Με αφορμή την περιοδεία της θεατρικής παράστασης «12 ένορκοι», μου ήρθε πάλι στο μυαλό η ταινία που είδα τον περασμένο Σεπτέμβρη και ειλικρινά σκεφτόμουν για πολλές μέρες. Είναι τόσο σπάνιο πλέον μια ταινία να σε αιχμαλωτίσει τόσο, ώστε να τη σκέφτεσαι και να τη συζητάς ξανά και ξανά και σίγουρα στη λίστα αυτή θα μπει το «12 angry men». Αν και μετράει 60 χρόνια από την πρώτη της κυκλοφορία, παραμένει τρομακτικά επίκαιρη και ίσως σήμερα να είναι πιο αναγκαία να τη δει κανείς από ποτέ.
Αποτελεί ξεκάθαρα ένα αριστούργημα του αμερικανικού σινεμά των Reginald Rose και Sidney Lumet. Ενδιαφέρον trivia είναι πως αρχικά είχε προβληθεί ως επεισόδιο της αμερικανικής σειράς «studio one» το 1954 και ύστερα προσαρμόστηκε σε ταινία, ενώ μάλιστα 2 από τους πρωταγωνιστές του επεισοδίου υποδύθηκαν τους ίδιους ρόλους. Η πλοκή αν και λαμβάνει εξ ολοκλήρου χώρα σε μια αίθουσα δικαστηρίου και φλερτάρει έντονα να με το να γίνει κλειστοφοβική (ίσως και να γίνεται, αλλά αυτό είναι και το point), ωστόσο σε κρατάει με κομμένη την ανάσα ως το τέλος. Το σενάριο και οι ηθοποιοί παίζουν μεγάλο ρόλο σε αυτό, ενώ η σκηνοθεσία σου δίνει την εντύπωση πως είσαι κι εσύ ανάμεσα τους. 12 άνδρες που εκπροσωπούν διαφορετικές ηλικίες, τάξεις, ιδεολογίες και αντιλήψεις καλούνται να αποφασίσουν/καθορίσουν για τη ζωή ενός φτωχού αγοριού από μια περιθωριακή γειτονιά, ενός μετανάστη θα λέγαμε σήμερα, για το αν σκότωσε ή όχι τον πατέρα του. Το αν έγινε όντως ο φόνος είναι κάτι που δε θα μάθουμε ποτέ και δεν μας νοιάζει και τόσο, αυτό που μας νοιάζει όμως είναι το πόσο εύκολα βγάζουμε συμπεράσματα με βάση την καταγωγή και τη θέση κάποιου ή ακόμη χειρότερα πόσο εύκολα καταδικάζουμε κάποιον από την ασφάλεια της βολής μας ή και την προσωπική μας εμπάθεια: ένας αγράμματος, φτωχός νέος που δεν έχει καμία σχέση με εμάς χωρίς αμφιβολία δε θα δίσταζε να κλέψει και να σκοτώσει.
Το πρόσωπο του νέου είναι δευτερεύουσας σημασίας, όχι όμως και η καταγωγή του. Έτσι, ο συγγραφέας επιλέγει να μη μας τον δείξει, άλλα ούτε και να αναφέρει τα ονόματα των ενόρκων. Με αυτό το ιδιαίτερο τρικ, ο θεατής καλείται να ταυτίσει πρόσωπα και καταστάσεις με δικές του, προσωπικές εμπειρίες. Η ταινία κατορθώνει να μας βάλει στη θέση του 13ου ενόρκου, να προβληματιστούμε και να αποφανθούμε, σαν η απόφαση να κρίνεται από τη ψήφο μας . Οι χαρακτήρες και οι ζωές των ανδρών ξεδιπλώνονται σταδιακά και αφήνεται να τους γνωρίσουμε μέχρι ενός απαραιτήτου σημείου ικανού να δικαιολογήσουμε τα κίνητρά και τις σκέψεις τους πίσω από την αρχική ψήφο τους, δηλαδή 11 ψήφοι υπέρ και 1 μόνο κατά, πράγμα που σηματοδοτεί και όλη την εξέλιξη της ταινίας. Ευτυχώς στο σινεμά, όπως και στη ζωή πάντα υπάρχει αυτός που δε φοβάται να ξεχωρίσει (ο ήρωας μας είναι ο μοναδικός που φοράει λευκό σακάκι) και να αγωνιστεί γι’αυτά που πιστεύει, ακόμη κι αν χρειαστεί να τα βάλει με άλλους «11 θυμωμένους άνδρες».
Το φιλμ ήταν υποψήφιο για 3 όσκαρ (σκηνοθεσίας, προσαρμογή σεναρίου και εικόνας), ενώ βρίσκεται σχεδόν σε όλες τις λίστες καλύτερων ταινιών από κριτικούς. Στη χώρα μας κυκλοφόρησε τον Αύγουστο του 2013, ενώ αποτελεί τα τελευταία 3 χρόνια μια από τις πιο επιτυχημένες παραστάσεις της αθηναϊκής σκηνής. Όσοι δεν την έχετε δει κάντε το και αφεθείτε στη μαγεία του ασπρόμαυρου αμερικάνικου σινεμά που θα σας συγκινήσει κι αν μη τι άλλο θα σας προβληματίσει…
