Για δεύτερη συνεχόμενη εβδομάδα, η Τεχεράνη μετατρέπεται σε πεδίο μάχης, με το θεοκρατικό καθεστώς του Αγιατολάχ Χομεϊνί να βρίσκεται εκ νέου στο μάτι του κυκλώνα. Είναι άραγε αυτό το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας; Και αν ναι, το φονταμεταλιστικό σύνταγμα του Χομεϊνί θα εκλείψει με τον ίδιο τρόπο που επικροτήθηκε μισό αιώνα νωρίτερα, στην Ιρανική Επανάσταση;
Τα πρόσφατα γεγονότα στο Ιράν
Αφετηρία των γεγονότων αποτέλεσε η καινοφανής κατάρρευση του ριάλ και η εκτίμηση του στα ιστορικά χαμηλότερα επίπεδα, με την αξία του να εκμηδενίζεται μέσα σε λίγες μόλις ώρες. Καθοριστικό ρόλο στην επιδείνωση της οικονομικής διάλυσης διαδραμάτισαν οι επιβαλλόμενες κυρώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες και από άλλες Ευρωπαϊκές χώρες. Οι συνέπειες έγιναν άμεσα ορατές, καθώς οι αγορές έκλεισαν μαζικά και οι τιμές των προϊόντων εκτοξεύθηκαν αυτοστιγμεί, επιδεινώνοντας την οικονομική αστάθεια που πλήττει τα περισσότερα νοικοκυριά.
Η διάλυση της οικονομίας σε συνδυασμό με την ασφυκτική διακυβέρνηση και την κατακριτέα εξωτερική πολιτική, δεν αφήνουν περιθώριο στις λαϊκές μάζες που διαδηλώνουν καθημερινά, στις φονικότερες για την χώρα διαμαρτυρίες των τελευταίων ετών, φέρνοντας το Ιράν στα πρόθυρα μιας επανάστασης που κλονίζει το ισλαμικό καθεστώς και απειλεί δραστικά την ευημερία του. Πώς όμως το ίδιο σκηνικό αποσταθεροποίησης έπληττε το Ιράν, το 1979, όταν εκατομμύρια διαδηλωτές διαμαρτύρονταν κατά του Σάχη, γκρεμίζοντας τον τελικά από τον θρόνο και δοξάζοντας τον -εν προκειμένω επίμεμπτο- Αγιατολάχ Χομεϊνί;
Το ιστορικό υπόβαθρο
Τη δεκαετία του 1970, το Ιράν κατακλύζεται από γρήγορες μεταρρυθμίσεις που το μετατρέπουν από το πάλαι ποτέ φέουδο σε ένα σύγχρονο βιομηχανικό κράτος. Οι τεράστιες πηγές πετρελαίου ισοδυναμούν μεν με έναν υπέρογκο κρατικό πλούτο, ο οποίος συνοδεύεται δε από την ασταθή κατάχρηση του πετρελαίου στην Δύση. Η διόγκωση της οικονομίας φέρει ως αποτέλεσμα την εκτόξευση του πληθωρισμού και την εξάπλωση της φτώχειας. Ένα μεγάλο πληθυσμιακό κομμάτι συρρέει προς τα αστικά κέντρα, αναζητώντας εργασία, ερχόμενο όμως αντιμέτωπο με την απόλυτη ένδεια.
Η πολιτική εκμοντερνισμού του Ιράν
Την ίδια στιγμή, ο Σάχης Ρεζά Παχλαβί, υποβοηθούμενος από τη μυστική υπηρεσία αστυνομίας «Σαβάκ», θέτει σε λειτουργία το σχέδιο «Λευκή Επανάσταση». Πρόκειται για μία επιθετική εκστρατεία εκδυτικοποίησης, που είχε ως στόχο την παγίωση του Ιράν στον Δυτικό κόσμο και την διαιώνιση της κυριαρχίας της αυτοκρατορικής οικογένειας, μέσα σε ένα κράτος που, βάσει προγράμματος, δεν θα είχε τίποτα να ζηλέψει από τα δυτικά του πρότυπα.
Ομολογουμένως, η εκστρατεία του Ρεζά Παχλαβί, έφερε εις πέρας πολλές από τις αρχικές τις υποσχέσεις. Στο διακύβευμά της, πρωτοστατούσαν η κατάργηση της φεουδαρχίας, η καταπολέμηση του αναλφαβητισμού, η αναγνώριση δικαιώματος ψήφου στις γυναίκες και πολλά ακόμη, που πραγματοποιήθηκαν μεν, χωρίς όμως να δοθεί έμφαση στην κατάλληλη προετοιμασία του λαού.
Έτσι, ένας λαός αγράμματος και κατεξοχήν θρησκόληπτος, βρέθηκε αντιμέτωπος με ραγδαίες μεταρρυθμίσεις εκσυγχρονισμού, πραγματοποιούμενες σε ένα κλίμα διαφθοράς και νεποτισμού που προκαλούσε ασφυξία. Η απαρχή της Ιρανικής Επανάστασης ήρθε με τις πρώτες διαμαρτυρίες ενάντια στην νέα πολιτική , με κυριότερη εκείνη στην επαρχία Κόμ, το 1978, ύστερα από την έκδοση ενός συκοφαντικού άρθρου κατά του Χομεϊνί. Σύσσωμος και οργισμένος ο λαός του Ιράν, βιώνοντας την πλήρη καταδυνάστευση του κοσμικού καθεστώτος, ζητούσε πια τον νέο του ηγέτη.
Ιρανική Επανάσταση: η επίδραση του Χομεϊνί και το ξέσπασμα
Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί, αν και εξόριστος στο Παρίσι από προηγούμενη εκστρατεία του Σάχη, κατάφερε να εγείρει τη λαϊκή οργή και να οργανώσει κινήματα για την έξωση του μονάρχη, ηγούμενα από τους ακραιφνείς υποστηρικτές του. Οι διαλέξεις του για ένα ισλαμικό νομικό σύστημα ηγούμενο από το ιερατείο, χαίρουν αποδοχής από σιίτες ιερείς, θρησκόληπτους μουλάδες και φανατισμένους φοιτητές. Το σχέδιο εκμοντερνισμού της χώρας έρχεται αντιμέτωπο με τις βίαιες επιθέσεις των φονταμενταλιστών, που έχουν ως στόχο σύμβολα δυτικού προσανατολισμού, όπως σχολεία θηλέων και κινηματογράφους. Τα γεγονότα δεν άργησαν να εξελιχθούν και σύντομα πλήθος κόσμου διαδήλωνε στους δρόμους απαιτώντας την απομάκρυνση του Ρεζά Παχλαβί από τον θρόνο. Η μαζικότητα των κινητοποιήσεων οδήγησε στην πλήρη κοινωνική αποσταθεροποίηση και αιφνιδίασε τον Ρεζά Παχλαβί και το επιτελείο του, οι οποίοι τελικά εγκατέλειψαν την χώρα.
Το καθεστώς μετά την Ιρανική Επανάσταση
Μετά το τέλος της Ιρανικής Επανάστασης , ο λαός υποδέχεται μετά βαΐων και κλάδων τον φαινόμενο σωτήρα του, Αγιατολάχ Χομεϊνί. Ο ίδιος, χωρίς καθυστέρηση, κηρύσσει δημοψήφισμα στις 31 Μαρτίου του 1979, το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την επιβολή του θεοκρατικού καθεστώτος και την μετατροπή του Ιράν σε Ισλαμική Δημοκρατία. Ταυτόχρονα, φοβούμενος ένα ενδεχόμενο πραξικόπημα από τις ΗΠΑ και δύσπιστος απέναντι στον στρατό του Σάχη, ιδρύει τους «Φρουρούς της Επανάστασης», την ελίτ των Ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, που θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο ακόμα και στα σημερινά γεγονότα. Σήμερα, οι πλέον ισχυροί θεματοφύλακες, διαμορφώνουν την πολιτική σκηνή του Ιράν και ελέγχουν κρίσιμους παράγοντες στην οικονομικό-πολιτική παρουσία της χώρας. Τόσο εκείνοι όσο και το ίδιο το καθεστώς του Χομεϊνί, επωφελούμενο από τα κατάλοιπα της Ισλαμικής Επανάστασης και από την ευμένεια του λαού, συσσώρευσε δύναμη ικανή να μετατρέψει το Ιράν σε μία θεοκρατική δικτατορία, η οποία πενήντα χρόνια αργότερα κλυδωνίζεται από ανθρώπους που διεκδικούν μια ουσιαστική αλλαγή στην κοινωνική και πολιτική κατάσταση της χώρας.
Πηγές:
Η Ιστορία του Ιράν. Ανακτήθηκε από:https://iranculture.gr/genikes-plirofories/istoria/ (τελευταία πρόσβαση 13/01/2026)
Ο Αγιατολάχ Χομεϊνί επικρατεί στο Ιράν και μια νέα εποχή αρχίζει. Ο Σάχης “αποχωρεί οικειοθελώς” μετά την αποτυχία της “λευκής επανάστασης”.Ανακτήθηκε από:https://www.mixanitouxronou.gr/o-agiatolach-chomeini-epikrati-sto-iran-ke-mia-nea-epochi-archizi-o-sachis-apochori-ikiothelos/ (τελευταία πρόσβαση 13/01/2026)
Χουρχούλης, Δ.(2022). Η Ιρανική Επανάσταση και η πτώση του σάχη. Ανακτήθηκε από: https://www.kathimerini.gr/world/561871243/i-iraniki-epanastasi-kai-i-ptosi-toy-sachi/ (τελευταία πρόσβαση 13/01/2026)
