Τα παραμύθια που ακούγαμε ως παιδιά επιστρέφουν συχνά στον κινηματογράφο χωρίς κάστρα, νεράιδες και μαγικά δάση. Οι ήρωες φορούν σύγχρονα ρούχα, έχουν δουλειές, σχέσεις, γάμους, ερωτικές επιθυμίες και υπαρξιακά αδιέξοδα. Δεν ζουν πλέον σε ένα μακρινό βασίλειο. Ζουν στις ίδιες πόλεις με εμάς. Κι όμως, πίσω από τις σύγχρονες ιστορίες τους, μπορούμε να αναγνωρίσουμε τους ίδιους παλιούς χαρακτήρες ως παραμύθια για ενήλικες.
Γιατί τα παραμύθια δεν ήταν ποτέ μόνο ιστορίες για παιδιά. Ήταν ιστορίες για τον φόβο, την επιθυμία, την απώλεια, την ενηλικίωση, το ψέμα, τη ζήλια και την ανάγκη του ανθρώπου να ξεφύγει από κάτι που τον περιορίζει.
Το γαλλικό σινεμά έχει έναν ιδιαίτερο τρόπο να ξαναφέρνει αυτούς τους παλιούς μύθους στη ζωή. Δεν τους μεταφέρει πάντοτε αυτούσιους. Συχνά κρατά τον βασικό τους μηχανισμό και τον μεταφέρει στον κόσμο των ενηλίκων.
Σε αυτό το άρθρο ανακαλύπτουμε 3 ταινίες του γαλλικού κινηματογράφου, εμπνευσμένες από παραμύθια που αγαπήσαμε μικροί και θυμόμαστε ως μεγάλοι.
1. Le Grand Méchant Loup: Ο Μεγάλος Κακός Λύκος
Πίσω από την ιστορία τριών ενήλικων αδελφών είναι ο γνώριμος μύθος των Τριών Γουρουνιών και του Κακού Λύκου. Η σύνδεση δεν βρίσκεται μόνο στην ιδέα της ταινίας. Γίνεται ακόμη πιο ξεκάθαρη μέσα από τα ίδια τα σπίτια των τριών αδελφών, τα οποία παραπέμπουν στα τρία σπίτια του παραμυθιού: το σπίτι από άχυρο, το σπίτι από ξύλο και το πιο γερό, από πέτρα ή τούβλο.
Στο παιδικό παραμύθι, τα τρία γουρουνάκια χτίζουν τα σπίτια τους με διαφορετικό τρόπο. Το πρώτο επιλέγει την εύκολη λύση, το δεύτερο κάτι πιο ανθεκτικό και το τρίτο χτίζει ένα σπίτι που μπορεί να αντέξει τον λύκο. Η διαφορά αυτή δεν είναι απλώς αισθητική. Είναι μια ιστορία για το πόσο γερά έχουμε χτίσει τη ζωή μας.
Στην ταινία, λοιπόν, τα σπίτια έχουν έναν δεύτερο συμβολισμό. Δεν είναι απλώς κατοικίες. Είναι οι ζωές των τριών ανθρώπων. Είναι οι σχέσεις τους, οι γάμοι τους, οι επιλογές τους, η ασφάλεια που έχουν δημιουργήσει. Μόνο που εδώ ο λύκος δεν έρχεται από το δάσος για να φυσήξει τα σπίτια τους. Είναι μέσα τους. Είναι η επιθυμία, ο πειρασμός, η απιστία, η περιέργεια και η ανάγκη να ξεφύγουν από μια ζωή που θεωρούσαν μέχρι τότε σταθερή. Ο λύκος του παραμυθιού δεν χρειάζεται πλέον να φυσήξει πάνω από μια στέγη. Αρκεί μια ανθρώπινη αδυναμία για να αρχίσει να καταρρέει ένα ολόκληρο οικοδόμημα.
Έτσι, το σπίτι του παραμυθιού αποτελεί ο γάμος, η οικογένεια, η ασφάλεια. Και ο λύκος είναι οτιδήποτε μπορεί να τα γκρεμίσει.
2. Blanche comme neige: Η Χιονάτη
Στο «Blanche comme neige», το γνωστό παραμύθι μεταφέρεται επίσης στον κόσμο των ενηλίκων. Η Χιονάτη δεν βρίσκεται πλέον απλώς σε ένα δάσος περιμένοντας να εμφανιστεί ο πρίγκιπας. Η ιστορία αποκτά έναν πιο ερωτικό και ψυχολογικό χαρακτήρα.
Η ζηλόφθονη γυναικεία φιγούρα παραμένει. Η ομορφιά εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο σύγκρισης και ανταγωνισμού. Όμως η σύγχρονη Χιονάτη δεν είναι μόνο το αθώο κορίτσι που κινδυνεύει. Ανακαλύπτει τον εαυτό της να καλύπτει την επιθυμία της. Ανακαλύπτει τη σχέση της με το σώμα της και με τους άλλους ανθρώπους.
Και αυτό είναι ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία όταν ένα παιδικό παραμύθι μεταφέρεται στον κόσμο των ενηλίκων. Εκεί όπου το παιδί έβλεπε έναν πρίγκιπα και μια πριγκίπισσα, ο ενήλικας βλέπει σχέσεις, εξουσία, ζήλια, σεξουαλικότητα, ανασφάλεια και ανάγκη για αυτονομία. Το παραμύθι δεν εξαφανίζεται. Απλώς αποκτά διαφορετική γλώσσα.
3. Menteur: Ο Πινόκιο
Εδώ χρειάζεται μια μικρή διαφοροποίηση. Η ταινία δεν αποτελεί επίσημη κινηματογραφική μεταφορά του Πινόκιο. Ωστόσο, λειτουργεί πάνω σε ένα αρχέτυπο που θυμίζει έντονα τον γνωστό ήρωα. Ο Πινόκιο είναι το παιδί που λέει ψέματα και μαθαίνει ότι κάθε ψέμα έχει συνέπειες. Στο «Menteur», το παιδί έχει μεγαλώσει. Το ψέμα όμως έχει παραμείνει.
Ένας ενήλικας έχει οικοδομήσει τη ζωή του πάνω στην ανάγκη να παραποιεί την πραγματικότητα. Μόνο που τώρα δεν υπάρχει η αθωότητα του παιδιού. Τα ψέματα επηρεάζουν σχέσεις, οικογένεια, φίλους και ολόκληρη την καθημερινότητά του. Η μύτη δεν μεγαλώνει. Μεγαλώνει όμως το χάος που δημιουργεί κάθε ψέμα.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα μετάβαση από τον Πινόκιο στον σύγχρονο άνθρωπο. Στο παραμύθι, η συνέπεια του ψέματος είναι μαγική και ορατή. Στην ενήλικη ζωή, είναι πολύ πιο σύνθετη. Δεν μεγαλώνει η μύτη. Ραγίζει η εμπιστοσύνη.
Τα παιδιά ακούν το παραμύθι, ενώ οι ενήλικες το ζουν
Έτσι, μέσα από τρεις διαφορετικές ιστορίες, συναντάμε τρία διαφορετικά παραμύθια για ενήλικες. Τα Τρία Γουρουνάκια μιλούν για το σπίτι που προσπαθούμε να προστατεύσουμε. Ο Πινόκιο μιλά για το ψέμα και τις συνέπειές του. Η Χιονάτη μιλά για τη ζήλια, την επιθυμία και την αναζήτηση του εαυτού.
Και όταν αυτά τα παραμύθια για ενήλικες περνούν από την παιδική ηλικία στην ενηλικίωση, κάτι αλλάζει. Ο λύκος δεν είναι πλέον ένα τέρας. Είναι μια επιθυμία. Η μητριά δεν είναι μόνο μια κακιά γυναίκα. Είναι η ζήλια, η ανασφάλεια και η ανάγκη να ελέγξεις κάποιον άλλο. Το ψέμα δεν είναι απλώς μια αστεία ιστορία. Είναι ένας τρόπος ζωής που κάποια στιγμή ζητά τον λογαριασμό του.
Ίσως τελικά αυτός να είναι ο λόγος που τα παραμύθια επιβιώνουν για αιώνες. Δεν μιλούσαν ποτέ πραγματικά μόνο στα παιδιά. Μιλούσαν στον άνθρωπο. Απλώς τα παιδιά τα άκουγαν ως ιστορίες και οι ενήλικες τα αναγνωρίζουν ως πραγματικότητα.
Γιατί ο λύκος ήταν πάντοτε ο φόβος και η επιθυμία. Το σπίτι ήταν η ασφάλεια. Το ψέμα είχε πάντοτε ένα τίμημα. Και η ενηλικίωση ήταν πάντοτε μια έξοδος από το προστατευτικό δάσος. Ίσως, λοιπόν, τα παραμύθια για ενήλικες να μην είναι ιστορίες που αφήνουμε πίσω μας όταν μεγαλώνουμε. Ίσως να είναι ιστορίες που αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε πραγματικά μόνο όταν μεγαλώσουμε.
