Είναι ειλικρινά δύσκολο να περιγράψω τον εκνευρισμό μου όταν, κοιτάζοντας τις περσινές υποψηφιότητες των Όσκαρ, διαπίστωσα την απόλυτη απουσία του Luca Guadagnino. Καμία απολύτως αναγνώριση για τις δύο αριστουργηματικές ταινίες που μας χάρισε μέσα στο 2024: το σαρωτικό και δροσερό Challengers και το εξωπραγματικό Queer.
Η σύγχυσή μου πηγάζει από το γεγονός ότι μιλάμε για έναν δημιουργό σε διαρκή καλλιτεχνική εγρήγορση. Ο Guadagnino δουλεύει ασταμάτητα (πολλές φορές ξεκινά την επόμενη ταινία του πριν καν ολοκληρώσει την προηγούμενη) και παραδίδει σταθερά έργα υψηλότατης ποιότητας. Ταινίες φαινομενικά ετερόκλητες, που όμως φέρουν πάντα στον πυρήνα τους το αδιαμφισβήτητο, προσωπικό του στίγμα. Είναι από τους λίγους σύγχρονους σκηνοθέτες που δεν φοβούνται να κοιτάξουν κατάματα το υποσυνείδητό μας, να το τσιγκλήσουν και να βουτήξουν σε αυτό. Αποτελεί, αναμφίβολα, έναν από τους σημαντικότερους εξερευνητές της ανθρώπινης εμπειρίας, με όλες τις αντιφάσεις και τις αιχμές της.
Έχει, λοιπόν, τεράστιο ενδιαφέρον να αναζητήσουμε τις ρίζες των προβληματισμών του και τρόπου με τον οποίο τους προσεγγίζει καλλιτεχνικά, ρίχνοντας μία ματιά στις ταινίες που τον έχουν σημαδέψει.
Πριν προχωρήσουμε, όμως, μία απαραίτητη διευκρίνηση: πέρα από σπουδαίος καλλιτέχνης, ο Guadagnino είναι και σπουδαίος σινεφίλ. Δεν χάνει ποτέ την ευκαιρία να εκθειάσει δημιουργούς και έργα που τον επηρέασαν. Για τη συγκεκριμένη λίστα, επέλεξα τις 12 ταινίες στις οποίες o Guadagnino ανατρέχει συχνότερα και για τις οποίες έχει εκφράσει τον πιο θερμό ενθουσιασμό.
Εάν σας ενδιαφέρει να ανακαλύψετε περισσότερες ταινίες που αρέσουν στον Guadagnino, σας επισυνάπτω εδώ μια εκτενέστατη λίστα στο Letterboxd, η οποία ανανεώνεται συνεχώς με κάθε νέα κινηματογραφική αναφορά που κάνει στις συνεντεύξεις του.
1. Betty (1992)
Η (σε μεγάλο βαθμό ξεχασμένη) Betty, είναι μία από τις πιο φορμαλιστικές ταινίες του Claude Chabrol. Παρότι διαθέτει την κλασική, απολαυστικά «μεθοδική» ροή που χαρακτηρίζει την πλοκή των έργων του, αποτελεί ταυτόχρονα μία από τις πιο αναπάντεχα ζεστές ταινίες του. Χτίζει μία σχεδόν παρακμιακή ατμόσφαιρα, από την οποία όμως σου είναι αδύνατον να πάρεις τα μάτια σου.
Σύνοψη: Μία αυτοκαταστροφική, αλκοολική γυναίκα, η Betty, γνωρίζει την μεσήλικη, επίσης αλκοολική, Laure. Η Laure αποφασίζει να την πάρει υπό την προστασία της. Στο δωμάτιο του ξενοδοχείου που της νοικιάζει η νέα της φίλη, η Betty ξεκινά να αφηγείται τη ζωή της, τις εμπειρίες της ζώντας μέσα στους κύκλους της μπουρζουαζίας, και τον εγκλωβισμό της σε έναν διαλυμένο γάμο.
Σκηνοθεσία: Claude Chabrol
Πρωταγωνιστούν: Marie Trintignant, Stéphane Audran, Jean-François Garreaud
Κριτικές: IMDb (6.8/10), Letterboxd (3.6/5), Rotten Tomatoes (92%)
2. Mad Max: Fury Road (2015)
Ίσως η κορυφαία ταινία δράσης του εικοστού πρώτου αιώνα. Το Mad Max: Fury Road ωθεί την αισθητική και την κινηματογραφική φόρμα στα άκρα, εφαρμόζωντας αριστοτεχνικά τον χρυσό κανόνα που διδάσκεται σε κάθε σχολή κινηματογράφου: «Show, don’t tell». Μια οπτική συμφωνία, όπου η δράση αφηγείται την ιστορία καλύτερα από κάθε διάλογο.
Σύνοψη: Μία μετα-αποκαλυπτική ιστορία στις έσχατες άκρες του πλανήτη μας, σε ένα εχθρικό τοπίο ερήμου όπου η ανθρωπότητα έχει καταρρεύσει και οι επιζώντες παλεύουν λυσσαλέα για τα απαραίτητα αγαθά. Μέσα από αυτό το χάος αναδύονται δύο επαναστάτες που τρέπονται σε φυγή, οι οποίοι ίσως αποτελούν τη μοναδική ελπίδα για την αποκατάσταση της τάξης.
Σκηνοθεσία: George Miller
Πρωταγωνιστούν: Tom Hardy, Charlize Theron, Nicholas Hoult
Κριτικές: IMDb (8.1/10), Letterboxd (4.2/5), Rotten Tomatoes (97%)
3. Grand Illusion (1937)
Ένα από τα μεγαλύτερα ανθρωπιστικά έργα στην ιστορία της 7ης τέχνης. Η σύνθεση σε κάθε κάδρο αγγίζει την τελειότητα, επιβεβαιώνοντας τη φήμη του Renoir ως του απόλυτου μετρ στο κινηματογραφικό blocking (το στήσιμο και την κίνηση των ηθοποιών στον χώρο). Δεν είναι τυχαίο ότι ο Orson Welles είχε δηλώσει πως αυτή είναι μία από τις δύο ταινίες που θα διέσωζε, αν ερχόταν το τέλος του κόσμου.
Σύνοψη: Κατά τη διάρκεια του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, μια χούφτα Γάλλων αιχμαλώτων, μεταξύ των οποίων ο αριστοκράτης Captain de Boeldieu και ο εργατικής τάξης Lieutenant Maréchal, βρίσκονται φυλακισμένοι σε γερμανικό στρατόπεδο. Εκεί καλούνται να διαχειριστούν τις βαθιά ριζωμένες ταξικές τους διαφορές υπό το βάρος του εγκλεισμού. Όταν οι άντρες μεταφέρονται σε ένα φρούριο υψηλής ασφαλείας, αρχίζουν να ενορχιστρώνουν ένα σχέδιο απόδρασης κάτω από τη μύτη του Γερμανού αριστοκρατικής καταγωγής διοικητή von Rauffenstein. Το ενδιαφέρον κορυφώνεται καθώς ο von Rauffenstein αναπτύσσει έναν αναπάντεχο δεσμό με τον ομότιμό του, De Boeldieu.
Σκηνοθεσία: Jean Renoir
Πρωταγωνιστούν: Jean Gabin, Dita Parlo, Pierre Fresnay
Κριτικές: IMDb (8.1/10), Letterboxd (4.2/5), Rotten Tomatoes (97%)
4. Marnie (1964)
Ο Hitchcock, πέρα από άρχοντας του σασπένς, είναι και ο σκηνοθέτης που τελειοποίησε την κινηματογραφική απεικόνιση των ψυχολογικών τραυμάτων και ειδικά τα αγαπημένα μας mommy issues. Εδώ ο φακός εστιάζει σε μία γυναίκα αποφασισμένη να καταστρέψει τη ζωή της, στοιχείο που εξηγεί την αγάπη του Guadagnino για τη ταινία, καθώς οι «αυτοκαταστροφικές ηρωίδες» αποτελούν και δική του αγαπημένη θεματική (βλ. τον χαρακτήρα της Tilda Swinton στο «A Bigger Splash».)
Σύνοψη: Η Marnie είναι μία πολύ ελκυστική αλλά συναισθηματικά απόμακρη κλέφτρα. Η μέθοδός της είναι συγκεκριμένη: ληστεύει τους εργοδότες της προτού εξαφανιστεί και αλλάξει ταυτότητα. Όταν όμως το νέο της αφεντικό, ο Mark Rutland, ανακαλύπτει το μυστικό της, το ενδιαφέρον του για αυτή μετατρέπεται σε εμμονή. Αντί να την καταγγείλει, την εκβιάζει να τον παντρευτεί, πεπεισμένος πως μπορεί να τη «θεραπεύσει». Καθώς όμως βυθίζεται στο θρυμματισμένο της ψυχισμό, βαθιά θαμμένοι φόβοι και επικίνδυνες παρορμήσεις αρχίζουν να αναδύονται στην επιφάνεια.
Σκηνοθεσία: Alfred Hitchcock
Πρωταγωνιστούν: Tippi Hedren, Sean Connery, Martin Gabel
Κριτικές: IMDb (7.1/10), Letterboxd (3.6/5), Rotten Tomatoes (78%)
5. Querelle (1982)
Ο κορυφαίος, ίσως, δημιουργός του μεταπολεμικού γερμανικού σινεμά, Rainer Werner Fassbinder, υπογράφει εδώ την πιο ασυμβίβαστη, οργασμική και εξπρεσιονιστική εξερεύνηση της ανθρώπινης σεξουαλικότητας και του ανδρικού ψυχισμού. Μία ταινία που μοιάζει βγαλμένη κατευθείαν από το υποσυνείδητο του σκηνοθέτη.
Σύνοψη: Ένας γοητευτικός Βέλγος ναύτης, Ο Querelle, φτάνει στο λιμάνι της Βρέστης. Πέρα από ναυτικός, είναι παράλληλα διακινητής οπίου και δολοφόνος. Η παραμονή του εκεί μετατρέπεται σε ένα ταξίδι βίαιης και ερωτικά φορτισμένης αυτοανακάλυψης, μια οδύσσεια ομοφυλοφιλικής αφύπνισης που θα τον αλλάξει για πάντα, μεταμορφώνοντάς τον σε έναν ολοκληρωτικά νέο άντρα.
Σκηνοθεσία: Rainer Werner Fassbinder
Πρωταγωνιστούν: Brad Davis, Franco Nero, Jeanne Moreau
Κριτικές: IMDb (6.6/10), Letterboxd (3.7/5), Rotten Tomatoes (65%)
6. Sunrise: A Song of Two Humans (1927)
Η φιλμογραφία του F. W. Murnau αποτελεί την απόλυτη απόδειξη πως η χρονολογία παραγωγής είναι απλώς ένας αριθμός και δεν καθορίζει την ποιότητα ενός έργου. Το Sunrise στέκεται ως ένα τεχνικό αριστούργημα (με πολύ πρωτοποριακή χρήση της κάμερας για την εποχή), αλλά κυρίως ως μία από τις πιο συγκινητικές, γεμάτες ψυχή ιστορίες της παγκόσμιας μυθολογίας.
Σύνοψη:Ένας παντρεμένος αγρότης υποκύπτει στη σαγήνη μιας γυναίκας από την πόλη, η οποία προσπαθεί να τον παρασύρει σε μια επικίνδυνη σκέψη: να πνίξει τη σύζυγό του για να ζήσουν μαζί.
Σκηνοθεσία: F. W. Murnau
Πρωταγωνιστούν: George O’Brien, Janet Gaynor, Margaret Livingston
Κριτικές: IMDb (8.1/10), Letterboxd (4.2/5), Rotten Tomatoes (98%)
7. In the Realm of the Senses (1976)
Στη λίστα με τις αγαπημένες ταινίες του Luca Guadagnino προστίθεται και το In the Realm of Senses – ένα cult classic ανεξέλεγκτης ορμής. Ακόμα και σήμερα, δεν έχει χάσει ίχνος από τον προβοκατόρικο χαρακτήρα του ή την ικανότητά του να σοκάρει. Πρόκειται για μία βίαιη, μετωπική επίθεση στις αρχές της ιαπωνικής κουλτούρας και τον μιλιταριστικό πατριαρχικό της πυρήνα. ‘Ένα τραγικό παραμύθι έρωτα όπου το πάθος μετατρέπεται σε ανεξέλεγκτο τυφώνα σκότους.
Σύνοψη: Η Sade Abe, μία πρώην γκέισα που εργάζεται πλέον ως καμαριέρα σε ξενοδοχείο της προπολεμικής Ιαπωνίας, συνάπτει παράνομη σχέση με τον ιδιοκτήτη. Το ζευγάρι βυθίζεται σε μια εμμονική δίνη, όπου οι σεξουαλικοί τους πειραματισμοί κλιμακώνονται σε έναν ασφυκτικό και καταστροφικό δεσμό, όπου η ηδονή και η θνησιμότητα γίνονται δυσδιάκριτες, και η ίδια η ζωή αποτελεί εν δυνάμει θυσία στον βωμό της απόλαυσης.
Σκηνοθεσία: Nagisa Ōshima
Πρωταγωνιστούν: Tatsuya Fuji, Eiko Matsuda, Aoi Nakajima
Κριτικές: IMDb (6.6/10), Letterboxd (3.6/5), Rotten Tomatoes (84%)
8. Europe ’51 (1952)
Μία ταινία – σταθμός στη φιλμογραφία του Roberto Rossellini, την οποία κουβαλά στις πλάτες της η Ingrid Bergman, παραδίδοντας μία από τις κορυφαίες ερμηνείες όλων των εποχών. Η ταινία λειτουργεί (κατά τη γνώμη μου) λιγότερο ως μελέτη της αυτοπραγμάτωσης και περισσότερο ως μία οξυδερκής κριτική στην υποκρισία της αστικής τάξης και της μεταπολεμικής κοινωνίας.
Σύνοψη: Μία εγωκεντρική κοσμοπολίτισσα της Ρώμης, συντετριμμένη από τύψεις μετά την αυτοκτονία του μικρού γιού της, αναζητά εξιλέωση. Στην προσπάθειά της να ξαναβρεί νόημα στη ζωή της, απαρνείται τον πλούτο της και αφιερώνεται στη φροντίδα των φτωχών και των ασθενών. Ο νέος, ριζοσπαστικός ακτιβισμός της, όμως, την φέρνει σε σύγκρουση με τον σύζυγό της και τον κοινωνικό της περίγυρο, οι οποίοι αρχίζουν να αμφισβητούν την πνευματική της ισορροπία.
Σκηνοθεσία: Roberto Rossellini
Πρωταγωνιστούν: Ingrid Bergman, Alexander Knox, Ettore Giannini
Κριτικές: IMDb (7.4/10), Letterboxd (3.9/5), Rotten Tomatoes (76% – ποσοστό κοινού, γιατί των κριτικών δεν είναι διαθέσιμο)
9. Dream of Light (1992)
Ο Victor Erice αποδεικνύει περίτρανα γιατί θεωρείται ο σπουδαιότερος σκηνοθέτης στην αποτύπωση του χρόνου. Ένα ντοκιμαντέρ – μυσταγωγία για τη δημιουργική διαδικασία, τη δύναμη της υπομονής και την αναπόφευκτη υποταγή του καλλιτέχνη στις δυνάμεις της φύσης.
Σύνοψη: Ο σκηνοθέτης καταγράφει τον Ισπανό ζωγράφο Antonio Lopez στην σχολαστική και επίπονη προσπάθειά του να ζωγραφίσει μια κυδωνιά στον κήπο του, καθώς αυτή αλλάζει κάτω από το φως του φθινοπώρου. Μία ταινία για το πώς προσπαθούμε να αιχμαλωτίσουμε τη στιγμή πριν αυτή χαθεί για πάντα.
Σκηνοθεσία: Victor Erice
Πρωταγωνιστούν: Antonio López, María Moreno, Enrique Gran
Κριτικές: IMDb (7.6/10), Letterboxd (4.1/5), Rotten Tomatoes (90%)
10. Sicily! (1999)
Ο Guadagnino, γεννημένος αρχικά στη Σικελία (όπου επέστρεψε μετά τα παιδικά του χρόνια στην Αιθιοπία), διατηρεί μια βαθιά προσωπική σύνδεση με αυτή τη ταινία. Όπως αναφέρει, παρουσιάζει τον τόπο του χωρίς φίλτρα, αναδεικνύοντας όλα τα χαρακτηριστικά που τον κάνουν ξεχωριστό. Οι Straub και Hulliet, χρησιμοποιώντας μη επαγγελματίες ηθοποιούς, συνθέτους έναν 60λεπτο θρίαμβο του ύστερου Ιταλικού νεορεαλισμού, φιλοτεχνώντας άφοβα ένα αυστηρό πορτραίτο της «αληθινής ζωής».
Σύνοψη: Ένας άντρας επιστρέφει στην γενέτειρά του, τη Σικελία, έπειτα από χρόνια διαμονής στην Νέα Υόρκη. Μέσα από στυλιζαρισμένες συζητήσεις με έναν πωλητή πορτοκαλιών, τους συνεπιβάτες του στο τρένο, τη μητέρα του και έναν τροχιστή, ανακαλύπτει ξανά τη σικελική ταυτότητα και τις αντιφάσεις της.
Σκηνοθεσία: Danièle Huillet, Jean-Marie Straub
Πρωταγωνιστούν: Gianni Buscarino, Vittorio Vigneri, Angela Nugara
Κριτικές: IMDb (6.8/10), Letterboxd (3.8/5), Rotten Tomatoes (75% – ποσοστό κοινού, γιατί των κριτικών δεν είναι διαθέσιμο)
11. Luna (1979)
Με την κυκλοφορία της, η ταινία του σπουδαίου Ιταλού σκηνοθέτη (και μέντορα του Guadagnino), Bernardo Bertolucci, είχε διχάσει τρομερά κοινό και κριτικούς. Ωστόσο, ο Luca θαύμασε τον τρόπο με τον οποίο ο Bertolucci κοιτάει κατάματα το φροϋδικό «ταμπού», καθώς και τη σπαραχτική ερμηνεία της Jill Clayburgh. Μια ταινία που σίγουρα θα ξενίσει τον μέσο θεατή, αλλά αν έχεις το ανοιχτό μυαλό να δεις τι έχει να πει ο μετρ της λαγνείας για τον θεσμό της οικογένειας, αξίζει να βουτήξεις άφοβα.
Σύνοψη: Κατά τη διάρκεια της περιοδείας της στην Ιταλία, μία προσφάτως χήρα λυρική τραγουδίστρια αναπτύσσει μία αιμομικτική σχέση με τον 15χρονο γιο της, σε μία απεγνωσμένη προσπάθεια να τον βοηθήσει να ξεπεράσει τον εθισμό του στην ηρωίνη.
Σκηνοθεσία: Bernardo Bertolucci
Πρωταγωνιστούν: Jill Clayburgh, Matthew Barry, Veronica Lazar
Κριτικές: IMDb (6.3/10), Letterboxd (3.3/5), Rotten Tomatoes (50%)
12. Samba Traoré (1992)
Η μάλλον λιγότερο γνωστή ταινία της λίστας είναι ένα «θρίλερ ηθικής», που λειτουργεί τόσο ως σπουδή χαρακτήρα για τον Samba όσο και ως ένα ιδιαίτερο πορτρέτο της αγροτικής ζωής στην Μπουρκίνα Φάσο. Ο Idrissa Ouedraogo παραδίδει μία απλή ιστορία γεμάτη ψυχή και ενσυναίσθηση, γυρισμένη με αξιοζήλευτη σκηνοθετική μαεστρία.
Σύνοψη: Ο Samba ληστεύει ένα βενζινάδικο, σκοτώνοντας κατά λάθος έναν από τους υπαλλήλους, και διαφεύγει με μια βαλίτσα γεμάτη χρήματα. Επιστρέφει στο χωριό του, όπου παντρεύεται μια ντόπια γυναίκα και προσπαθεί να ξεκινήσει μια νέα ζωή, ενώ περιμένει αγωνιωδώς να δει αν οι συνέπειες των πράξεών του θα τον προλάβουν τελικά.
Σκηνοθεσία: Idrissa Ouedraogo
Πρωταγωνιστούν: Bakary Sangaré, Mariam Kaba, Abdoulaye Komboudri
Κριτικές: IMDb (6.9/10), Letterboxd (3.7/5), Rotten Tomatoes (-%)
