Όταν «Οι Άθικτοι» έσπασαν τα ταμπού για την αναπηρία και γέμισαν την οθόνη μας με χαμόγελα και αισιοδοξία
Σπάνια μια ταινία καταφέρνει να ενώσει κοινό και κριτικούς με τέτοια ορμή. Το 2011, το συγγραφικό και σκηνοθετικό δίδυμο των Olivier Nakache και Éric Toledano παρέδωσε στο παγκόσμιο σινεμά ένα δώρο. Η ταινία «Οι Άθικτοι» (Intouchables) δεν έσπασε απλώς τα ταμεία σε Γαλλία και Ευρώπη – δημιούργησε ένα κοινωνικό φαινόμενο. Βασισμένη σε αληθινή ιστορία, η ταινία παίρνει ένα βαρύ, δυσβάσταχτο θέμα, την τετραπληγία και το μετατρέπει σε μια γιορτή της ανθρώπινης επαφής, απορρίπτοντας πεισματικά τη μιζέρια και τον οίκτο.
Δύο Κόσμοι σε Σύγκρουση
Το Παρίσι χωρίζεται στα δύο. Από τη μία, τα αριστοκρατικά σαλόνια και η υψηλή τέχνη. Από την άλλη, οι εργατικές κατοικίες και η σκληρή επιβίωση. Ο Φιλίπ (Φρανσουά Κλουζέ), ένας πάμπλουτος αριστοκράτης, ζει φυλακισμένος στο ίδιο του το σώμα μετά από ένα ατύχημα με αλεξίπτωτο. Αναζητά έναν αποκλειστικό φροντιστή, αλλά απορρίπτει τους εξειδικευμένους νοσηλευτές που τον αντιμετωπίζουν σαν ασθενή.
Στο δωμάτιο μπαίνει ο Ντρίς (Ομάρ Σι). Ένας νεαρός Σενεγαλέζος, μόλις αποφυλακισμένος, θρασύς και ακατέργαστος. Ο Ντρίς δεν θέλει τη δουλειά – θέλει απλώς μια υπογραφή για να πάρει το επίδομα ανεργίας. Ο Φιλίπ, όμως, διακρίνει σε αυτόν κάτι που του λείπει: την έλλειψη οίκτου. Τον προσλαμβάνει. Έτσι ξεκινά μια συμβίωση που θα δοκιμάσει τις αντοχές και των δύο, οδηγώντας σε μια φιλία που σπάει τα στεγανά της τάξης, της φυλής και της σωματικής ικανότητας.
Σκηνοθεσία: Πόλεμος στο Μελόδραμα
Οι Nakache και Toledano κερδίζουν το στοίχημα από τα αποδυτήρια. Επιλέγουν συνειδητά να πετάξουν στα σκουπίδια κάθε ίχνος μελόδραματος. Σε χέρια άλλων σκηνοθετών, η ιστορία θα βούλιαζε στα δάκρυα και στους λυρικούς μονολόγους για την αδικία της ζωής. Εδώ, όμως, το χιούμορ λειτουργεί ως όπλο.
Οι σκηνοθέτες στήνουν τις σκηνές τους με ρυθμό πολυβόλου. Αντιπαραθέτουν την ακινησία του Φιλίπ με την εκρηκτική κινητικότητα του Ντρίς. Δεν φοβούνται να αγγίξουν «ιερά» θέματα με ασέβεια. Η σκηνή όπου ο Ντρίς ρίχνει καυτό νερό στα αναίσθητα πόδια του Φιλίπ για να τσεκάρει τα αντανακλαστικά του, σοκάρει και προκαλεί γέλιο ταυτόχρονα. Αυτή η προσέγγιση απομυθοποιεί την αναπηρία. Την κατεβάζει από το βάθρο του «τραγικού» και την εντάσσει στην κανονικότητα της ζωής.
Ερμηνείες: Η Χημεία των Αντιθέτων
Η ταινία οφείλει το 90% της δύναμής της στο πρωταγωνιστικό δίδυμο. Ο Ομάρ Σι σαρώνει την οθόνη. Η φυσική του παρουσία, το πλατύ χαμόγελο και η αστείρευτη ενέργειά του γεμίζουν κάθε πλάνο. Ο Σι δεν παίζει τον «καλό μετανάστη». Ενσαρκώνει έναν άνθρωπο με ελαττώματα, πάθη και ωμότητα, ο οποίος όμως διαθέτει μια πηγαία ειλικρίνεια. Η χορευτική σκηνή υπό τους ήχους των Earth, Wind & Fire αποδεικνύει το εύρος του ταλέντου του και τη σωματική του ευφράδεια.
Απέναντί του, ο Φρανσουά Κλουζέ παραδίδει ένα σεμινάριο εσωτερικής υποκριτικής. Έχοντας στη διάθεσή του μόνο το πρόσωπό του, ο Κλουζέ πρέπει να μεταδώσει οργή, θλίψη, χαρά και ειρωνεία χωρίς να κουνήσει ούτε δάχτυλο. Και το καταφέρνει θριαμβευτικά. Τα μάτια του λένε ιστορίες που τα λόγια αδυνατούν να περιγράψουν. Η αλληλεπίδρασή τους δεν μοιάζει με ρόλο· θυμίζει ντοκιμαντέρ. Βλέπουμε δύο ανθρώπους να συνδέονται πραγματικά, να αλληλοσυμπληρώνονται. Ο ένας δίνει στον άλλον αυτό που του λείπει: ο Ντρίς προσφέρει τα χέρια και τα πόδια, ο Φιλίπ προσφέρει το πνεύμα και την καλλιέργεια.
Μουσική και Τεχνικός Τομέας
Η μουσική επένδυση του Ludovico Einaudi παίζει καθοριστικό ρόλο. Οι μινιμαλιστικές, πιανιστικές μελωδίες του ντύνουν τις σιωπηλές στιγμές της ταινίας, προσδίδοντας μια μελαγχολική αλλά λυτρωτική νότα. Το μοντάζ ισορροπεί ιδανικά ανάμεσα στις γρήγορες, κωμικές σεκάνς και τις πιο αργές, δραματικές στιγμές της προσωπικής ζωής του Ντρίς. Η φωτογραφία του Παρισιού αποφεύγει την τουριστική ματιά, εστιάζοντας στα πρόσωπα και στις αντιθέσεις των χώρων: από το χάος των προαστίων στην αποστειρωμένη πολυτέλεια της έπαυλης.
Το Κοινωνικό Σχόλιο
Πέρα από το γέλιο, οι «Άθικτοι» αρθρώνουν πολιτικό λόγο. Οι δημιουργοί σχολιάζουν την κοινωνική ακινησία της Γαλλίας. Και οι δύο ήρωες είναι «Άθικτοι» από την κοινωνία. Ο Φιλίπ λόγω της αναπηρίας του, που κάνει τους άλλους να αποστρέφουν το βλέμμα, και ο Ντρίς λόγω της καταγωγής και της φτώχειας του. Η κοινωνία τούς έχει ξεγράψει. Η ένωσή τους αποτελεί μια πράξη αντίστασης. Αποδεικνύουν ότι η ανθρώπινη αξία δεν μετριέται με τραπεζικούς λογαριασμούς, ούτε με ιατρικές γνωματεύσεις.
Η ταινία «Οι Άθικτοι» κερδίζει επάξια τη θέση της στο πάνθεον του σύγχρονου ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Δεν πρωτοτυπεί μορφολογικά, ούτε ανακαλύπτει τον τροχό της κινηματογραφικής γλώσσας. Κάνει όμως κάτι πιο δύσκολο: μιλάει στην καρδιά χωρίς να προσβάλλει τη νοημοσύνη. Σε γεμίζει αισιοδοξία, σε κάνει να γελάς δυνατά και σε αφήνει με μια γλυκιά αίσθηση πληρότητας. Είναι το σινεμά που χρειαζόμαστε στις δύσκολες εποχές. Μια ταινία που σου θυμίζει πως όσο αναπνέεις, έχεις δικαίωμα στη χαρά.
Δείτε το trailer:
