολιτική αλλά και στην τέχνη. Αυτή την περίοδο εξελίσσεται η κεραμική, η μικροτεχνία και η αρχιτεκτονική. Εντυπωσιακή είναι και η εξέλιξη στη γλυπτική, όπου γίνεται μία μετάβαση από προγενέστερες μικρότερες αγαλματικές μορφές σε αγάλματα που πλέον έχουν μνημειακό μέγεθος, με σκοπό να προβάλλουν τα κοινωνικά ιδεώδη της εποχής. Εμβληματικός τύπος της αρχαϊκής πλαστικής είναι οι Κούροι και οι Κόρες. Ένα σπουδαίο παράδειγμα αρχαϊκής Κόρης είναι η Φρασίκλεια.
Αρχαϊκοί Κούροι
Ο τύπος του Κούρου είναι από τους πιο χαρακτηριστικούς αγαλματικούς τύπους της ελληνικής γλυπτικής. Πρόκειται για νεαρές, ανδρικές μορφές, οι οποίες εμφανίζονται σε όρθια στάση, χωρίς ένδυση και προβάλλουν το αριστερό τους πόδι μπροστά, σαν σε βάδιση, ενώ τα χέρια τους πέφτουν κατά μήκος του σώματος. Οι Κούροι συμβολίζουν την ιδέα του καλού και αγαθού.
Αρχαϊκές Κόρες
Οι Κόρες αποτελούν τον αντίστοιχο θηλυκό τύπο του Κούρου, δηλαδή πρόκειται για όρθιες, νεαρές γυναικείες μορφές. Παρουσιάζονται να φορούν μακρύ χιτώνα ή πέπλο, τα οποία ανασηκώνουν με το ένα χέρι με σκοπό να προβάλλουν το αντίστοιχο πόδι. Συνήθως κρατούν κάποια προσφορά. Έχουν επίσης επιμελημένη κόμμωση, καθώς και πλούσια κοσμήματα. Ακόμη, οι μορφές και των δύο παραπάνω τύπων, εμφανίζονται αρμονικά και επιβλητικά στημένες. Το άγαλμα της Κόρης «Φρασίκλεια», αποτελεί αντιπροσωπευτικό και εμβληματικό δείγμα του τύπου της Κόρης.
Φρασίκλεια: Η ανακάλυψη του αγάλματος
Το άγαλμα ανακαλύφθηκε το 1972 από τον αρχαιολόγο Ευθύμιο Μαστροκώστα και τον βοηθό του Ευάγγελο Κακαβογιάννη, στη νεκρόπολη του δήμου Μυρρινούντος στην Αττική. Τέσσερα χρόνια νωρίτερα, το 1968 είχε έρθει στο φως η επιγραφή από τη βάση του αγάλματος. Αυτό το γεγονός αποτέλεσε την αφετηρία για την έναρξη ανασκαφών στη περιοχή. Μαζί με την Φρασίκλεια, στον ίδιο τάφο βρέθηκε και το άγαλμα ενός Κούρου. Σύμφωνα με έρευνες, τα αγάλματα είχαν ταφεί γύρω στο 480-490 π.Χ με σκοπό να προστατευτούν από την εισβολή των Περσών. Τα δύο αυτά έργα βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο.
Φρασίκλεια: Περιγραφή του αγάλματος
Η Φρασίκλεια αποτελεί ένα σημαντικό τεκμήριο της αρχαϊκής τέχνης. Το άγαλμα είναι κατασκευασμένο από παριανό μάρμαρο και εικονίζει μία όρθια νεαρή, γυναικεία μορφή. Η Κόρη φοράει έναν κόκκινο χρωματισμένο χιτώνα, ζωσμένο στη μέση. Με το δεξί της χέρι ανασηκώνει ελαφριά τον χιτώνα της προς τα πλάγια, ενώ έχει το αριστερό της χέρι λυγισμένο στο στήθος της και κρατάει ένα άνθος λωτού. Διάφορα κοσμήματα στολίζουν τις παρυφές και άλλα σημεία του ενδύματός της, ενώ η κόμμωσή της είναι περίτεχνη και πολύ προσεγμένη. Ακόμη, στο κεφάλι της φορά στεφάνη με άνθη λωτού και στα πόδια της σανδάλια. Τον λαιμό της κοσμεί ένα ογκώδες περιδέραιο, ενώ φοράει επίσης ενώτια και ψέλια (σκουλαρίκια και βραχιόλια). Αξίζει να σημειωθεί ότι σώζεται η υπογραφή του δημιουργού στο βάθρο του αγάλματος. Αυτό είναι ένα σπάνιο φαινόμενο για τα αγάλματα της αρχαιότητας, καθώς με την πάροδο των ετών τα έργα-μνημεία αυτά έχουν υποστεί πολλές φθορές. Αυτό καθιστά τη Φρασίκλεια ακόμη πιο σημαντικό εύρημα. Στο συγκεκριμένο έργο υπάρχει η υπογραφή [‘Αριστίων πάριος μ’επόεσε], η οποία μαρτυρά ότι καλλιτέχνης της Φρασίκλειας είναι ο Αριστίων από την Πάρο.
Φρασίκλεια: Η Αιώνια Κόρη
Η Φρασίκλεια, αναφέρεται σε μια νεαρή κοπέλα η οποία έχασε τη ζωή της πριν προλάβει να ολοκληρώσει, σύμφωνα με τα πρότυπα της εποχής, τον προορισμό της γυναίκας. Δηλαδή, να παντρευτεί και να τεκνοποιήσει. Το επίγραμμα που βρέθηκε χαραγμένο στη βάση του αγάλματος, μαρτυρά τη θλίψη για τη ζωή της κοπέλας που χάθηκε πρόωρα. Έτσι θα παραμείνει για πάντα Κόρη, αφού δεν πρόλαβε να περάσει στο στάδιο της γυναίκας.
Επιρροές, σκοπός και χρήση
Η Φρασίκλεια και γενικά τα αγάλματα αυτού του τύπου έχουν επηρεαστεί από την Ανατολίζουσα τέχνη (αφομοίωσε δηλαδή τεχνοτροπίες και υλικά από χώρες της Ανατολής) αλλά και από την αιγυπτιακή γλυπτική. Σκοπός των συγκεκριμένων αγαλμάτων ήταν να αναδείξουν τις ανδρικές (Κούροι) και τις γυναικείες (Κόρες) αρετές της εποχής, ενώ η χρήση τους ήταν κατά κύριο λόγο ταφική ή αναθηματική. Δηλαδή, τοποθετούνταν σε ταφικά μνημεία με σκοπό να τιμήσουν τον νεκρό ή λειτουργούσαν ως αφιερώματα σε θεότητες και ιερά, με σκοπό να ζητήσουν την εύνοια των θεών ή να τους ευχαριστήσουν για κάτι.
Φρασίκλεια: Η διαχρονική της αξία
Η Φρασίκλεια δεν αποτελεί απλά ένα όμορφο και επιβλητικό δείγμα της αρχαϊκής πλαστικής. Πρόκειται για μία από τις καλύτερα σωζόμενες Κόρες της περιόδου. Αυτό το γεγονός, μας βοηθά να κατανοήσουμε την τεχνοτροπία των αγαλμάτων, την ικανότητα και το ταλέντο των γλυπτών της εποχής, αλλά και την εξέλιξη της γλυπτικής σε σχέση με προγενέστερες περιόδους. Ταυτόχρονα μέσα από την σωζόμενη επιγραφή στη βάση του αγάλματος, μπορούμε να αντλήσουμε πληροφορίες για την κοινωνική θέση των γυναικών της εποχής, καθώς και για τα ταφικά έθιμα της Αρχαϊκής περιόδου.
Πηγές
Brinkmann, V., Koch-Brinkmann, U., & Piening, H. (2010). The funerary monument to Phrasikleia. Circumlitio. The Polychromy of Antique and Medieval Sculpture, 189-217.
Η Φρασίκλεια και ο Κούρος. Τα αριστουργήματα της αρχαϊκής γλυπτικής που ενταφιάστηκαν για να σωθούν από τους Πέρσες εισβολείς. Πώς βρέθηκαν στο Πόρτο Ράφτη. (χ.η.). Μηχανή του Χρόνου. Ανακτήθηκε από: www.mixanitouxronou.gr (τελευταία πρόσβαση: 09/04/2026)
Πλάντζος, Δ. (2016). Ελληνική Τέχνη και Αρχαιολογία 1200-30 π. Χ.
