H ταινία «Καπερναούμ» της Ναντίν Λαμπακί δεν είναι απλώς ένα κοινωνικό δράμα· είναι μια ωμή κινηματογραφική κραυγή.
Μετά το «Caramel» και το «Where Do We Go Now?», η Λιβανέζα δημιουργός στρέφει τον φακό της προς τις παραγκουπόλεις της Βηρυτού και τα παιδιά που επιβιώνουν εκεί χωρίς ταυτότητα, εκπαίδευση ή μέλλον. Το «Καπερναούμ» είναι μια ταινία – βραβευμένη στις Κάννες και υποψήφια για Όσκαρ Καλύτερης Ξενόγλωσσης Ταινίας – που συνδυάζει νατουραλισμό και συναισθηματική δύναμη σε μια αφήγηση που ακροβατεί ανάμεσα στην καταγγελία και τη συγκίνηση.
| Μια ιστορία παιδικής επανάστασης
Η ιστορία ξεκινά σε μια αίθουσα δικαστηρίου. Ο 12χρονος Ζάιν, ένας πρόσφυγας που δεν γνωρίζει καν την ακριβή του ηλικία, δηλώνει ότι μηνύει τους ίδιους του τους γονείς — «επειδή με έφεραν στον κόσμο». Από αυτή την αφοπλιστική πρόταση, η ταινία ξεδιπλώνει μια αλυσίδα γεγονότων που αποκαλύπτει το βάθος της κοινωνικής εγκατάλειψης. Το σενάριο της Λαμπακί, γραμμένο μαζί με τους Τζιχάντ Χοτζελί και Μισέλ Κεσεργουάνι, πατάει σε πραγματικές ιστορίες που συνέλεξε η ίδια μέσα από πολυετή έρευνα. Δεν πρόκειται για μυθοπλασία που «μιμείται» τη φτώχεια, αλλά για κινηματογράφηση της καθημερινότητας των ανθρώπων που τη ζουν. Ο ρεαλισμός γίνεται μέσο αποκάλυψης και όχι απλής συγκίνησης.
Παρά την ωμή του αλήθεια, το σενάριο δεν αποφεύγει τη συναισθηματική ένταση. Σε κάποια σημεία αγγίζει τον μελοδραματισμό, ιδιαίτερα με τη μουσική και τα αργά εναέρια πλάνα. Ωστόσο, η δύναμη των χαρακτήρων κρατά την ιστορία αληθινή. Ο Ζάιν, στη διαδρομή του μέσα από τη φτώχεια, τη βία και την απώλεια, μετατρέπεται σε σύμβολο μιας γενιάς που μεγαλώνει χωρίς παιδική ηλικία.
| Ρεαλισμός και χειρισμός συναισθημάτων μέσω της σκηνοθεσίας
Η Λαμπακί σκηνοθετεί με ένστικτο και κοινωνική ευαισθησία. Η κάμερα κινείται ανάμεσα στους στενούς δρόμους, τις φυλακές, τα λούνα παρκ, χωρίς φίλτρα ή εξιδανικεύσεις. Ο φακός γίνεται προέκταση του βλέμματος του παιδιού: φοβισμένος, θυμωμένος, πεισματάρης. Η σκηνοθέτρια επιλέγει να δουλέψει αποκλειστικά με ερασιτέχνες ηθοποιούς, δίνοντάς τους την ελευθερία να φέρουν τη δική τους αλήθεια μπροστά στην κάμερα. Αυτός ο νατουραλισμός θυμίζει ιταλικό νεορεαλισμό: ο Ζάιν δεν «παίζει», ζει. Οι σκηνές με το μωρό που προσπαθεί να προστατεύσει προκαλούν αληθινή αγωνία, χωρίς να χρειάζεται καμία τεχνητή δραματοποίηση.
Η σκηνοθέτις, ωστόσο, δεν αποφεύγει πλήρως τον πειρασμό της υπερβολής. Σε μερικά σημεία, η ταινία διολισθαίνει σε «χειριστικές» στιγμές, όπου η μουσική και το μοντάζ υπαγορεύουν στο κοινό τι να νιώσει. Παρ’ όλα αυτά, η συνολική σκηνοθετική γραμμή παραμένει ισχυρή και συγκλονιστική.
| Η ακατέργαστη αυθεντικότητα στις ερμηνείες
Ο Ζάιν Αλ Ραφέεα, πρόσφυγας στη ζωή και στην οθόνη, χαρίζει μια από τις πιο ειλικρινείς παιδικές ερμηνείες των τελευταίων ετών. Δεν υποδύεται τον Ζάιν, είναι ο Ζάιν. Κάθε βλέμμα, κάθε αντίδραση αποπνέει την εμπειρία ενός παιδιού που έχει ζήσει όσα βλέπουμε. Η ενέργειά του κινεί ολόκληρη την ταινία. Η Γιορντάνος Σιφεράβ, ως Ραχήλ, αποδίδει με συγκρατημένο πάθος τη μητρική αγωνία μιας γυναίκας χωρίς χαρτιά που προσπαθεί να σώσει το παιδί της. Η σχέση της με τον μικρό Ζάιν, γεμάτη αμοιβαία ανάγκη και ευαισθησία, δίνει στην ταινία το πιο ανθρώπινο πρόσωπό της.
Οι δευτερεύοντες ρόλοι, παρότι λιτοί, πλαισιώνουν με φυσικότητα τη δράση. Κανείς δεν «υποδύεται» – όλοι ζουν την πραγματικότητα που καταγράφει η κάμερα.
| Η φωτογραφία και σκηνικά ξεδιπλώνουν το χάος της Βηρυτού
Η φωτογραφία του Κρίστοφερ Αούν είναι υποβλητική, σχεδόν ντοκιμαντερίστικη. Το φως της Βηρυτού διαπερνά τη σκόνη και το καυσαέριο, δημιουργώντας ένα περιβάλλον που μυρίζει ιδρώτα, χώμα και απόγνωση. Οι τοποθεσίες δεν λειτουργούν ως σκηνικό αλλά ως χαρακτήρας – ένα χάος ζωντανό, αντιφατικό και επικίνδυνο. Η κάμερα κινείται με νευρικότητα, τονίζοντας την αστάθεια του κόσμου του Ζάιν. Οι κοντινές λήψεις μεταφέρουν την κλειστοφοβία, ενώ τα εναέρια πλάνα προσφέρουν αναπνοή, υπενθυμίζοντας ότι μέσα στο χάος μπορεί να υπάρξει θαύμα – ή τουλάχιστον ελπίδα.
| Η μουσική και ο ρυθμός γίνονται ο ήχος της επιβίωσης
Η μουσική του Κχαλέντ Μουζανάρ, συντρόφου της Λαμπακί, κινείται ανάμεσα στο λυρικό και στο σπαρακτικό. Αν και σε κάποιες στιγμές υπερτονίζει το δράμα, καταφέρνει να αποδώσει τη μελαγχολική πορεία του Ζάιν χωρίς να γίνεται φορτική. Οι ήχοι των δρόμων, οι φωνές, τα κλάματα των παιδιών λειτουργούν ως δεύτερη μουσική επένδυση – ένας παλμός που κρατά τον θεατή σε εγρήγορση.
Ο ρυθμός της ταινίας είναι σταθερός, με στιγμές έντασης και παύσης που υπηρετούν τη ρεαλιστική προσέγγιση. Παρά τη διάρκεια των 126 λεπτών, η αφήγηση δεν κουράζει, γιατί παραμένει συναισθηματικά αληθινή.
| Αξίζει να τη δεις;
Το «Καπερναούμ» δεν είναι εύκολη ταινία. Προκαλεί, θυμώνει, συγκινεί. Είναι μια σκληρή καταγραφή της αθωότητας που χάνεται, αλλά και μια υπενθύμιση ότι ακόμα και μέσα στο χάος μπορεί να υπάρξει αξιοπρέπεια. Η Λαμπακί συνδυάζει τη ματιά του κοινωνικού ρεπόρτερ με την ευαισθησία του καλλιτέχνη, δημιουργώντας μια εμπειρία που σε στοιχειώνει. Ακόμη κι αν κάποιες στιγμές αγγίζει τον μελοδραματισμό, η δύναμη της ειλικρίνειας υπερισχύει. Το φιλμ λειτουργεί ως καθρέφτης μιας ανθρωπότητας που έχει μάθει να αγνοεί τη δυστυχία, και ο μικρός Ζάιν μάς υποχρεώνει να την κοιτάξουμε κατάματα.
Δείτε το trailer:
