Πηγή: Αναγνώριση μαθησιακών δυσκολιών: Ο ρόλος του σχολείου
Το παρόν άρθρο, με τίτλο Αναγνώριση μαθησιακών δυσκολιών: Ο ρόλος του σχολείου, παρουσιάζει το γεγονός ότι αν ένα παιδί θα αναγνωριστεί με κάποια ειδική μαθησιακή δυσκολία εξαρτάται όχι μόνο από την ακαδημαϊκή του επίδοση, αλλά και από το σχολείο στο οποίο φοιτά, το φύλο του, το εισόδημα της οικογένειάς του, την πρώτη του γλώσσα, ακόμη και τη μέση ικανότητα των συμμαθητών του.
Τι είναι οι Μαθησιακές Δυσκολίες
Οι μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες αποτελούν μια ετερογενή ομάδα. Οι διαταραχές αυτές εκδηλώνονται στους τομείς της κατάκτησης και χρήσης του λόγου και της ομιλίας, στην ανάγνωση, στη γραφή, στην κατανόηση (προφορική ή αναγνωστική) και στην εκτέλεση των μαθηματικών συλλογισμών. Ως ορολογία στην εκπαίδευση, χρησιμοποιείται από το 1966, οπότε και εισήχθη από το Σάμιουελ Κερκ και είναι πια οικείος και χρήσιμος στους γονείς, στους εκπαιδευτικούς και στους ερευνητές.
Κατηγοριοποίηση των Μαθησιακών Δυσκολιών
Είναι σαφές ότι οι μαθησιακές δυσκολίες προσεγγίζονται ως ένα παιδοκεντρικό πρόβλημα, το οποίο, πέραν των άλλων χαρακτηριστικών του, αναγνωρίζεται και ως ένας “κακός συνδυασμός” μεταξύ των απαιτήσεων του σχολείου και των δεξιοτήτων του παιδιού, εμπλέκει δηλαδή το Πρόγραμμα Σπουδών. Μία πρώτη κατηγοριοποίησή τους η οποία αφορά την ένταση των δυσκολιών είναι η εξής:
- Ελαφρά Μαθησιακή Δυσκολία
- Μέτρια Μαθησιακή Δυσκολία &
- Σοβαρή Μαθησιακή Δυσκολία.
Με βάση την έκταση των μαθησιακών δυσκολιών σε μία ή περισσότερες γνωστικές περιοχές, αλλά και τη συνύπαρξή τους με άλλες ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες, αυτές διακρίνονται σε:
- Γενικευμένες Μαθησιακές Δυσκολίες &
- Ειδικές Μαθησιακές Δυσκολίες.
Οι δυσκολίες αναγνώρισης των μαθησιακών δυσκολιών
Ερευνητές στο Ηνωμένο Βασίλειο αξιολόγησαν 540,000 παιδιά δημοτικού. Τα ευρήματα έδειξαν μια ανησυχητική εικόνα. Το αν ένα παιδί θα αναγνωριστεί με κάποια ειδική μαθησιακή δυσκολία εξαρτάται όχι μόνο από την ακαδημαϊκή του επίδοση, αλλά και από το σχολείο στο οποίο φοιτά, το φύλο του, το εισόδημα της οικογένειάς του, την πρώτη του γλώσσα, ακόμη και τη μέση ικανότητα των συμμαθητών του.
Λιγότερο από το 2% των μαθητών στο Ηνωμένο Βασίλειο έχουν αναγνωριστεί ως άτομα με κάποια ειδική μαθησιακή δυσκολία. Το ποσοστό αυτό είναι πολύ χαμηλότερο από τις διεθνείς εκτιμήσεις που υποδηλώνουν ένα ποσοστό μεταξύ 5% και 10% των παιδιών. Μερικοί ερευνητές θεωρούν ότι η πραγματική συχνότητα εμφάνισης των δυσκολιών ανάγνωσης αφορά ένα στα πέντε παιδιά.
Η μελέτη διαπίστωσε ότι το σχολείο όπου πηγαίνει ένα παιδί παίζει ρόλο στο αν θα αναγνωριστεί ή όχι. Οι ερευνητές βρήκαν ότι τα παιδιά σε σχολεία με υψηλές επιδόσεις ήταν στην πραγματικότητα πιο πιθανό να αναγνωριστούν, ακόμη και με τις ίδιες βαθμολογίες στις εξετάσεις με τους συνομηλίκους τους οι οποίοι αλλού δεν είχαν αναγνωριστεί.
Η συνεισφορά του νηπιαγωγείου
Το νηπιαγωγείο ως χώρος εκπαίδευσης, αποτελεί ίσως το πιο σημαντικό σχολικό πλαίσιο, μιας και σε αυτό εδραιώνονται οι βάσεις για την περαιτέρω σχολική ζωή ενός μαθητή. Το νηπιαγωγείο ως εκπαιδευτικός χώρος, παρέχει στα παιδιά πολλές ευκαιρίες ανάπτυξης, διερεύνησης, ανακάλυψης, παιχνιδιού και απόλαυσης. Ο χώρος αυτός είναι ένας χώρος στον οποίο μπορεί κανείς να εντοπίσει παιδιά τα οποία αντιμετωπίζουν δυσκολίες, χωρίς αυτή η διαδικασία να είναι επίπονη συναισθηματικά για τα παιδιά.
Σύμφωνα με το Αναλυτικό Πρόγραμμα ο γενικός σκοπός του νηπιαγωγείου είναι η ισόρροπη και ολόπλευρη ανάπτυξη των νηπίων μέσα σε ένα κλίμα ελευθερίας, ασφάλειας και προβληματισμού.
Στις μέρες μας όμως, που όλο και περισσότερα στοιχεία έρχονται στο φως σχετικά με τις μαθησιακές δυσκολίες και τα αναπτυξιακά προβλήματα, ο ρόλος του νηπιαγωγείου διευρύνεται.
Καλείται όχι μόνο να εκπαιδεύσει, αλλά και να διακρίνει τυχόν δυσκολίες των νηπίων, ώστε να είναι δυνατή η έγκαιρη παρέμβαση. Είναι ένα από τα πλέον δύσκολα καθήκοντα ενός παιδαγωγού με πολλές προεκτάσεις. Το νηπιαγωγείο μπορεί να παίξει ένα πολύ σημαντικό ρόλο στην πρόληψη δευτερογενών προβλημάτων. Οι νηπιαγωγοί έχοντας πολλές ώρες ένα παιδί που πιθανόν αντιμετωπίζει κάποιο πρόβλημα ανάμεσα σε άλλα παιδιά (που δίνουν το μέσο όρο ανάπτυξης και δεξιοτήτων τουλάχιστον σε επίπεδο τάξης) μπορούν με τη μέθοδο της παρατήρησης και της καταγραφής της συμπεριφοράς να υποπτευθούν, να αναγνωρίσουν και να κατανοήσουν τις διαφορές που χαρακτηρίζουν τα παιδιά αυτά.
Η συμβολή του δημοτικού σχολείου
Η εκπαιδευτική διαγνωστική αξιολόγηση στηρίζεται στην αξιολόγηση εκείνη που μπορεί να γίνει από τον/την ενταξιακό εκπαιδευτικό. Η αξιολόγηση αυτή γίνεται συνήθως με τα άτυπα μέσα αξιολόγησης, αλλά η χρησιμότητά της είναι αναμφισβήτητη, με την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι βασικές προϋποθέσεις που πρέπει να διέπουν κάθε ενέργεια αξιολόγησης ικανοτήτων και δεξιοτήτων των ανθρώπων.
Μεταξύ αυτών των προϋποθέσεων ξεχωρίζουν αφενός μεν οι ειδικές γνώσεις που πρέπει να έχει ο εκπαιδευτικός για την αξιολόγηση, αφετέρου δε η χρήση των κατάλληλων δοκιμασιών αξιολόγησης. Οι γνώσεις που πρέπει οπωσδήποτε να έχει ένας/μία εκπαιδευτικός που χρησιμοποιεί ένα τεστ και αξιολογεί τα παιδιά, αφορούν τόσο τις γνωστικές λειτουργίες οι οποίες αξιολογούνται με τα τεστ (π.χ., φωνολογική ενημερότητα, ανάγνωση, ορθογραφία, μαθηματικά), όσο και στην ερμηνεία των αποτελεσμάτων που θα προκύψουν από την αξιολόγηση.
Κατ’ αυτόν τον τρόπο, θα διασφαλιστεί η σωστή χρήση του τεστ και η καλύτερη αξιοποίηση των αποτελεσμάτων του για τη διάγνωση και τον προσδιορισμό των δυσκολιών του κάθε μαθητή και επιπλέον, για την προσαρμογή των διδακτικών ενεργειών του εκπαιδευτικού και του εκπαιδευτικού υλικού στις μαθησιακές ανάγκες του κάθε μαθητή.
Βιβλιογραφία
Daniel, J., Elliott, J., Tymms, P., & Strand, S. (2026). Specific Learning Difficulties: Disparities in Identification. Journal of Learning Disabilities. Advance online publication. https://doi.org/10.1177/00222194261427006
Μαρκοβίτης, Γ. (2026). Ο ρόλος του νηπιαγωγείου στην πρώιμη ανίχνευση και πρόληψη των μαθησιακών δυσκολιών. Ναύτιλος, 3-5.
Πόρποδας, Κ. (2003). Διαγνωστική αξιολόγηση και αντιμετώπιση των μαθησιακών δυσκολιών στο δημοτικό σχολείο. Επιμόρφωση και Εξιδείκευση Εκπαιδευτικών και Στελεχών της Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης για μαθητές με Μαθησιακές Δυσκολίες, 29-31.
