Από τις πρώτες τάξεις του δημοτικού, αν όχι και πιο νωρίς, ένα παιδί καλείται να είναι «άριστο» στο σχολείο. Καλοί βαθμοί στα τεστ, ενεργή συμμετοχή στη προφορική αξιολόγηση, υψηλή συγκέντρωση σε κάθε απαιτητικό μάθημα. Τόσο οι γονείς όσο και οι εκπαιδευτικοί στο σχολείο “περιμένουν” όλα αυτά (και άλλα πολλά) από το παιδί. Πως, όμως, επιδρούν αυτές οι απαιτήσεις στη ψυχολογία του; Και πόσο ευνοούν ένα παιδί στη πραγματικότητα τέτοιες πρακτικές στο σχολείο και στο σπίτι;
«Αποτυχία» έναντι ψυχολογικής πίεσης
Η σχολική επίδοση ενός παιδιού μοιάζει με έναν καθρέφτη της αυτοπεποίθησης του και της εικόνας που έχει για τον ίδιο του τον εαυτό. Όταν σε ένα τεστ στο σχολείο γράψει πιο χαμηλό βαθμό από αυτό που περίμενε, τότε στο μυαλό του κάνουν την εμφάνιση τους λέξεις όπως «τεμπέλης», «αδύναμος», κτλ. Όσο και αν δεν αντικατοπτρίζουν τη πραγματικότητα οι λέξεις αυτές, το υποσυνείδητο του τις καταγράφει. Με μειωμένη αυτοπεποίθηση, λοιπόν, πηγαίνει να γράψει και το επόμενο τεστ. Και ούτε εκεί βλέπει υψηλό βαθμό ακριβώς επειδή όσο και αν διάβαζε, πίστευε ότι δεν θα τα καταφέρει. Επίσης, υπάρχει πιθανότητα να βιώσει έντονο άγχος σκεπτόμενος ότι «πρέπει» να τα πάει καλά. Και ο φαύλος αυτός κύκλος αρνητικών συναισθημάτων δεν σταματά.
Στο σημείο αυτό, αξίζει να γίνει αναφορά στην αυτοεκπληρούμενη προφητεία του παιδιού. Η προφητεία αυτή έχει σχέση με τις αντιλήψεις και τις προσδοκίες των ανθρώπων για τον εαυτό τους ή για άλλους, οι οποίες ακόμα και αν δεν είναι πραγματικές, βγαίνουν αληθινές. Το άτομο τότε βιώνει το αίσθημα της ανασφάλειας και της ματαίωσης, ακριβώς επειδή η σκέψη/σενάριο που το φόβιζε περισσότερο έγινε πραγματικότητα. Η διαφορά εδώ, όμως, είναι ότι ο ίδιος το «προκάλεσε» ( όχι εσκεμμένα) λόγω της χαμηλής αυτοπεποίθησης, του άγχους, κτλ.
Ο γονέας, ο δάσκαλος και οι φίλοι
Τα παραπάνω πρόσωπα έχουν πολύ σημαντικό ρόλο στη ζωή ενός παιδιού. Και πολλές φορές είναι αυτά που δημιουργούν συγκεκριμένες απαιτήσεις από αυτό, απαιτήσεις δυσανάλογες φυσικά για την ηλικία και το νοητικό του επίπεδο. Δεν είναι τυχαίο που πολλά παιδιά πιστεύουν ότι «πρέπει να φέρουν καλούς βαθμούς για τη μαμά και τον μπαμπά». Μια τέτοια έκφραση κρύβει πολλές απαιτήσεις. Το παιδί νιώθει άγχος και φόβο αν έχει χαμηλή σχολική επίδοση, γιατί γνωρίζει ότι μετά θα ακούσει επιπλήξεις από τους γονείς του. Πόσο ουσιαστική επομένως είναι μια τέτοια μάθηση;
Ακόμη, το «κυνήγι» των καλών βαθμών πηγάζει συχνά από την επιθυμία ενός παιδιού να το συμπαθήσει ο/η δάσκαλος/-α. Καθώς αυτός/η έχει σημαντική επιρροή σε έναν μαθητή, η γνώμη του μπορεί να χτίσει ή να μειώσει την αυτοεκτίμηση του.
Οι ομάδες των φίλων, επίσης, έχουν αξιοσημείωτο ρόλο. Η καλή σχολική επίδοση μπορεί να φέρει κοντά τα παιδιά αφήνοντας στο περιθώριο εκείνους που δεν έχουν υψηλούς βαθμούς. Με το σκεπτικό αυτό, ένα παιδί θα προσπαθήσει να γράψει καλά σε ένα τεστ, για παράδειγμα, όχι για να πάρει γνώσεις, αλλά για να γίνει αρεστός από τους φίλους του και να ενταχθεί σε μία ομάδα.
Οι αντιλήψεις αυτές των παιδιών μπορεί να πλήξουν σε μεγάλο βαθμό την αυτοεικόνα τους και τα συναισθήματα που βιώνουν. Ένα παιδί που έχει δυσκολίες στη μάθηση δεν έχει ανάγκη ετικέτες ή φωνές, παραμόνο στήριξη και κατανόηση. Όταν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί αποφασίζουν να μη βλέπουν μόνο τους βαθμούς, δημιουργούν χώρο για ουσιαστική εξέλιξη. Και ας μη ξεχνάμε πως κανένας αριθμός δεν συνάδει με την αξία ενός μικρού παιδιού και κανένα τεστ δεν θα δείξει πόσο σημαντικό είναι.
Πηγές
Μακρυσοπούλου, Γ., (2018). Το Φαινόμενο του Πυγμαλίωνα και το Φαινόμενο Golem στη σχολική επίδοση των μαθητών, Αναρτήθηκε από: https://www.psychology.gr/sholiki-psychologia/3528-fainomeno-pygmaliona-kai-fainomeno-golem-sti-sxoliki-epidosi-ton-mathiton.html, (τελευταία πρόσβαση 28/01/2026)
Nihad, Τ., (2001). Οι επιπτώσεις της ψυχικής πίεσης στη σχολική επίδοση των μαθητών, Αναρτήθηκε από: https://freader.ekt.gr/eadd/index.php?doc=31219&lang=el#p=87, σελ. 73-75, (τελευταία πρόσβαση 28/01/2026)
