Διαφορές αισθητηριακής επεξεργασίας στη ΔΕΠΥ
Οι κάλτσες είναι πολύ σφιχτές ή πολύ χαλαρές και η ραφή τους είναι «λάθος». Αυτά τα παράπονα είναι πολύ συνηθισμένα για τα άτομα με ΔΕΠΥ τα οποία αντιμετωπίζουν προβλήματα αισθητηριακής επεξεργασίας.
Τα άτομα με ΔΕΠΥ είναι πολύ πιο πιθανό να αντιμετωπίσουν δυσκολίες στον τρόπο με τον οποίο επεξεργάζονται τα αισθητηριακά ερεθίσματα, όπως τον ήχο, την αφή, την κίνηση ή τις οπτικές πληροφορίες. Αυτές οι δυσκολίες δεν είναι απλώς οι επιπτώσεις των δυσκολιών προσοχής, αλλά φαίνεται ότι αποτελούν μέρος της ευρύτερης συμπτωματολογίας της ΔΕΠΥ.
Μερικά συμπτώματα της Διαταραχής της Αισθητηριακής Επεξεργασίας
Τα συμπτώματα της Διαταραχής της Αισθητηριακής Επεξεργασίας μπορεί να ποικίλλουν αρκετά ανάλογα με τις αισθήσεις που επηρεάζονται περισσότερο. Ακολουθούν μερικά συμπτώματα:
- Τα έντονα φώτα προκαλούν δυσφορία και μπορεί ακόμη και να είναι επώδυνα
- Το άτομο δεν αντέχει την αίσθηση από τις κάλτσες του στις μύτες των ποδιών του
- Το άτομο είναι επιλεκτικό στις υφές των τροφών
- Το άτομο θέλει το φαγητό του πολύ αλμυρό ή πικάντικο
- Το άτομο έχει χαμηλή ανοχή στους δυνατούς ή απότομους θορύβους
- Το άτομο δυσκολεύεται να εργαστεί σε περιβάλλοντα όπου υπάρχει πολύς θόρυβος
- Το άτομο δεν αντέχει τη μυρωδιά του φαγητού κάποιου άλλου
- Οι έντονες οσμές κάνουν το άτομο να νιώθει άρρωστο.
Συχνότητα εμφάνισης και αντίκτυπος των μη τυπικών μοτίβων αισθητηριακής επεξεργασίας
Η εκτιμώμενη συχνότητα εμφάνισης των μη τυπικών μοτίβων αισθητηριακής επεξεργασίας κυμαίνεται από 5% έως 16% στα νευροτυπικά άτομα και από 30% έως 80% στα άτομα με αναπτυξιακές διαταραχές.
Τα μη τυπικά μοτίβα αισθητηριακής επεξεργασίας ενδέχεται να επηρεάσουν τις γνωστικές λειτουργίες και την ψυχοκοινωνική ανάπτυξη, να αυξήσουν τις συναισθηματικές δυσκολίες και τις δυσκολίες ρύθμισης της προσοχής.
Η ΔΕΠΥ
Η διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ) είναι μια νευροαναπτυξιακή διαταραχή η οποία χαρακτηρίζεται από συμπτώματα απροσεξίας, υπερκινητικότητας-παρορμητικότητας ή και των δύο, τα οποία επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργία και ανάπτυξη. Είναι η πιο συχνή νευροαναπτυξιακή διαταραχή, είναι πιο συχνή στους άνδρες και εκτιμάται ότι επηρεάζει περίπου το 5% των νέων και το 3% των ενηλίκων. Η ΔΕΠΥ συσχετίζεται συχνά με άλλες νευροαναπτυξιακές διαταραχές, διαταραχές της συμπεριφοράς, αγχώδεις διαταραχές και διαταραχές της διάθεσης.
Παρόλο που οι κλινικές οδηγίες για τη ΔΕΠΥ δεν αναφέρουν συγκεκριμένα την ανάγκη αξιολόγησης της αισθητηριακής επεξεργασίας στη ΔΕΠΥ, μια πρόσφατη μετα-ανάλυση υποδηλώνει ότι αυτό θα πρέπει να διερευνηθεί συστηματικά στην αξιολόγηση παιδιών και ενηλίκων που παραπέμπονται για τη διάγνωση της ΔΕΠΥ.
Υπερευαισθησία έναντι υποευαισθησίας
Η μη τυπική αισθητηριακή ευαισθησία ονομάζεται επίσημα Διαταραχή της Αισθητηριακής Επεξεργασίας. Ο όρος περιγράφει ένα έλλειμμα στην ικανότητα επεξεργασίας των πληροφοριών μέσω της όρασης, της αφής, της γεύσης, του ήχου και της όσφρησης. Η αισθητηριακή ευαισθησία δεν είναι μόνο η υπερευαισθησία. Είναι επίσης η υποευαισθησία.
Η μετα-αναλυτική έρευνα
Μια πρόσφατη μετα-ανάλυση η οποία δημοσιεύτηκε στο Journal of the American Academy of Child & Adolescent Psychiatry, επιβεβαιώνει ότι οι διαφορές στην αισθητηριακή επεξεργασία είναι συχνές και σημαντικές σε κάποια άτομα με ΔΕΠΥ.
Οι ερευνητές συμπεριέλαβαν 30 μελέτες (πάνω από 5,000 συμμετέχοντες), με τις 23 μελέτες να αφορούν παιδιά και τις 7 να αφορούν ενήλικες. Σκοπός της μετα-ανάλυσης ήταν να αξιολογηθεί η σχεση μεταξύ της ΔΕΠΥ και της μη τυπικής αισθητηριακής επεξεργασίας.
Οι συμμετέχοντες με ΔΕΠΥ εμφάνισαν έντονες δυσκολίες στη διάκριση των αισθητηριακών πληροφοριών σε απτικές, ακουστικές, οπτικές, στοματικές (γεύση) και κινητικές. Δεν προέκυψαν στατιστικά σημαντικές διαφορές για την ιδιοδεκτική επεξεργασία (θέση του σώματος), αν και οι ερευνητές τόνισαν τον περιορισμένο αριθμό των μελετών που ασχολούνται με την ιδιοδεκτική επεξεργασία στα άτομα με ΔΕΠΥ.
Συμπεράσματα
Οι ερευνητές βρήκαν ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ βιώνουν σημαντικά υψηλότερη αισθητηριακή ευαισθησία, αισθητηριακή αποφυγή, αισθητηριακή αναζήτηση και χαμηλή αισθητηριακή καταγραφή σε σύγκριση με τα άτομα χωρίς ΔΕΠΥ.
Δεδομένου του αντίκτυπου της ΔΕΠΥ στην καθημερινή λειτουργία, η αξιολόγηση της αισθητηριακής επεξεργασίας θα μπορούσε να βελτιώσει τις κλινικές αξιολογήσεις τόσο για παιδιά όσο και για ενήλικες με ΔΕΠΥ.
Η εργοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει ένα άτομο να μάθει να διαχειρίζεται τη διαταραχή της αισθητηριακής επεξεργασίας. Ένας εργοθεραπευτής με εμπειρία στην χρήση της θεραπείας της αισθητηριακής ολοκλήρωσης σε παιδιά και ενήλικες με ΔΕΠΥ, μπορεί να υποστηρίξει ένα άτομο με τη διαταραχή.
Η αισθητηριακή ολοκλήρωση είναι ένας συγκεκριμένος τύπος θεραπείας που εκθέτει το άτομο σε ήχους, μυρωδιές, στην αφή ή σε άλλα αισθητηριακά ερεθίσματα με επαναλαμβανόμενο και δομημένο τρόπο. Αυτό δίνει στον εγκέφαλο του ατόμου την ευκαιρία να μάθει πώς να ανταποκρίνεται στα ερεθίσματα πιο κατάλληλα.
Παρόλο που αρκετές μικρές μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι αυτός ο τύπος θεραπείας είναι αποτελεσματικός στα παιδιά, δεν έχει ακόμη διεξαχθεί αρκετή έρευνα για το εάν αποτελεί αξιόπιστη θεραπεία για τους ενήλικες. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι χρήσιμη. Απλώς σημαίνει ότι πρέπει να μελετηθεί καλύτερα.
Βιβλιογραφία
Jurek, L., Duchier, A., Gauld, C., Hénault, L., Giroudon, C., κ.ά. (2025). Sensory Processing in Individuals With Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder Compared With Control Populations: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry, 64(10), 1132-1147. doi: 10.1016/j.jaac.2025.02.019.
