Ήταν βράδυ του 1964, όταν η Kitty Genovese δολοφονείται και πέφτει θύμα βάναυσης ασέλγειας από τον νεκρόφιλο Winston Moseley, στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής. Η ψυχρότητα του εγκλήματος, καθώς και το γεγονός ότι υπήρχε ένα υπέρογκο ποσοστό παρατηρητών (38 στον αριθμό) τη στιγμή που εκτυλίσσονταν οι άγριες αυτές σκηνές, γίνεται αφετηρία για τη διερεύνηση του «συνδρόμου του θεατή» από διάφορους κοινωνικούς ψυχολόγους και ιδιαίτερα τους John Darley και Bibb Latané.
Τι είναι το «σύνδρομο του θεατή» ή φαινόμενο «Genovese»
Σύμφωνα με τον ορισμό που του έχει δοθεί, πρόκειται για ένα φαινόμενο κατά το οποίο σε μία κατάσταση επείγουσας ανάγκης, οι παρευρισκόμενοι δεν επεμβαίνουν και αποποιούνται τις ευθύνες τους, ακριβώς για τον λόγο ότι μπροστά στο συμβάν δεν είναι μόνοι τους, αλλά περιτριγυρίζονται κι από άλλους μάρτυρες. Οι Latané και Darley απέδωσαν το σύνδρομο αυτό στην αντίληψη για την μεταφορά της ευθύνης σε άλλα άτομα, τα οποία επίσης έχουν θέση παρατηρητή. Αντίθετα, όταν δεν υπάρχουν αυτόπτες μάρτυρες –οι οποίοι ενδεχομένως θελήσουν να βοηθήσουν- η παροχή υποστήριξης στο ευάλωτο άτομο, είναι συχνότερη.
Η παρέμβαση των παρευρισκόμενων
Οι συνθήκες που επικρατούν σε μία επείγουσα ανάγκη για βοήθεια είναι ιδιαίτερες και πολύπλευρες. Οι περισσότεροι άνθρωποι, μη έχοντας εμπλακεί σε μια κατάσταση έκτακτης ανάγκης, αντιμετωπίζουν δυσκολία τόσο στο πως πρέπει να διαχειριστούν τις κρίσιμες στιγμές, όσο και στο να αποφασίσουν εάν τελικά θα παρέμβουν ή όχι. Παρόλο που έχουν διατυπωθεί διάφορα μοντέλα παρέμβασης για το φαινόμενο «Genovese», σύμφωνα με τους Latané και Darley υπάρχει μια διεργασία πέντε σταδίων μέχρι ο θεατής να αποφασίσει , ότι πρέπει να επέμβει σε ένα επείγον περιστατικό. Πρώτα απ’ όλα, πρέπει κάποιος να παρατηρήσει ότι συμβαίνει κάτι άσχημο ή ανεπιθύμητο σε έναν συνάνθρωπο του, έπειτα να ορίσει την κατάσταση ως επείγουσα και να αποφασίσει ,εάν αυτός ο ίδιος έχει ευθύνη να βοηθήσει. Σε περίπτωση που επιλέξει να δράσει, θα πρέπει να ορίσει και τον τρόπο, με τον οποίο θα παρέχει τη βοήθεια του. Φυσικά, ως τελευταίο βήμα, μένει να εφαρμόσει την όλη διαδικασία.
Η κοινωνική επιρροή
Ιδιάζουσας σημασίας αποδεικνύεται βέβαια και η επιρροή που ασκεί ο κοινωνικός περίγυρος. Η αντίδραση των γύρω μας επηρεάζει τις περισσότερες φορές, με τρόπο άμεσο, και την δική μας συμπεριφορά. Σε ένα από τα πρώτα πειράματα κοινωνικής επιρροής ο Muzafer Sherif μελετώντας την κανονικοποίηση, υπέδειξε την ανάγκη των ανθρώπων να βασίζονται στην κρίση της πλειοψηφίας. Αυτό σημαίνει ότι ο παρατηρητής σπανιότερα επεμβαίνει όταν υπάρχουν και άλλοι μάρτυρες τριγύρω, οι οποίοι ομοίως αδιαφορούν. Σίγουρα, παράγοντες όπως η συναισθηματική κατάσταση του θεατή, η σοβαρότητα του περιστατικού και η ύπαρξη άλλων ατόμων, μπορούν να επηρεάσουν την ικανότητα του να αντιληφθεί ότι συμβαίνει κάτι που χρήζει άμεσης παρέμβασης. Έρευνες έχουν δείξει ότι συνήθως θύματα , τα οποία ουρλιάζουν ή φωνάζουν λαμβάνουν βοήθεια με μεγαλύτερη αμεσότητα, από ότι θύματα που μπορεί να αντιμετωπίζουν, φερειπείν, μια καρδιακή προσβολή, μιας και τα σημάδια στην δεύτερη περίπτωση θέλουν μεγαλύτερη διεργασία για να γίνουν αντιληπτά. Όπως και να έχει παρατηρούμε ότι στον κανόνα υπάρχουν πάντα και οι εξαιρέσεις, όπως στην περίπτωση της Kitty Genovese, τις οποίας οι σπαρακτικές εκκλήσεις για βοήθεια, δεν βρήκαν άμεσο αντίκρισμα, με αποτέλεσμα να έχει έναν αργό και βασανιστικό θάνατο.
Πηγές:
- Bystander effect
https://www.britannica.com/topic/bystander-effect/Diffusion-of-responsibility
- Η στυγνή δολοφονία που άνοιξε ολόκληρο κεφάλαιο στην Ψυχολογία
- What is the bystander effect?
