Τον 4ο αιώνα π.Χ. ο Πυθέας ο Μασσαλιώτης αναφέρθηκε πρώτος στην «Πρεττανική γη», ένα μέρος παράξενο τυλιγμένο σε ομίχλη, όπου οι μέρες μακραίνουν παράξενα και η θάλασσα μοιάζει να ανασαίνει. Αυτή θα ήταν και η αρχαιότερη γραπτή μνήμη για το νησί της Βρετανίας, που λίγο πολύ η ιστορία της απλώνεται σε χρόνο αδιανόητο. Προϊστορικά ανθρώπινα ίχνη εκατοντάδων χιλιάδων ετών, Κέλτες και Ρωμαίοι, αποτελούν τον βασικό κορμό της ιστορίας του Ηνωμένου Βασιλείου που σήμερα μπορούμε να βασιστούμε και να αναλύσουμε. Από το δάσος του Σέργουντ ως το Άβαλον, η μυθική γεωγραφία της Βρετανίας, ένας χώρος φαντασιακός, ένα άκρο του κόσμου πάνω στο οποίο προβάλλονταν φόβοι, ελπίδες και θαυμαστές διηγήσεις. Οι λόφοι, οι λίμνες, τα κάστρα και τα δάση δεν λειτούργησαν απλώς ως σκηνικά της ιστορίας αλλά ως αφηγητές της, δίνοντας μας σήμερα μια εικόνα βγαλμένη από παραμύθι. Η Βρετανία μοιάζει έτσι με έναν χάρτη όπου κάθε τόπος έχει διπλή υπόσταση: τη γεωλογική και την ονειρική. Παρακάτω θα αναφέρουμε μερικά από τα πιο ξακουστά μέρη της μυθικής γεωγραφίας της Βρετανίας, μέρη που επισκιάζονται από θρύλους που έχουν ταξιδέψει σε κάθε άκρη της γης.
Το δάσος του Σέργουντ και ο Ρομπέν των Δασών
Το θρυλικό δάσος του Σέργουντ βρίσκεται στην κομητεία του Νότιγχαμσαϊρ και καλύπτει σήμερα έδαφος περίπου 4,2 τετρ. χλμ. Στον Μεσαίωνα ήταν τμήμα τεράστιας βασιλικής δασικής ζώνης άνω των 400–450 τετρ. χλμ., που εκτεινόταν από το Νότιγχαμ έως τα όρια του Γιορκσάιρ. Το Σέργουντ, εδώ και αιώνες, φέρνει στο νου οράματα του πιο διάσημου κατοίκου του και φολκλόρ ήρωα Ρομπέν των Δασών, μια προσωπικότητα που ταυτίζεται πλήρως με το δάσος αυτό. Οι πρώτες αναφορές για τον Ρομπέν των Δασών προέρχονται από ένα ποίημα στο οποίο και λέει «Robyn hod in scherewod stod» («Ο Ρομπέν των Δασών στο Σέργουντ στάθηκε»), ενώ αργότερα θα αναφερθεί από τον Γουίλιαμ Λάνγκλαντ το 1377 στο σύγγραμμα του «Το Όραμα του Πιρς του Οργωτή». Έκτοτε οι πλανόδιοι παραμυθάδες και βάρδοι του Μεσαίωνα θα συμβάλουν, ώστε το δάσος του Σέργουντ και ο πιο διάσημος κάτοικος του, να γίνουν ξακουστοί σε όλη την Αγγλία. Το δάσος του Σέργουντ είναι ένα υπέροχο μέρος που μπορεί κανείς να επισκεφτεί και να ανακαλύψει πολλά σημεία-ορόσημα σχετικά με τον θρύλο του «ληστή των πλουσίων». Το γηραιότερο δέντρο στο πάρκο -μια βελανιδιά ηλικίας 1.200 ετών- η Major Oak, θεωρείται πως ήταν το βασικό κρησφύγετο του Ρομπέν, ενώ μια εκκλησία της Αγίας Μαρίας έξω από το Σέργουντ αναφέρεται ως το μέρος που παντρεύτηκε κρυφά την Λαίδη Μάριον. Αν στα αλήθεια υπήρξε ο Ρομπέν των Δασών, πιθανότατα δεν θα μάθουμε ποτέ, αυτό που στέκει σίγουρα αγέρωχο και πραγματικό, είναι το το δάσος του Σέργουντ.
Το κάστρο Τίνταγκελ και ο βασιλιάς Αρθούρος
Ίσως το μέρος που αποτελεί το Α και το Ω του «Αρθουριανού Έπους» (1136) του Τζέφρι Μόνμαουθ, καθώς εκεί γεννήθηκε το θρυλικός βασιλιάς Αρθούρος. Ένα από τα πιο ρομαντικά κάστρα της Αγγλίας, το Τίνταγκελ χτίστηκε το 1230 από τον Ριχάρδο, κόμη της Κορνουάλης και νεότερο αδελφό του βασιλιά Ερρίκου Γ’. Πηγές της εποχής αναφέρουν πως ο Ριχάρδος ήθελε να συνδέσει το όνομα του με αυτό του Αρθούρου, δημιουργώντας μια μυθική εικόνα και για τον ίδιο που θα χαραζόταν στην μνήμη των Άγγλων. Σύμφωνα με τον Γοδεφρείδος Μόνμαουθ, στο κάστρο αυτό ο μάγος Μέρλιν μετέτρεψε τον βασιλιά Ούθερ Πεντράγκον σε ομοίωμα του άρχοντα του κάστρου, ώστε ο βασιλιάς να μπορέσει να απολαύσει την όμορφη σύζυγό του, Ιγκρέιν. Εκείνο το βράδυ συνέλαβε τον Αρθούρο. Μέχρι και το 1998 κανείς δεν τολμούσε να ισχυριστεί πως υπήρξαν πρόσωπα του Αρθουριανού Έπους στην πραγματικότητα, μέχρι που ανακαλύφθηκε μια σκαλιστή πέτρα του 6ου αιώνα με την επιγραφή «Αρτόγνου», ακριβώς στο κάστρο του Τίνταγκελ και αναζωπύρωσε τις συζητήσεις περί βασιλιά Αρθούρου. Το Τίνταγκελ χτισμένο κατά το ήμισυ στην ηπειρωτική χώρα και κατά το ήμισυ σε ένα ακρωτήριο που προεξέχει στη θάλασσα της Κορνουάλης, φιλοξενεί επίσης μια από τις μακροβιότερες ιστορίες αγάπης, αυτή του Τριστάνου και της Ιζόλδης. Ένα μέρος μαγευτικό που λειτουργεί σαν χρονοκάψουλα στις φανταστικές ιστορίες του Τζέφρι Μόνμαουθ, από την Σπηλιά του Μέρλιν, μέχρι τον Θρόνο του Αρθούρου, από την κορυφή του λόφου, μέχρι τους αφρισμένους βράχους.
Ο λόφος του Γκλάστονμπερι, το Άβαλον και ο Ιησούς
Στην περιοχή του Σόμερσετ στην Αγγλία ξεχωρίζει ένας λόφος ύψους περίπου 160μ, με τον επιβλητικό πύργο του Αγίου Μιχαήλ να στέκεται στην κορυφή του. Το Glastonbury Tor είναι ένα μνημείο συνδεδεμένο με άπειρες ιστορίες και τοπικούς θρύλους ανά τους αιώνες, εν μέρει λόγω της θέσης του ως πνευματικού μαγνήτη. Κάτω από τον λόφο, η Κέλτικη παράδοση αναφέρει πως ζει ο θεός Γκουίν αμπ Νουντ, άρχοντας του Κάτω Κόσμου. Και επειδή η γεωμορφία δεν ήταν πάντα ίδια, η λίμνη που περιέβαλε κάποτε τον λόφο τον μετέτρεπε σε νησί -και αυτό δεν ήταν άλλο από το μυθικό Άβαλον- εκεί που ο βασιλιάς Αρθούρος έδωσε την τελευταία του μάχη, ενώ μοναχοί ισχυρίστηκαν το 1191 πως βρήκαν τον τάφο του. Πριν αφήσει εκεί την τελευταία του πνοή, ο Αρθούρος (σύμφωνα με τον θρύλο πάντα) και οι Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης αναζητούσαν στο Αββαείο του λόφου το πιο περιζήτητο αντικείμενο όλων των εποχών. Στο Γκλάστονμπερι η κατοίκηση ξεκίνησε επί Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και κάπου εκεί ήταν και το σημείο που κάποιοι τοποθετούν την επίσκεψη του νεαρού Ιησού, συνοδευόμενος από τον Ιωσήφ της Αριμαθαίας. Ο Ιωσήφ ήταν έμπορος κασσίτερου και είχε ταξιδέψει στα νοτιοδυτικά της Αγγλίας για πολύτιμα μέταλλα. Αυτός ο θρύλος ενέπνευσε τον Γουίλιαμ Μπλέικ να γράψει το διάσημο ποίημα «Ιερουσαλήμ». Όταν ο Ιωσήφ (θείος του Χριστού) επέστρεψε στο Γκλάστονμπερι, έκρυψε εκεί το Άγιο Δισκοπότηρο (Holy Grail), το οποίο αναζήτησαν αργότερα οι Ιππότες της Στρογγυλής Τραπέζης και ο βασιλιάς Αρθούρος. Κατά την διάρκεια της Αγγλικής Μεταρρύθμισης, ο πύργος έγινε μάρτυρας μιας φρικιαστικής σκηνής, όταν ο τελευταίος ηγούμενος του Αβαείου του Γκλάστονμπερι, Ρίτσαρντ Γουάιτινγκ, σύρθηκε και κρεμάστηκε μαζί με δύο από τους μοναχούς του το 1539. Ένα μέρος που έχει να αφηγηθεί πολλά, το Γκλάστονμπερι Τορ δεν είναι απλώς λόφος αλλά συμπύκνωση εποχών. Υψώνεται σαν απομεινάρι νησιού μέσα σε μια θάλασσα που χάθηκε και δημιούργησε θρύλους και μνήμες για τον σύγχρονο πολιτισμό.
Η λίμνη του Λοχ Νες και η αναζήτηση της Νέσι
Στην περιοχή Χάιλαντς της Σκωτίας, βρίσκεται η μεγαλύτερη σε όγκο λίμνη ολόκληρης της Βρετανίας, με βάθος μέχρι και 230μ. Τα νερά της είναι εξαιρετικά σκοτεινά λόγω τύρφης, γεγονός που ίσως να έπαιξε τον ρόλο του στην δημιουργία τοπικών θρύλων. Η παλαιότερη «παράξενη» διήγηση για την λίμνη Λοχ Νες, μας ταξιδεύει πίσω στον 6ο αιώνα, όταν ο άγιος Κολούμπα έσωσε έναν άνθρωπο από «υδρόβιο θηρίο». Η ιστορία φυσικά δεν αναφέρεται σε ένα τέρας που μοιάζει με δεινόσαυρο (όπως η Νέσι), αλλά ένα τυπικό πλάσμα της κελτικής φαντασίας, συγγενές με τα kelpies και τα water horses. Από το 1933 η περιοχή γύρω από την λίμνη πλάτους 37χλμ, θα γίνει πιο εύκολα προσβάσιμη, όταν και θα ανοιχτούν οι μεγάλοι δρόμοι. Εκεί ξεκινάει η μεγάλη επισκεψιμότητα στην λίμνη και το 1934 θα δοθεί στην δημοσιότητα η περιβόητη φωτογραφία Surgeon’s Photo, με την πρώτη αναφορά στο τέρας του Λοχ Νες με την άτυπη μορφή δεινοσαύρου της Νέσι. Δεκαετίες μετά η φωτογραφία θα κριθεί ως ψεύτικη, όμως οι πιστοί των θρύλων δεν θα σταματήσουν να ψάχνουν για το τέρας. Ακόμα και σήμερα με την βοήθεια μοντέρνων τεχνικών, δύτες με σόναρ και υποβρύχια ρομπότ προσπαθούν να εντοπίσουν το προιστορικό τέρας στα βάθη της λίμνης, ενώ κάθε τι που ταράσσει τα νερά της (κορμοί, κυματισμοί, δίνες, ακόμα και χέλια) αναπτερώνει το ηθικό των κυνηγών της Νέσι. Σε αντίθεση με τον Αρθούρο, η Νέσι είναι τέκνο των μέσων ενημέρωσης και ένα παράδειγμα πώς ο 20ος αιώνας συνεχίζει να χρειάζεται τα τέρατα του.
Ο Διάδρομός των Γιγάντων και η ιστορία αγάπης
Στην Βόρεια Ιρλανδία και πιο συγκεκριμένα στο Ακρωτήριο Άντριμ, βρίσκεται ένα μνημείο που κάθε χρόνο δέχεται περίπου 300.000 επισκέπτες. Το Giant’s Causeway σχηματίστηκε πριν από περίπου 60 εκατομμύρια χρόνια στην εποχή που η Ιρλανδία ήταν ακόμη συνδεδεμένη με τη Βόρεια Αμερική. Όταν η Ευρώπη άρχισε να απομακρύνεται από την Βόρεια Αμερική δημιούργησε τεράστια ρήγματα στην επιφάνεια της γης και αυτά με την σειρά τους προκάλεσαν ρωγμές όπου ανέβαιναν πολλά λιωμένα πετρώματα και λάβα. Χιλιάδες χρόνια αργότερα η διάβρωση διαμόρφωσε τα ποτάμια από βασάλτη που δίνουν την σημερινή όψη στον Διάδρομο των Γιγάντων. Το τοπίο ενέπνευσε τους Κέλτες αρχικά να δημιουργήσουν έναν δυνατό θρύλο όπου ο γίγαντας Φιν ΜακΚουλ δημιούργησε ένα υπερυψωμένο μονοπάτι για να διασχίσει την Ιρλανδική Θάλασσα και να αντιμετωπίσει τον αντίπαλό του, τον Σκωτσέζο γίγαντα Μπεναντόνερ. Μετά την γιγαντομαχία, ο Μπεναντόνερ κατέστρεψε το υπερυψωμένο μονοπάτι, αφήνοντας πίσω του το υπέροχο σημερινό θέαμα του Giant’s Causeway. Μπορεί κανείς να θαυμάσει από κοντά την «μπότα του ΜακΚουλ», μια τεράστια πέτρα που θυμίζει όντως μπότα. Ωστόσο ένας λιγότερο γνωστός μύθος, αναφέρεται σε μια δυνατή ιστορία αγάπης που ειπώθηκε από τους οδηγούς του Causeway γύρω στο 1700. Στον μύθο αυτό, ο Νορβηγός γίγαντας Φιν (ΜακΚουλ) είχε ερωτευτεί μια σκωτσέζα και λυπημένος που δεν μπορούσε να φτάσει σε αυτή, περπάτησε κατά μήκος της ακτής, σπρώχνοντας πέτρες στη θάλασσα και χτίζοντας έναν διάδρομο που θα τον πήγαινε κοντά της. Κουρασμένος από την βαριά αυτή εργασία, γύρισε σπίτι του να ξεκουραστεί για να συνεχίσει την επόμενη μέρα, όμως η γιαγιά του Φιν είχε άλλα σχέδια. Στην ιδέα πως θα τον χάσει για πάντα στην Σκωτία, χρησιμοποίησε μαγεία για να προκαλέσει μια τεράστια καταιγίδα. Τα κύματα και ο άνεμος χτύπησαν τον μισοχτισμένο διάδρομο και οι βράχοι διαλύθηκαν. Ο Φιν ξύπνησε την επόμενη μέρα και είδε ότι το έργο του είχε εξαφανιστεί, αλλά απτόητος συνέχισε την προσπάθεια του. Αυτό συνέβαινε επί μέρες, όπου κάθε πρωί δούλευε σκληρά και κάθε βράδυ οι καταιγίδες κατέστρεφαν το έργο του. Ένα βράδυ αποφάσισε να συνεχίσει να εργάζεται και κατάφερε να ολοκληρώσει εν μέσω καταιγίδας τον διάδρομο και να φτάσει στην αγαπημένη του. Εξαντλημένος από την κόπωση και τις δυνατές καταιγίδες που τον χτυπoύσαν, απλώς άφησε την τελευταία του πνοή στην αγκαλιά της. Όταν η γιαγιά του έμαθε τι είχε συμβεί, η μαγεία γύρισε πίσω σε αυτή και την μετέτρεψε σε πέτρα. Η πέτρα αυτή στέκεται σήμερα στον Διάδρομο των Γιγάντων στο Port Ganny, μετατρέποντας τον μύθο σε βασάλτη.
Η λίμνη της μικρής κορυφής και η Κυρά της
Στα βουνά των Brecon Beacons της Ουαλίας απλώνεται σε υψόμετρο μισού χιλιομέτρου η στενή λίμνη Llyn y Fan Fach ή αλλιώς Λίμνη της Μικρής Κορυφής (στα ουαλικά). Η λίμνη βρίσκεται σε απομονωμένο, σχεδόν αυστηρό τοπίο, όπου ο άνεμος και η ομίχλη δημιουργούν αίσθηση ορίου. Δεν είναι τυχαίο ότι εδώ τοποθετήθηκε ένας από τους πιο διάσημους ουαλικούς θρύλους. Στον αρχικό και πολύ σημαντικό παραδοσιακό ουαλικό θρύλο για την Κυρά της Λίμνης, δεν υπάρχει καμία ταύτιση με τον βασιλιά Αρθούρο και την Lady of the Lake που του δίνει το Εξκάλιμπερ. Στην Ουαλία λοιπόν, στην παγετωνική απόμερη λίμνη ένας νεαρός βοσκός από το κοντινό χωριό Myddfai, είδε μια μέρα να αναδύεται από τα νερά μια υπερκόσμια γυναίκα και αμέσως την ερωτεύτηκε. Μαγεμένος από το πλάσμα (αναφέρεται ως νεράιδα ή αρχέγονη θεά), θέλησε να βρίσκεται συνέχεια κοντά στα νερά της λίμνης και εκείνη του προσέφερε τις γνώσεις και τις δυνάμεις της, αλλά και την δυνατότητα να δει το μέλλον. Μια μέρα του είπε πως αν την παντρευτεί, θα γίνει πλούσιος και ισχυρός, αλλά αυτό θα διαρκέσει όσο θα τηρούνται οι όροι που του έθεσε για την αιώνια δέσμευση τους. Ο νεαρός βοσκός έπρεπε να μην χτυπήσει ποτέ «τρεις φορές χωρίς λόγο» την γυναίκα, ενώ επίσης δεν έπρεπε να αποκαλύψει την ταυτότητα της. Ο βοσκός συμφώνησε και εμφάνισε από το πουθενά στο χωριό την σύζυγο του, γεγονός που προκάλεσε ερωτηματικά στην μικρή κοινωνία. Κατά περίεργο τρόπο τα ζώα του βοσκού πάχαιναν ανεξήγητα, αποφέροντας του περισσότερα χρήματα, μετατρέποντας τον σιγά σιγά σε έναν επιχειρηματία πετυχημένο και άξιο σεβασμού των αρχόντων, ενώ η μυστηριώδης σύζυγος ήταν δίπλα του σιωπηλή. Μετά από καιρό ο πλούσιος πλέον άντρας απέκτησε κύρος που τον οδήγησε στην αλαζονεία, προκαλώντας ρήξη στις διαπροσωπικές του σχέσεις. Μια μέρα η γυναίκα του πήγε να τον συναντήσει στην αγορά, αλλά εκείνος ήταν θυμωμένος επειδή οι δουλειές δεν είχαν πάει όπως ήθελε και πάνω στα νεύρα του την χτύπησε. Το γεγονός συνέβη τρεις (ξεχωριστές) φορές και αθετώντας τον βασικό όρο που είχε θέσει στον σύζυγο της, η Κυρά της Λίμνης τερμάτισε τον γάμο τους επιστρέφοντας στην λίμνη μαζί με όλα τα ζώα του βοσκού που την ακολούθησαν, ενώ εκείνος μετανιωμένος προσπαθούσε να την σταματήσει. Από τα παιδιά τους, λέει ο μύθος, κατάγεται η οικογένεια των Ιατρών του Myddfai, περίφημων θεραπευτών του Μεσαίωνα. Έτσι ο θρύλος συνδέθηκε με πραγματική ιστορική παράδοση βοτανολογίας και ιατρικής γνώσης ολόκληρης της Ουαλίας, ενώ παράλληλα κρύβει σημαντικά ηθικά διδάγματα για τον λαό.
Από το Σέργουντ ως το Γκλάστονμπερι, από το Λοχ Νες ως τον Δρόμο των Γιγάντων, οι μύθοι δεν λειτουργούν ως διακόσμηση των Βρετανικών τοπίων αλλά ως δεύτερη φύση τους. Οι άνθρωποι ανά τους αιώνες χρειάστηκε να εξηγήσουν την υπερβολή της πέτρας, το βάθος του νερού, την ανησυχία της ομίχλης. Από το Σέργουντ στο Άβαλον: η μυθική γεωγραφία της Βρετανίας μας θυμίζει ότι ο κόσμος δεν κατοικείται μόνο από γεγονότα αλλά και από ιστορίες που χωρίς αυτές οι τόποι θα ήταν απλώς σιωπηλή πέτρα. Ίσως γι’ αυτό η βρετανική μυθολογία επιμένει να μοιάζει ζωντανή.
Πηγές Άρθρου:
“About Sherwood Forest” (2018) ανακτήθηκε από www.visitsherwood.co.uk (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
“About Robin Hood” (2018) ανακτήθηκε από www.visitsherwood.co.uk (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
Cavendish R. (2026) “Tintagel Castle” ανακτήθηκε από www.britannica.com (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
King Arthur left an ancient trail across Britain. Experts say it offers clues about the truth behind the myth” ανακτήθηκε από www.edition.cnn.com (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
Padel Ο. “History of Tintagel Castle” ανακτήθηκε από www.english-heritage.org.uk (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
“History and legends of Glastonbury Tor” ανακτήθηκε από www.nationaltrust.org.uk (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
Britannica Editors “Loch Ness” ανακτήθηκε από www.britannica.com (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
“History of Giant’s Causeway” ανακτήθηκε από www.nationaltrust.org.uk (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
Evans Z. (2015) “Welsh legends: The Lady of Llyn y Fan Fach” ανακτήθηκε από folkrealmstudies.weebly.com (τελευταία πρόσβαση 3/2/2026)
