Βγαίνοντας από το σταθμό στο Μοναστηράκι και ανηφορίζοντας προς τη Ρωμαϊκή αγορά, στέκεται επιβλητικά η Βιβλιοθήκη του Αδριανού. Είναι ένας περιφραγμένος χώρος, ανοιχτός για το ευρύ κοινό, για συγκεκριμένες ώρες. Σίγουρα όλοι έχουμε παρατηρήσει το ιδιαίτερο αυτό κτήριο χωρίς να του δώσουμε περαιτέρω σημασία. Το παρόν κτήριο, όμως, αποτελεί και αυτό κομμάτι του αρχαίου πολιτισμού και ένα από τα σημαντικότερα κτήρια- απομεινάρια της περιοχής.
Ιστορική Αναδρομή:
Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού κατασκευάστηκε το 132-134 μ.Χ. από το, φιλέλληνα και ένθερμο υποστηρικτή των τεχνών, Ρωμαίο αυτοκράτορα Αδριανό. Ο Αδριανός επισκεπτόταν συχνά την Αθήνα και έτρεφε ιδιαίτερη αγάπη για τον πολιτισμό και τις τέχνες, που αυτή προσέφερε στον κόσμο. Εκτός από τη Βιβλιοθήκη ο αυτοκράτορας έχτισε και άλλα κτήρια, διεύρυνε τη Ρωμαϊκή Αγορά, έκτισε την Πύλη του Αδριανού και έφερε εις πέρας την κατασκευή της στήλης του Ολυμπίου Διός.
Η βιβλιοθήκη υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τις επιθέσεις των Ερούλων, γερμανικό φύλο, το οποίο κατέβηκε στην Ελλάδα και επέφερε καταστροφές σε πολλά αρχαία μνημεία. Το 407-412 μ.Χ. με απόφαση του τότε υπάρχου Ιλλυρικού Ερκούλιο έγινε η ανακατασκευή της.
Στις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. στο χώρο της εσωτερικής αυλής χτίστηκε ένας μεγαλοπρεπής ναός με τέσσερις κόγχες. Το ναό συμπλήρωνε ένα αίθριο στη δυτική του πλευρά. Ο ναός καταστράφηκε προς τα τέλη του 6ου αιώνα μ.Χ. και τελικά ανακατασκευάστηκε τον 7ο αιώνα ως μία βασιλική τρίκλητος εκκλησία.
Αργότερα, τον 11ο αιώνα πάνω στα ερείπια της τότε εκκλησίας χτίστηκε ένας βυζαντινός ναός, με το όνομα Μεγάλη Παναγία. Ο συγκεκριμένος κατεδαφίστηκε ολοκληρωτικά το 1885.
Τον 12ο αιώνα , χτίστηκε από την οικογένεια Χαλκοκονδύλη, ένα μικρός, σταυροειδούς τύπου ναός, αφιερωμένος στον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Τα μοναδικά σωζόμενα απομεινάρια που προδιαθέτουν την ύπαρξη του, μετά από κατεδάφιση του το 1843, είναι ένας μόνο τοίχος και η τοιχογραφία που βρίσκεται στην πρόσοψη της Βιβλιοθήκης.
Περιγραφή:
Η Βιβλιοθήκη του Αδριανού αποτελεί ένα ορθογώνιο κτίσμα, με χώρους για ανάγνωση, γραφή, αίθουσα διαλέξεων κ.α.
Την πρόσοψή του, από πεντελικό μάρμαρο, κοσμούσαν κίονες, επτά για την κάθε πλευρά. Ο κάθε κίονας είχε κατασκευαστεί από μάρμαρο Καρύστου και ήταν κορινθιακού τύπου.
Η εσωτερική αυλή περιβαλλόταν από στοές και στο κέντρο υπήρχε μία επιμήκης δεξαμενή.
Στο κεντρικό κτίσμα υπήρχε χώρος, όπου φυλάσσονταν σημαντικά έγγραφα, εγχειρίδια βιβλίων καθώς και πάπυροι. Πράγμα που αποδεικνύεται περίτρανα από τις κόγχες στον ανατολικό τοίχο. Οι τοίχοι θεωρείται, πως ήταν εξοπλισμένοι με ράφια συνολικής χωρητικότητας είκοσι χιλιάδων περγαμηνών.
Επίσης, δεξιά και αριστερά του κτίσματος υπήρχαν αίθουσες, πιθανά αναγνωστήρια καθώς και περιοχές για διαλέξεις.
Βόρεια και νότια της περιοχής βρίσκονταν 3 κόγχες, με ζεύγος κιόνων προς το περιστύλιο.
Στη Βιβλιοθήκη, τέλος, λειτουργεί ένας μικρός εκθεσιακός χώρος που εκτίθενται ευρήματα από ανασκαφές στο χώρο, όπως επίσης και το άγαλμα της θεάς Νίκης.
