Η άρνηση ως αμυντικός μηχανισμός μπορεί να εμφανιστεί σε πολλές καταστάσεις στη ζωή μας. Όταν έχεις ένα οικονομικό πρόβλημα ή όταν ο σύντροφος σου έχει κακοποιητική συμπεριφορά αρνείσαι την πραγματικότητα, έτσι ώστε να τη διαχειριστείς. Αν, όμως, αυτό υπάρχει σε κάθε δυσκολία να βιώσεις, τότε αποτελεί μέρος της συμπεριφοράς σου και δυσχεραίνει τη ζωή σου. Στο παρόν άρθρο θα εντοπίσουμε τους κύριους λόγους που συμβαίνει κάτι τέτοιο, καθώς λόγω της ασυνείδητης φύσης του, δεν είναι εύκολο να συνειδητοποιήσουμε ότι βρισκόμαστε σε άρνηση.
Οι αμυντικοί μηχανισμοί
Προτού κάνουμε εκτενέστερη αναφορά στον μηχανισμό της άρνησης, χρειάζεται να τεθεί μια εξήγηση για το τι είναι οι αμυντικοί μηχανισμοί. Αυτοί, λοιπόν, είναι στρατηγικές οι οποίες λειτουργούν ασυνείδητα έτσι ώστε το άτομο να ανακουφίσει το άγχος ή τον ψυχικό πόνο. Το άτομο τις «χρησιμοποιεί» όταν νιώθει ότι υπάρχει μια κατάσταση που του προκαλεί δυσφορία. Επιδιώκει, δηλαδή, με αυτόν τον τρόπο να προστατέψει τον εαυτό του από τα αρνητικά συναισθήματα που θα φέρει η αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης. Μερικοί (άλλοι) αμυντικοί μηχανισμοί είναι ο αλτρουισμός, η αναστροφή, η εκλογίκευση, η ματαίωση, κτλ.
Η πραγματικότητα στην άρνηση είναι διαφορετική
Η άρνηση αφορά την αντιμετώπιση στρεσογόνων καταστάσεων. Το άτομο που αρνείται αυτές έχει διαφορετική άποψη για το τι πραγματικά συμβαίνει. Δεν το κάνει αυτό, όμως, έχοντας κάποιο σκοπό, όπως θα είχε για παράδειγμα ένας χειριστικός άνθρωπος που παραποιεί τη πραγματικότητα.
Ο Freud ήταν αυτός ο οποίος πρώτος ανέφερε αυτόν τον αμυντικό μηχανισμό ως «την άρνηση της παραδοχής μιας ενοχλητικής πραγματικότητας σχετική με εξωτερικά ή εσωτερικά γεγονότα συμπεριλαμβανομένων αναμνήσεων, σκέψεων και συναισθημάτων». Επομένως, η άρνηση αποτελεί μια «άμυνα» του μυαλού σε κάθετί αρνητικό που συμβαίνει.
Γιατί το μυαλό λέει «όχι»;
Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που μπορεί να ξυπνήσουν αυτόν τον μηχανισμό μέσα σου. Μία κατάσταση στην οποία δεν έχεις τον έλεγχο και σε κάνει να αισθάνεσαι ανασφάλεια είναι από τους πιο συνηθισμένους λόγους. Για παράδειγμα, μια ασθένεια, ένας εθισμός ή μια διατροφική διαταραχή θα σε κάνουν να μην δείχνεις αποδοχή στο πρόβλημα. Μπορεί ακόμα και να επιρρίπτεις τις ευθύνες σε εξωτερικούς παράγοντες ή άλλα πρόσωπα. Φυσικά, κάτι τέτοιο αποβαίνει ιδιαίτερα επιβλαβές για τη ψυχική και σωματική υγεία. Η αποφυγή της πραγματικότητας μέσω της άρνησης αυτής οδηγεί στη συσσώρευση των συναισθημάτων ενώ το πρόβλημα εξακολουθεί να υπάρχει.
Πότε η άρνηση είναι φυσιολογική;
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η άρνηση είναι φυσιολογική. Τότε το άτομο αρνείται ό,τι συμβαίνει προκειμένου να δώσει παραπάνω χρόνο στον εαυτό του να επεξεργαστεί τα γεγονότα, ώστε να τα αποδεχτεί. Σε μία απότομη αλλαγή, για παράδειγμα, η άρνηση σού δίνει χρόνο να προσαρμοστείς σε νέα δεδομένα. Έτσι, η αλλαγή είναι πιο ήπια και το άτομο δρα με ψυχραιμία. Αυτό είναι μια φυσιολογική αντίδραση του ανθρώπου. Όταν, όμως, η άρνηση διαρκεί περισσότερο χρόνο από ότι ένα πρόβλημα, τότε μιλάμε για μία επιβλαβή συμπεριφορά. Με άλλα λόγια, αν η άρνηση είναι ο αμυντικός μηχανισμός σε κάθε κατάσταση που προκαλεί αρνητικά συναισθήματα και αυτή διαρκεί μεγάλο διάστημα, τότε είναι επιζήμια για τη ζωή σου.
Τελικά, η άρνηση δεν είναι η λύση σε κάποιο πρόβλημα που σε βασανίζει. Όσο και αν αρνείσαι μια κατάσταση, δεν θα μπορέσεις να αρνηθείς το άγχος και τον πόνος που θα σου προκαλεί αυτή η στάση. Η ουσιαστική αλλαγή ξεκινά όταν σταματήσουμε να κρύβουμε τον εαυτό μας, δείξουμε αποδοχή για αυτό που συμβαίνει και αναγνωρίσουμε τα συναισθήματα μας. Η αποδοχή δεν είναι παραίτηση, αλλά το πρώτο βήμα για να δούμε καθαρά και να προχωρήσουμε με δύναμη και αλήθεια.
Πηγές
Ανδρέου, Ε. (2022). Ο αμυντικός μηχανισμός της άρνησης: αίτια και διαχείριση. Αναρτήθηκε από https://www.psychology.gr/personality/6464-o-amyntikos-mixanismos-tis-arnisis-aitia-kai-diaxeirisi.html. (τελευταία πρόσβαση 24/11/2025)
Σαλεβέρου, Ε. Αμυντικοί μηχανισμοί και προστασία του “Εγώ”. Αναρτήθηκε από https://psychopedagogy.gr/%CF%88%CF%85%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1/%CF%88%CF%85%CF%87%CE%BF%CE%B4%CF%85%CE%BD%CE%B1%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%88%CF%85%CF%87%CE%BF%CE%B8%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%AF%CE%B1-%CE%B1%CE%BC%CF%85%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%BF/ . (τελευταία πρόσβαση 24/11/2025)
